Samenvatting stof week 1 (kern ondernemingsrecht)
H1:
Jas van de onderneming
De rechtsvormen van het ondernemingsrecht zou men kunnen als de juridische jas waarin een
onderneming wordt gehuld: juridische omhulsel van de onderneming. De rechtsvormen van het
ondernemingsrecht zijn in eerste plaats facilitair, zij zijn een hulpmiddel om te kunnen
ondernemen.
Drie hoofdthema’s
1. Organisatie: inrichting ervan (structuur onderneming)
2. Vertegenwoordiging
3. Aansprakelijkheid
Gerichtheid op winst
Ondernemingen zijn op winst, op het behalen van economische voordelen gericht
Een beetje geschiedenis
VOC (Nederlandse Verenigde Oostindische Compagnie) wordt gezien als de voorloper van onze
huidige naamloze vennootschap. De laatste jaren wordt kritischer over de figuur van de
vennootschap gedacht. Zij zou in maatschappelijke verantwoordelijkheid tekortschieten en te
sterk op het belang van aandeelhouders zijn gericht en daardoor voor maatschappelijke
problemen te weinig oog hebben.
Bv: kapitaalassociatie
Art. 2:175 BW geeft een omschrijving van de bv. Kenmerkend voor een bv is onder andere dat
deze een in een of meer overdraagbare aandelen verdeeld kapitaal heeft. Men kan slechts in een
bv participeren via een aandeel in haar kapitaal. Daarnaast dient er bij oprichting tenminste één
aandeel te worden uitgegeven. Om deze redenen wordt de bv gerekend tot de zogenaamde
kapitaalassociaties; kapitaalvennootschappen.
Bv: functies van het aandeel
1. Vermogentrekkend
De aandeelhouder brengt vermogen in de bv in. Hij krijgt als tegenprestatie van de bv één
of meer aandelen. Deze inbrengverplichting houdt in dat de aandeelhouder vermogen aan
de bv ter beschikking moet stellen.
2. Zeggenschapsfunctie
In de tweede plaats is aan het aandeel doorgaans stemrecht in de
aandeelhoudersvergadering verbonden (art. 2:228 BW). Met het aandeel kan zeggenschap
in de bv worden uitgeoefend. Het aandeel heeft dan dus een zeggenschapsfunctie. In
beginsel levert ieder aandeel één stem op. Hoe meer aandelen iemand houdt, des te meer
stemmen hij in de aandeelhoudersvergadering heeft. Plurocratisch: hoe meer aandelen
iemand houdt, des te machtiger hij in de aandeelhoudersvergadering en daarmee in de
vennootschap is. Dit kan echter in de statuten van een bv anders worden geregeld (art.
2:228 lid 4 BW).
, 3. Winstverdelingsfunctie
In beginsel geeft ieder aandeel recht op een gedeelte van de winst (art. 2:216 BW). De door
de bv behaalde winst wordt over de aandelen verdeeld. Men noemt de winstuitkering op
een aandeel ook wel dividend. Hoe meer aandelen men bezit, des te groter in beginsel het
winstrecht van de betrokkene (maar afwijkingen zijn mogelijk ex art. 2:216 lid 6 en lid 7
BW)
- Voor een aandeelhouder vervult het aandeel nog een belangrijke functie: het is voor hem
een vermogensobject omdat het voor overdracht vatbaar is.
Beslotenheid van bv
De bv is besloten. Dit houdt in dat de door haar uitgegeven aandelen op naam staan en overdracht
ervan in beginsel niet vrijelijk kan plaatsvinden. Een aandeelhouder in een bv die zijn aandelen wil
overdragen dient zijn over te dragen aandelen eerst aan de medeaandeelhouders aan te bieden
(art. 2:195 lid 1 BW). De statuten mogen aandeeloverdracht vrijmaken. Blokkeringsregeling (art.
2:195 BW) = aandelen in bv niet zomaar vrij verhandelbaar. Overdracht aandelen in een bv kan
slechts bij notariele akte plaatsvinden. Daarnaast dienen alle houders van aandelen van de bv te
worden opgenomen in een register ex art. 2:194 BW.
Aansprakelijkheid
De aandeelhouders (en de bestuurders) zijn in beginsel niet aansprakelijk voor hetgeen in naam
van de bv is verricht. ‘Een aandeelhouder is niet persoonlijk aansprakelijk voor hetgeen in naam
van de vennootschap wordt verricht en is niet gehouden boven het bedrag dat op zijn aandelen
behoort te worden gestort in de verliezen van een vennootschap bij te dragen.’ (art. 2:175 BW). Er
geldt dus een gunstig aansprakelijkheidsregime. Enige correctie is mogelijk via het leerstuk van de
bestuurdersaansprakelijkheid (H7.6).
Modernisering van het bv-recht
De Nederlandse wetgever heeft op 1 oktober 2012 het bv-recht grondig herzien, hiermee is het bv-
recht minder regulerend geworden. Met de bedoeling om het ondernemerschap te bevorderen,
aantrekkelijker te maken. De Nederlandse wetgever wil met het gemoderniseerde bv-recht
bereiken dat ondernemers geen reden hebben om in buitenlandse rechtsvormen te vluchten. Dit
wil de wetgever bereiken doormiddel van:
- Afschaffing minimumkapitaal van 18.000 euro; toegang tot bv vergemakkelijkt
- Stemrechtloze en winstrechtloze aandelen invoeren
Nv: verschil met bv
Het minimumkapitaal van een nv bedraagt 45.000 euro (art. 2:67 lid 2 BW). Dit maakt de nv-vorm
voor kleinere ondernemingen minder aantrekkelijk dan de bv-vorm. Een nv kent een in aandelen
verdeeld maatschappelijk kapitaal (art. 2:64 BW). Net als de bv, is ook de nv een
kapitaalassociatie. Het aandeel vervult bij een nv dezelfde functies als bij een bv. Bij een nv
behoeven aandelen niet op naam te luiden. Een nv mag ook aandelen aan toonder uitgeven (pas
hier op met witwassen zwartgeld). Als gevolg hiervan kan bij een nv gemakkelijk de situatie
bestaan dat zij niet weet wie haar aandeelhouders zijn. Vandaar de benaming naamloze
, vennootschap. Enigszins misleidend omdat nv wel degelijk aandelen op naam mag uitgeven (art.
2:82 BW).
De maatschap en de vennootschap onder firma (vof)
De maatschap is een obligatoire, wederkerige overeenkomst tot samenwerking van twee of meer
personen. Het sluiten van een maatschap is, net als bij andere overeenkomsten, in beginsel
vormvrij. De maatschap is gericht op het door middel van samenwerking behalen van
vermogensrechtelijk voordeel dat aan de vennoten ten goede komt; winstverdelingsdoel. Ieder
der vennoten is gehouden iets in te brengen, dat wil zeggen een waarde aan de maatschap ter
beschikking stellen zoals een gebouw of arbeid. Een maatschap strekt tot actieve samenwerking
van de maten, Boek 7A BW (art. 1655-1688 BW). Als een maatschap onder gemeenschappelijke
naam een onderneming of een bedrijf uitoefent, gelden voor haar naast de art. 7A: 1655-1688 BW
ook art. 16-34 K. De maatschap wordt dan vof genoemd. Voor de gewone maatschap geldt een
minder streng aansprakelijkheidsregime.
Maatschap/vof: samenwerkingsvereiste
De vennoten dienen op voet van gelijkheid samen te werken: dus géén ondergeschiktheid, dan lijkt
het namelijk op een arbeidsovereenkomst. De samenwerking veronderstelt een duurzame relatie.
Men zegt wel dat een maatschap of vof ‘intuitu personae’ wordt aangegaan; hoogstpersoonlijk,
om de persoon, met het oog op de langdurige samenwerking.
Personenassociaties/personenvennootschappen. De nv en de bv zijn geen overeenkomsten zoals
de personenvennootschappen, maar rechtsfiguren. Via het aandeel staan de aandeelhouders in
relatie tot de nv/bv. Die worden intuitu pecuniae aangegaan (omwille van het geld). Joint venture
= aandeelhoudersovereenkomst.
Stille en openbare maatschap
Maatschappen kunnen gebruikt worden door de gezamenlijke uitoefening van het beroep van
bijvoorbeeld advocaat of chirurg. Zij verrekenen onderling winsten en verliezen. De inbreng
bestaat in zo’n geval vooral uit het ter beschikking stellen van arbeidskracht en is niet beperkt,
zoals voor aandeelhouders van een bv het geval is, tot geld of goederen. In geval van een stille
maatschap blijkt naar buiten toe doorgaans niets van gezamenlijke beroeps- of bedrijfsuitoefening.
Stille maatschappen komen bijvoorbeeld voor in de agrarische sector. Wel voor derden kenbaar
duidelijk naar buiten onder gemeenschappelijke naam? Dan spreek je van een openbare
maatschap. Er moet van één naam sprake zijn om van een gemeenschappelijke naam te spreken,
indien slechts de namen van de vennoten onder elkaar worden vermeld op briefpapier van de
vennootschap telt dus niet.
Beroeps- en bedrijfsuitoefening
Onderscheid is belangrijk omdat voor de gezamenlijke bedrijfsuitoefening onder
gemeenschappelijke naam als gevolg van het wettelijke regime voor de vof strengere
aansprakelijkheidsregels gelden dan voor de beroepsuitoefening. Beroepsuitoefening wijst volgens
deze opvatting op persoonlijke dienstverrichting. Een beroepsuitoefenaar wordt geacht het welzijn
van zijn client te behartigen. Bij bedrijven staat persoonlijke dienstverrichting en vertrouwelijkheid
H1:
Jas van de onderneming
De rechtsvormen van het ondernemingsrecht zou men kunnen als de juridische jas waarin een
onderneming wordt gehuld: juridische omhulsel van de onderneming. De rechtsvormen van het
ondernemingsrecht zijn in eerste plaats facilitair, zij zijn een hulpmiddel om te kunnen
ondernemen.
Drie hoofdthema’s
1. Organisatie: inrichting ervan (structuur onderneming)
2. Vertegenwoordiging
3. Aansprakelijkheid
Gerichtheid op winst
Ondernemingen zijn op winst, op het behalen van economische voordelen gericht
Een beetje geschiedenis
VOC (Nederlandse Verenigde Oostindische Compagnie) wordt gezien als de voorloper van onze
huidige naamloze vennootschap. De laatste jaren wordt kritischer over de figuur van de
vennootschap gedacht. Zij zou in maatschappelijke verantwoordelijkheid tekortschieten en te
sterk op het belang van aandeelhouders zijn gericht en daardoor voor maatschappelijke
problemen te weinig oog hebben.
Bv: kapitaalassociatie
Art. 2:175 BW geeft een omschrijving van de bv. Kenmerkend voor een bv is onder andere dat
deze een in een of meer overdraagbare aandelen verdeeld kapitaal heeft. Men kan slechts in een
bv participeren via een aandeel in haar kapitaal. Daarnaast dient er bij oprichting tenminste één
aandeel te worden uitgegeven. Om deze redenen wordt de bv gerekend tot de zogenaamde
kapitaalassociaties; kapitaalvennootschappen.
Bv: functies van het aandeel
1. Vermogentrekkend
De aandeelhouder brengt vermogen in de bv in. Hij krijgt als tegenprestatie van de bv één
of meer aandelen. Deze inbrengverplichting houdt in dat de aandeelhouder vermogen aan
de bv ter beschikking moet stellen.
2. Zeggenschapsfunctie
In de tweede plaats is aan het aandeel doorgaans stemrecht in de
aandeelhoudersvergadering verbonden (art. 2:228 BW). Met het aandeel kan zeggenschap
in de bv worden uitgeoefend. Het aandeel heeft dan dus een zeggenschapsfunctie. In
beginsel levert ieder aandeel één stem op. Hoe meer aandelen iemand houdt, des te meer
stemmen hij in de aandeelhoudersvergadering heeft. Plurocratisch: hoe meer aandelen
iemand houdt, des te machtiger hij in de aandeelhoudersvergadering en daarmee in de
vennootschap is. Dit kan echter in de statuten van een bv anders worden geregeld (art.
2:228 lid 4 BW).
, 3. Winstverdelingsfunctie
In beginsel geeft ieder aandeel recht op een gedeelte van de winst (art. 2:216 BW). De door
de bv behaalde winst wordt over de aandelen verdeeld. Men noemt de winstuitkering op
een aandeel ook wel dividend. Hoe meer aandelen men bezit, des te groter in beginsel het
winstrecht van de betrokkene (maar afwijkingen zijn mogelijk ex art. 2:216 lid 6 en lid 7
BW)
- Voor een aandeelhouder vervult het aandeel nog een belangrijke functie: het is voor hem
een vermogensobject omdat het voor overdracht vatbaar is.
Beslotenheid van bv
De bv is besloten. Dit houdt in dat de door haar uitgegeven aandelen op naam staan en overdracht
ervan in beginsel niet vrijelijk kan plaatsvinden. Een aandeelhouder in een bv die zijn aandelen wil
overdragen dient zijn over te dragen aandelen eerst aan de medeaandeelhouders aan te bieden
(art. 2:195 lid 1 BW). De statuten mogen aandeeloverdracht vrijmaken. Blokkeringsregeling (art.
2:195 BW) = aandelen in bv niet zomaar vrij verhandelbaar. Overdracht aandelen in een bv kan
slechts bij notariele akte plaatsvinden. Daarnaast dienen alle houders van aandelen van de bv te
worden opgenomen in een register ex art. 2:194 BW.
Aansprakelijkheid
De aandeelhouders (en de bestuurders) zijn in beginsel niet aansprakelijk voor hetgeen in naam
van de bv is verricht. ‘Een aandeelhouder is niet persoonlijk aansprakelijk voor hetgeen in naam
van de vennootschap wordt verricht en is niet gehouden boven het bedrag dat op zijn aandelen
behoort te worden gestort in de verliezen van een vennootschap bij te dragen.’ (art. 2:175 BW). Er
geldt dus een gunstig aansprakelijkheidsregime. Enige correctie is mogelijk via het leerstuk van de
bestuurdersaansprakelijkheid (H7.6).
Modernisering van het bv-recht
De Nederlandse wetgever heeft op 1 oktober 2012 het bv-recht grondig herzien, hiermee is het bv-
recht minder regulerend geworden. Met de bedoeling om het ondernemerschap te bevorderen,
aantrekkelijker te maken. De Nederlandse wetgever wil met het gemoderniseerde bv-recht
bereiken dat ondernemers geen reden hebben om in buitenlandse rechtsvormen te vluchten. Dit
wil de wetgever bereiken doormiddel van:
- Afschaffing minimumkapitaal van 18.000 euro; toegang tot bv vergemakkelijkt
- Stemrechtloze en winstrechtloze aandelen invoeren
Nv: verschil met bv
Het minimumkapitaal van een nv bedraagt 45.000 euro (art. 2:67 lid 2 BW). Dit maakt de nv-vorm
voor kleinere ondernemingen minder aantrekkelijk dan de bv-vorm. Een nv kent een in aandelen
verdeeld maatschappelijk kapitaal (art. 2:64 BW). Net als de bv, is ook de nv een
kapitaalassociatie. Het aandeel vervult bij een nv dezelfde functies als bij een bv. Bij een nv
behoeven aandelen niet op naam te luiden. Een nv mag ook aandelen aan toonder uitgeven (pas
hier op met witwassen zwartgeld). Als gevolg hiervan kan bij een nv gemakkelijk de situatie
bestaan dat zij niet weet wie haar aandeelhouders zijn. Vandaar de benaming naamloze
, vennootschap. Enigszins misleidend omdat nv wel degelijk aandelen op naam mag uitgeven (art.
2:82 BW).
De maatschap en de vennootschap onder firma (vof)
De maatschap is een obligatoire, wederkerige overeenkomst tot samenwerking van twee of meer
personen. Het sluiten van een maatschap is, net als bij andere overeenkomsten, in beginsel
vormvrij. De maatschap is gericht op het door middel van samenwerking behalen van
vermogensrechtelijk voordeel dat aan de vennoten ten goede komt; winstverdelingsdoel. Ieder
der vennoten is gehouden iets in te brengen, dat wil zeggen een waarde aan de maatschap ter
beschikking stellen zoals een gebouw of arbeid. Een maatschap strekt tot actieve samenwerking
van de maten, Boek 7A BW (art. 1655-1688 BW). Als een maatschap onder gemeenschappelijke
naam een onderneming of een bedrijf uitoefent, gelden voor haar naast de art. 7A: 1655-1688 BW
ook art. 16-34 K. De maatschap wordt dan vof genoemd. Voor de gewone maatschap geldt een
minder streng aansprakelijkheidsregime.
Maatschap/vof: samenwerkingsvereiste
De vennoten dienen op voet van gelijkheid samen te werken: dus géén ondergeschiktheid, dan lijkt
het namelijk op een arbeidsovereenkomst. De samenwerking veronderstelt een duurzame relatie.
Men zegt wel dat een maatschap of vof ‘intuitu personae’ wordt aangegaan; hoogstpersoonlijk,
om de persoon, met het oog op de langdurige samenwerking.
Personenassociaties/personenvennootschappen. De nv en de bv zijn geen overeenkomsten zoals
de personenvennootschappen, maar rechtsfiguren. Via het aandeel staan de aandeelhouders in
relatie tot de nv/bv. Die worden intuitu pecuniae aangegaan (omwille van het geld). Joint venture
= aandeelhoudersovereenkomst.
Stille en openbare maatschap
Maatschappen kunnen gebruikt worden door de gezamenlijke uitoefening van het beroep van
bijvoorbeeld advocaat of chirurg. Zij verrekenen onderling winsten en verliezen. De inbreng
bestaat in zo’n geval vooral uit het ter beschikking stellen van arbeidskracht en is niet beperkt,
zoals voor aandeelhouders van een bv het geval is, tot geld of goederen. In geval van een stille
maatschap blijkt naar buiten toe doorgaans niets van gezamenlijke beroeps- of bedrijfsuitoefening.
Stille maatschappen komen bijvoorbeeld voor in de agrarische sector. Wel voor derden kenbaar
duidelijk naar buiten onder gemeenschappelijke naam? Dan spreek je van een openbare
maatschap. Er moet van één naam sprake zijn om van een gemeenschappelijke naam te spreken,
indien slechts de namen van de vennoten onder elkaar worden vermeld op briefpapier van de
vennootschap telt dus niet.
Beroeps- en bedrijfsuitoefening
Onderscheid is belangrijk omdat voor de gezamenlijke bedrijfsuitoefening onder
gemeenschappelijke naam als gevolg van het wettelijke regime voor de vof strengere
aansprakelijkheidsregels gelden dan voor de beroepsuitoefening. Beroepsuitoefening wijst volgens
deze opvatting op persoonlijke dienstverrichting. Een beroepsuitoefenaar wordt geacht het welzijn
van zijn client te behartigen. Bij bedrijven staat persoonlijke dienstverrichting en vertrouwelijkheid
