Week 1: Introductie
Privaatrecht is onder te verdelen in:
● Materieel privaatrecht: geeft regels over rechten en plichten.
● Formeel privaatrecht: regelt de wijze waarop burgers jegens elkaar rechten kunnen handhaven
met werking van de rechterlijke instanties.
○ Personenrecht: regelt o.a. personen- en familierecht (Boek 1 BW) en
rechtspersonenrecht (Boek 2 BW).
○ Vermogensrecht: omvat alle regels m.b.t. subjectieve rechten en plichten die
onderdeel van een vermogen kunnen vormen.
■ Goederenrecht: rechten die men kan hebben over een bepaald ‘goed’.
Goederen zijn alle zaken en vermogensrechten (art. 3:1 BW).
■ Verbintenissenrecht: gaat over de rechten die een rechthebbende heeft
waarmee hij aanspraak kan maken op een bepaalde prestatie van een ander.
De verbintenis
Een verbintenis is een vermogensrechtelijke verhouding tussen twee partijen krachtens welke de één
(de schuldeiser/crediteur) is gerechtigd tot een prestatie die de ander (de schuldenaar/debiteur)
verplicht is ten opzichte van hem te verrichten.
Drie elementen van de verbintenis
Actieve kant (schuldeiser) Passieve kant (schuldenaar)
Kern Vorderingsrecht Schuld
Veroordelingsmogelijkheid Rechtsvordering Aansprakelijkheid
Executiemogelijkheid Executierecht Uitwinbaar
Bronnen van verbintenissen (hoe ontstaat een verbintenis?)
Art. 6:1 BW: Verbintenissen kunnen slechts ontstaan, indien dit uit de wet voortvloeit.
Er zijn drie manieren waarop uit de wet kan voortvloeien dat een feit een verbintenis doet ontstaan:
1. De wet wijst rechtstreeks feiten aan als bron van verbintenissen. De belangrijkste hiervan zijn
de overeenkomst en de onrechtmatige daad.
a. Art. 6:213 lid 1 BW - Overeenkomst: Een overeenkomst in de zin van deze titel is
een meerzijdige rechtshandeling, waarbij een of meer partijen jegens een of meer
andere een verbintenis aangaan.
b. Art. 6:162 lid 1 BW - Onrechtmatige daad: Hij die jegens een ander een
onrechtmatige daad pleegt, welke hem kan worden toegerekend, is verplicht de
schade die de ander dientengevolge lijdt, te vergoeden.
2. De wet wijst via het ongeschreven recht bepaalde feiten aan als bronnen van verbintenissen.
a. Art. 6:162 lid 2 BW - Onrechtmatige daad: Als onrechtmatige daad worden
aangemerkt een inbreuk op een recht en een doen of nalaten in strijd met een
wettelijke plicht of met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk
verkeer betaamt.
3. De wet wijst geen directe bron aan. Het feit doet toch een verbintenis ontstaan, omdat dit past
in het stelsel van de wet en aansluit bij de in de wet geregelde gevallen.
1
, a. Passend in het stelsel van de wet wordt tot uitdrukking gebracht in het woord
‘voortvloeit’ in art. 6:1 BW (HR Quint/Te Poel).
Rechtsregel, rechtsfeit, rechtsgevolg
Ezelsbruggetje: De rechtsregel bepaalt dat een bepaalde gebeurtenis een rechtsfeit is. Hierdoor komt
het rechtsgevolg tot stand.
● Rechtsregel: een regel uit het objectieve recht.
● Rechtsfeit: een feit waaraan het objectieve recht een rechtsgevolg koppelt.
● Rechtsgevolg: het gevolg dat door het recht aan bepaalde feiten/handelingen wordt verbonden
→ verandering in de juridische wereld.
Rechtsfeit - de ‘rechtshandeling’
Een rechtshandeling is gericht op het tot stand brengen van een rechtsgevolg.
Art. 3:33 BW - Wil en verklaring: Een rechtshandeling vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil
die zich door een verklaring heeft geopenbaard.
● Wil: de wil van de handelende persoon, die gericht dient te zijn op het intreden van een/meer
bepaalde rechtsgevolgen.
● Verklaring: de wil moet in een ermee corresponderende verklaring zijn neergelegd. Als regel
zijn er geen vormvereisten voor een verklaring (art. 3:37 BW).
Verschil tussen verklaring en openbaring:
● De wil stop je in een envelop (verklaring).
● De envelop gaat open bij de ontvanger (openbaring).
Andere rechtsfeiten
● Rechtsfeit: feit waaraan het objectieve recht een rechtsgevolg koppelt.
○ Bloot rechtsfeit: een rechtsfeit dat niet bestaat uit een gedraging van één of meer
personen, maar waar het objectieve recht wel een rechtsgevolg aan koppelt (bijv. als
je 18 jaar wordt is dit geen gedraging, maar er zitten wel rechtsgevolgen verbonden
aan het bereiken van 18 jaar).
○ Gedraging van een persoon
■ Rechtshandeling (met wil): een handeling die gericht is op het tot stand
brengen van een rechtsgevolg (art. 3:33 BW).
● Eenzijdige rechtshandelingen: worden door één persoon tot stand
gebracht (bijv. opmaken van een testament bij de notaris, ex art. 4:42
BW).
● Meerzijdige rechtshandelingen: vereisen samenwerking van twee of
meerdere personen (bijv. overeenkomst, ex art. 6:213 BW).
■ Andere gedraging van een persoon (zonder wil):
● Rechtmatige daad: bijv. onverschuldigde betaling (art. 6:203 BW).
De onverschuldigde betaling is een rechtsfeit, aangezien er een
rechtsgevolg ontstaat (verplichting tot terugbetalen). Er is geen
rechtshandeling (geen wil van de persoon die het geld verkeerd
overmaakte) en ook geen sprake van onrechtmatige daad.
● Onrechtmatige daad: voor het intreden van een onrechtmatige daad is
niet vereist dat de dader het rechtsgevolg heeft beoogd. De
verbintenis tot betalen van schadevergoeding ontstaat van
rechtswege.
2
, De natuurlijke verbintenis
Art. 6:3 BW - Natuurlijke verbintenis:
1. Een natuurlijke verbintenis is een rechtens niet-afdwingbare verbintenis.
2. Een natuurlijke verbintenis bestaat:
a. Wanneer de wet of een rechtshandeling aan een verbintenis de afdwingbaarheid
onthoudt;
b. Wanneer iemand jegens een ander een dringende morele verplichting heeft van
zodanige aard dat naleving daarvan, ofschoon rechtens niet afdwingbaar, naar
maatschappelijke opvattingen als voldoening van een aan die ander toekomende
prestatie moet worden aangemerkt.
i. HR Goudse Bouwmeester: in deze zaak was het afdragen van steekpenningen
door een werknemer aan zijn werkgever, het voldoen van een natuurlijke
verbintenis. De werknemer kon de steekpenningen niet terugvorderen,
aangezien hij aan een natuurlijke verbintenis had voldaan.
Asser over rechtsgeschiedenis (aanvullende stof)
Volgens Asser kan rechtsvorming alleen geschieden vanuit het oogpunt van continuïteit van het recht.
Het recht wordt beleefd omdat het zich manifesteert door zijn voortdurende ontwikkeling op basis van
wat er was en is.
De kern van het belang van de rechtsgeschiedenis is de continuïteit van de rechtsontwikkeling. Van
een ‘beoefenaar van het recht’ mag worden verwacht dat hij niet alleen de regels kent, maar ook weet
waarom die regels zijn ontstaan. De rechtsgeschiedenis geeft een dieper inzicht in de problematiek.
Jurisprudentie
● HR Quint/Te Poel (art. 6:1 BW)
○ Rechtsvraag: kan een verbintenis ontstaan wanneer deze niet uit een overeenkomst of
uit de wet voortvloeit?
○ Rechtsregel: niet elke verbintenis hoeft rechtstreeks op een wetsartikel te steunen,
maar deze kan ook ontstaan uit bronnen die passen in het systeem van de wet en die
aansluiten bij de in de wet geregelde gevallen.
● HR Goudse Bouwmeester (art. 6:3 lid 2 BW)
○ Rechtsvraag: kan K. de f 35.000 terugvorderen op grond van de onverschuldigde
betaling?
○ Rechtsregel: er is geen terugvordering mogelijk bij een vrijwillige voldoening van
een natuurlijke verbintenis die ontstaan is uit ‘moraal en fatsoen’.
3
Privaatrecht is onder te verdelen in:
● Materieel privaatrecht: geeft regels over rechten en plichten.
● Formeel privaatrecht: regelt de wijze waarop burgers jegens elkaar rechten kunnen handhaven
met werking van de rechterlijke instanties.
○ Personenrecht: regelt o.a. personen- en familierecht (Boek 1 BW) en
rechtspersonenrecht (Boek 2 BW).
○ Vermogensrecht: omvat alle regels m.b.t. subjectieve rechten en plichten die
onderdeel van een vermogen kunnen vormen.
■ Goederenrecht: rechten die men kan hebben over een bepaald ‘goed’.
Goederen zijn alle zaken en vermogensrechten (art. 3:1 BW).
■ Verbintenissenrecht: gaat over de rechten die een rechthebbende heeft
waarmee hij aanspraak kan maken op een bepaalde prestatie van een ander.
De verbintenis
Een verbintenis is een vermogensrechtelijke verhouding tussen twee partijen krachtens welke de één
(de schuldeiser/crediteur) is gerechtigd tot een prestatie die de ander (de schuldenaar/debiteur)
verplicht is ten opzichte van hem te verrichten.
Drie elementen van de verbintenis
Actieve kant (schuldeiser) Passieve kant (schuldenaar)
Kern Vorderingsrecht Schuld
Veroordelingsmogelijkheid Rechtsvordering Aansprakelijkheid
Executiemogelijkheid Executierecht Uitwinbaar
Bronnen van verbintenissen (hoe ontstaat een verbintenis?)
Art. 6:1 BW: Verbintenissen kunnen slechts ontstaan, indien dit uit de wet voortvloeit.
Er zijn drie manieren waarop uit de wet kan voortvloeien dat een feit een verbintenis doet ontstaan:
1. De wet wijst rechtstreeks feiten aan als bron van verbintenissen. De belangrijkste hiervan zijn
de overeenkomst en de onrechtmatige daad.
a. Art. 6:213 lid 1 BW - Overeenkomst: Een overeenkomst in de zin van deze titel is
een meerzijdige rechtshandeling, waarbij een of meer partijen jegens een of meer
andere een verbintenis aangaan.
b. Art. 6:162 lid 1 BW - Onrechtmatige daad: Hij die jegens een ander een
onrechtmatige daad pleegt, welke hem kan worden toegerekend, is verplicht de
schade die de ander dientengevolge lijdt, te vergoeden.
2. De wet wijst via het ongeschreven recht bepaalde feiten aan als bronnen van verbintenissen.
a. Art. 6:162 lid 2 BW - Onrechtmatige daad: Als onrechtmatige daad worden
aangemerkt een inbreuk op een recht en een doen of nalaten in strijd met een
wettelijke plicht of met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk
verkeer betaamt.
3. De wet wijst geen directe bron aan. Het feit doet toch een verbintenis ontstaan, omdat dit past
in het stelsel van de wet en aansluit bij de in de wet geregelde gevallen.
1
, a. Passend in het stelsel van de wet wordt tot uitdrukking gebracht in het woord
‘voortvloeit’ in art. 6:1 BW (HR Quint/Te Poel).
Rechtsregel, rechtsfeit, rechtsgevolg
Ezelsbruggetje: De rechtsregel bepaalt dat een bepaalde gebeurtenis een rechtsfeit is. Hierdoor komt
het rechtsgevolg tot stand.
● Rechtsregel: een regel uit het objectieve recht.
● Rechtsfeit: een feit waaraan het objectieve recht een rechtsgevolg koppelt.
● Rechtsgevolg: het gevolg dat door het recht aan bepaalde feiten/handelingen wordt verbonden
→ verandering in de juridische wereld.
Rechtsfeit - de ‘rechtshandeling’
Een rechtshandeling is gericht op het tot stand brengen van een rechtsgevolg.
Art. 3:33 BW - Wil en verklaring: Een rechtshandeling vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil
die zich door een verklaring heeft geopenbaard.
● Wil: de wil van de handelende persoon, die gericht dient te zijn op het intreden van een/meer
bepaalde rechtsgevolgen.
● Verklaring: de wil moet in een ermee corresponderende verklaring zijn neergelegd. Als regel
zijn er geen vormvereisten voor een verklaring (art. 3:37 BW).
Verschil tussen verklaring en openbaring:
● De wil stop je in een envelop (verklaring).
● De envelop gaat open bij de ontvanger (openbaring).
Andere rechtsfeiten
● Rechtsfeit: feit waaraan het objectieve recht een rechtsgevolg koppelt.
○ Bloot rechtsfeit: een rechtsfeit dat niet bestaat uit een gedraging van één of meer
personen, maar waar het objectieve recht wel een rechtsgevolg aan koppelt (bijv. als
je 18 jaar wordt is dit geen gedraging, maar er zitten wel rechtsgevolgen verbonden
aan het bereiken van 18 jaar).
○ Gedraging van een persoon
■ Rechtshandeling (met wil): een handeling die gericht is op het tot stand
brengen van een rechtsgevolg (art. 3:33 BW).
● Eenzijdige rechtshandelingen: worden door één persoon tot stand
gebracht (bijv. opmaken van een testament bij de notaris, ex art. 4:42
BW).
● Meerzijdige rechtshandelingen: vereisen samenwerking van twee of
meerdere personen (bijv. overeenkomst, ex art. 6:213 BW).
■ Andere gedraging van een persoon (zonder wil):
● Rechtmatige daad: bijv. onverschuldigde betaling (art. 6:203 BW).
De onverschuldigde betaling is een rechtsfeit, aangezien er een
rechtsgevolg ontstaat (verplichting tot terugbetalen). Er is geen
rechtshandeling (geen wil van de persoon die het geld verkeerd
overmaakte) en ook geen sprake van onrechtmatige daad.
● Onrechtmatige daad: voor het intreden van een onrechtmatige daad is
niet vereist dat de dader het rechtsgevolg heeft beoogd. De
verbintenis tot betalen van schadevergoeding ontstaat van
rechtswege.
2
, De natuurlijke verbintenis
Art. 6:3 BW - Natuurlijke verbintenis:
1. Een natuurlijke verbintenis is een rechtens niet-afdwingbare verbintenis.
2. Een natuurlijke verbintenis bestaat:
a. Wanneer de wet of een rechtshandeling aan een verbintenis de afdwingbaarheid
onthoudt;
b. Wanneer iemand jegens een ander een dringende morele verplichting heeft van
zodanige aard dat naleving daarvan, ofschoon rechtens niet afdwingbaar, naar
maatschappelijke opvattingen als voldoening van een aan die ander toekomende
prestatie moet worden aangemerkt.
i. HR Goudse Bouwmeester: in deze zaak was het afdragen van steekpenningen
door een werknemer aan zijn werkgever, het voldoen van een natuurlijke
verbintenis. De werknemer kon de steekpenningen niet terugvorderen,
aangezien hij aan een natuurlijke verbintenis had voldaan.
Asser over rechtsgeschiedenis (aanvullende stof)
Volgens Asser kan rechtsvorming alleen geschieden vanuit het oogpunt van continuïteit van het recht.
Het recht wordt beleefd omdat het zich manifesteert door zijn voortdurende ontwikkeling op basis van
wat er was en is.
De kern van het belang van de rechtsgeschiedenis is de continuïteit van de rechtsontwikkeling. Van
een ‘beoefenaar van het recht’ mag worden verwacht dat hij niet alleen de regels kent, maar ook weet
waarom die regels zijn ontstaan. De rechtsgeschiedenis geeft een dieper inzicht in de problematiek.
Jurisprudentie
● HR Quint/Te Poel (art. 6:1 BW)
○ Rechtsvraag: kan een verbintenis ontstaan wanneer deze niet uit een overeenkomst of
uit de wet voortvloeit?
○ Rechtsregel: niet elke verbintenis hoeft rechtstreeks op een wetsartikel te steunen,
maar deze kan ook ontstaan uit bronnen die passen in het systeem van de wet en die
aansluiten bij de in de wet geregelde gevallen.
● HR Goudse Bouwmeester (art. 6:3 lid 2 BW)
○ Rechtsvraag: kan K. de f 35.000 terugvorderen op grond van de onverschuldigde
betaling?
○ Rechtsregel: er is geen terugvordering mogelijk bij een vrijwillige voldoening van
een natuurlijke verbintenis die ontstaan is uit ‘moraal en fatsoen’.
3
