Hoofdstuk 1
Privaatrecht (burgers onderling), bestaat uit: personen- en familierecht
en het vermogensrecht (valt uiteen in goederenrecht en
verbintenissenrecht).
Publiekrecht (burger en overheid), bestaat uit: strafrecht, staatsrecht en
bestuursrecht. Nationaal niveau: regering, OM.
Lokaal niveau: gemeente.
Natuurlijk persoon: mens van vlees en bloed
Rechtspersoon: bedrijven, stichtingen of verenigingen
Er is geen juridische definitie van persoon, een persoon is: degene die
drager van rechten en verplichtingen kan zijn.
Rechtsbevoegdheid: bevoegdheden die iemand heeft op basis van de
wet.
Iedereen is rechtsbevoegd.
Het gelijkheidsbeginsel en het discriminatieverbod zijn vastgelegd in art. 1
van de Grondwet.
Grondwet: Is de hoogste nationale wet in Nederland en bevat de
grondrechten van elke persoon die zich in Nederland bevindt.
Het zijn van een persoon, ook wel de persoonlijkheid genoemd, begint bij
de geboorte van een kind.
Art. 1:2 BW bepaalt dat als een kind dood ter wereld komt, het wordt
geacht nooit te hebben bestaan. Sinds 2019 is het wel mogelijk de
geboorte van een kind dat levenloos ter wereld komt officieel te laten
opnemen in de Basisregistratie Personen (BRP).
Art. 1:2 BW bepaalt verder dat een ongeboren kind als geboren wordt
aangemerkt, als het belang van dat kind daarom vraagt.
Bvb moeder brengt kind in gevaar door drinken van alcohol en/of
drugsgebruik.
Nalatenschap, zo kan als het geboren wordt een erfenis krijgen.
Persoonlijkheid eindigt als iemand overlijdt. Alle rechten en verplichtingen
die op dat moment nog bestaan, gaan over op de erfgenamen.
Bloedverwantschap
Bloedverwantschap duidt op de relatie tussen personen op basis van de
geboorte uit bepaalde ouders. Dit wordt ook wel biologische
bloedverwantschap genoemd.
Juridische bloedverwantschap wil zeggen: het bestaan van een juridische
relatie tussen personen, vaak aangeduid als familierechtelijke betrekking.
Juridische bloedverwantschap ontstaat bvb ook wanneer een man
een kind erkent van wie hij niet de biologische vader is (art. 1:203
BW e.v.)
Als de moeder van een kind op het moment van de geboorte
getrouwd is met een man of vrouw die geen biologische band heeft
met het kind, dan ontstaat er juridische bloedverwantschap tussen
, het kind en die man of vrouw (art. 1:199 en 1:198 BW). Dit is ook het
geval bijeen geregistreerd partnerschap.
Bij adoptie ontstaat bloedverwantschap tussen de adoptieouder en
het geadopteerde kind (art. 1:299 BW e.v.)
Om de graad van verwantschap tussen personen te kunnen vaststellen,
moeten we dus kijken naar het aantal geboorten dat deze personen van
elkaar scheidt.
Bloedverwantschap in rechte linie: relatie tussen twee personen, die
als het ware boven of onder elkaar staan (bvb: opa van esra -> moeder
van esra -> esra).
Bloedverwantschap in zijlinie: oom/tante, broer/zus of neef/nicht.
Verschillende redenen waarom het van belang kan zijn om de
graad van bloedverwantschap vast te stellen:
Erfrecht
Verwantschap kan een beletsel zijn om met iemand te trouwen
(soms mag t niet).
Verboden: ouders en kinderen (eerstegraads), broers en zussen of
grootouders en kleinkinderen (tweedegraads).
Aanverwantschap
Wanneer een persoon met iemand trouwt, ontstaat er een juridische
relatie tussen die persoon en de bloedverwanten van de ander. Hetzelfde
geldt voor een persoon die een geregistreerd partnerschap aangaat met
een ander.
Wanneer iemand aanverwant is, dan leidt dit tot bepaalde bevoegdheden
in zaken die gaan over gezag en voogdij, alsook verplichtingen in
alimentatiezaken. Zo kan een aanverwant van een kind de rechtbank
verzoeken om een voogd over dat kind te benoemen (art. 1:299 BW).
Aanverwantschap wordt niet opgeheven door het eindigen van het
huwelijk of geregistreerd partnerschap (art. 1:3 lid 3 BW).
EVRM
-> art. 8, is het recht op familie- en gezinsleven vastgelegd:
'een ieder heeft recht op respect voor zijn privéleven, zijn familie- en
gezinsleven, zijn woning en zijn correspondentie'
Uit deze bepaling volgt dat iedereen recht heeft op respect voor zijn
familie- en gezinsleven, ook wel family life genoemd.
Bij family life gaat het om het hebben van een nauwe persoonlijke
betrekking met een ander, vaak een kind. Samenwoning is geen vereiste
voor familie- en gezinsleven, maar in veel gevallen is het wel een indicatie.
Marckx-arrest (uitspraak Europese Hof 13 juni 1979)
Marckx-arrest was 1e aanzet naar erkenning van family life en dus
juridische banden buiten de in de wet geregelde gevallen.
- Belgische wetgeving is op dit punt aangepast.
, - Met name in kwesties over het recht op omgang, ouderlijk gezag na
scheiding, uitoefenen van gezag door ongehuwde ouders,
kinderbeschermingsmaatregelen en de rechtspositie van
pleegouders.
Situaties van family life
Het EHRM heeft vele uitspraken gedaan over het al dan niet bestaan van
family life.
In de volgende situaties kan sprake zijn van family life:
Tussen echtgenoten (samenwoning is geen vereiste)
Tussen een man en een vrouw die een relatie hebben die
vergelijkbaar is met een huewelijk (samenwoning is geen vereiste)
Tussen ouders en een uit hun huwelijk geboren kind (vanaf het
moment van geboorte; samenwoning is geen vereiste)
Tussen ongehuwde, langdurig samenwonende ouders en hun kind
Tussen moeder en kind
Tussen de man die het kind heeft erkend en het kind
Tussen de biologische vader en het kind (er moet sprake zijn van
bijkomende omstandigheden, zoals samenleving of omgang met het
kind, verzorging van het kind, een relatie met de moeder)
Tussen naaste bloedverwanten en het kind (er moet een nauwe
persoonlijke betrekking bestaan)
Tussen pleegouders of opvangouders en kind
Tussen een niet-biologische ouder en kind
Wanneer een kind in een pleeggezin wordt geplaatst, kan een nauwe
persoonlijke betrokkenheid ontstaan tussen kind en pleegouders. Termijn
van 4 jaar. Een pleegkind kan na een jaar niet zomaar uit het pleeggezin
naar een ander gezin of een residentiële instelling worden overgeplaatst.
Verbreking van family life
Bij adoptie wordt family life met de oorspronkelijke ouders verbroken.
Een family life wordt niet zomaar verbroken als een ouder geen contact
heeft met een kind.
Voornaam
Naamrecht: elk kind dat wordt geboren heeft recht op een naam.
Art. 1:4 lid 1 BW bepaalt dat iemand de voornaam of voornamen heeft die
staan in zijn geboorteakte. Een akte is een schriftelijk en ondertekend stuk
dat tot bewijs kan dienen. In dit geval het bewijs wanneer een kind
geboren is.
Authentieke akte -> art. 156 lid 2 Rv.
Een authentieke akte is bedoeld om een feit of handeling vast te leggen en
als bewijs te dienen (bv. Geboorteakte).
, Degene die de geboorteaangifte doet, moet de volgende gegevens van
het kind opgeven: de voornaam of voornamen, de achternaam,
geboortedatum, geboorteplaats en het tijdstip van geboorte.
Volgens art. 1:4 lid 4 BW kan de rechtbank iemands voornaam wijzigen op
verzoek van de persoon zelf of op verzoek van zijn wettelijke
vertegenwoordiger (de ouder of voogd van een kind).
Redenen om een voornaam te wijzigen kunnen zijn:
Er staat een fout in de geboorteakte (spelfout).
Iemands voornaam is emotioneel belastend, bvb als gevolg van
pesten, misbruik of (psychische) mishandeling.
Er wordt vernoemd naar een persoon met wie iemand een
bijzondere band heeft of had.
Iemand is transgender of transseksueel.
Een voornaam is normaal in een bepaald land, maar wat vreemd in
het Nederlands, bvb de Chinese naam 'Hang'.
Er is sprake van een gewijzigde geloofsovertuiging.
Iemand maakt al heel lang gebruik van een naam die afwijkt van zijn
officiële voornaam.
In art. 1:5 BW zijn de regels opgenomen die gaan over de geslachtsnaam,
ook wel achternaam genoemd.
Algemene bepalingen geslachtsnaam
Ouders mogen kiezen welke achternaam het kind krijgt van de vader of
moeder, de volgende kinderen krijgen dezelfde achternaam als het eerste
kind.
Naamseenheid: eenheid van naam, kinderen binnen één gezin hebbben
die allemaal verschillende achternamen.
Maken ouders geen keuze, dan krijgt het kind de naam van de vader (art.
1:5 lid 5 BW).
Wanneer een kind alleen in familierechtelijke betrekking tot de moeder
staat, dan krijgt het de achternaam van de moeder (art. 1:5 lid 1 BW).
Is het kind 16 of 17 jaar oud op het moment dat de familierechtelijke
betrekking tot de tweede ouder ontstaat, dan beslist het kind zelf welke
achternaam het heeft (art. 1:5 lid 7 BW).
Geslachtsnaam bij adoptie
De regels die van toepassing zijn op adaptie staan voornamelijk in art. 1:5
lid 3 BW.
Wanneer een kind wordt geadopteerd door een adoptievader en –
moeder die met elkaar gehuwd zijn of een geregistreerd
partnerschap hebben, dan krijgt het kind inprincipe de achternaam
van de adoptievader (tenzij ze kiezen voor de adoptiemoeder).
Zijn de adoptieouders niet met elkaar getrouwd of is er sprake van
getrouwde adoptieouders van hetzelfde geslacht, dan houdt het kind
Privaatrecht (burgers onderling), bestaat uit: personen- en familierecht
en het vermogensrecht (valt uiteen in goederenrecht en
verbintenissenrecht).
Publiekrecht (burger en overheid), bestaat uit: strafrecht, staatsrecht en
bestuursrecht. Nationaal niveau: regering, OM.
Lokaal niveau: gemeente.
Natuurlijk persoon: mens van vlees en bloed
Rechtspersoon: bedrijven, stichtingen of verenigingen
Er is geen juridische definitie van persoon, een persoon is: degene die
drager van rechten en verplichtingen kan zijn.
Rechtsbevoegdheid: bevoegdheden die iemand heeft op basis van de
wet.
Iedereen is rechtsbevoegd.
Het gelijkheidsbeginsel en het discriminatieverbod zijn vastgelegd in art. 1
van de Grondwet.
Grondwet: Is de hoogste nationale wet in Nederland en bevat de
grondrechten van elke persoon die zich in Nederland bevindt.
Het zijn van een persoon, ook wel de persoonlijkheid genoemd, begint bij
de geboorte van een kind.
Art. 1:2 BW bepaalt dat als een kind dood ter wereld komt, het wordt
geacht nooit te hebben bestaan. Sinds 2019 is het wel mogelijk de
geboorte van een kind dat levenloos ter wereld komt officieel te laten
opnemen in de Basisregistratie Personen (BRP).
Art. 1:2 BW bepaalt verder dat een ongeboren kind als geboren wordt
aangemerkt, als het belang van dat kind daarom vraagt.
Bvb moeder brengt kind in gevaar door drinken van alcohol en/of
drugsgebruik.
Nalatenschap, zo kan als het geboren wordt een erfenis krijgen.
Persoonlijkheid eindigt als iemand overlijdt. Alle rechten en verplichtingen
die op dat moment nog bestaan, gaan over op de erfgenamen.
Bloedverwantschap
Bloedverwantschap duidt op de relatie tussen personen op basis van de
geboorte uit bepaalde ouders. Dit wordt ook wel biologische
bloedverwantschap genoemd.
Juridische bloedverwantschap wil zeggen: het bestaan van een juridische
relatie tussen personen, vaak aangeduid als familierechtelijke betrekking.
Juridische bloedverwantschap ontstaat bvb ook wanneer een man
een kind erkent van wie hij niet de biologische vader is (art. 1:203
BW e.v.)
Als de moeder van een kind op het moment van de geboorte
getrouwd is met een man of vrouw die geen biologische band heeft
met het kind, dan ontstaat er juridische bloedverwantschap tussen
, het kind en die man of vrouw (art. 1:199 en 1:198 BW). Dit is ook het
geval bijeen geregistreerd partnerschap.
Bij adoptie ontstaat bloedverwantschap tussen de adoptieouder en
het geadopteerde kind (art. 1:299 BW e.v.)
Om de graad van verwantschap tussen personen te kunnen vaststellen,
moeten we dus kijken naar het aantal geboorten dat deze personen van
elkaar scheidt.
Bloedverwantschap in rechte linie: relatie tussen twee personen, die
als het ware boven of onder elkaar staan (bvb: opa van esra -> moeder
van esra -> esra).
Bloedverwantschap in zijlinie: oom/tante, broer/zus of neef/nicht.
Verschillende redenen waarom het van belang kan zijn om de
graad van bloedverwantschap vast te stellen:
Erfrecht
Verwantschap kan een beletsel zijn om met iemand te trouwen
(soms mag t niet).
Verboden: ouders en kinderen (eerstegraads), broers en zussen of
grootouders en kleinkinderen (tweedegraads).
Aanverwantschap
Wanneer een persoon met iemand trouwt, ontstaat er een juridische
relatie tussen die persoon en de bloedverwanten van de ander. Hetzelfde
geldt voor een persoon die een geregistreerd partnerschap aangaat met
een ander.
Wanneer iemand aanverwant is, dan leidt dit tot bepaalde bevoegdheden
in zaken die gaan over gezag en voogdij, alsook verplichtingen in
alimentatiezaken. Zo kan een aanverwant van een kind de rechtbank
verzoeken om een voogd over dat kind te benoemen (art. 1:299 BW).
Aanverwantschap wordt niet opgeheven door het eindigen van het
huwelijk of geregistreerd partnerschap (art. 1:3 lid 3 BW).
EVRM
-> art. 8, is het recht op familie- en gezinsleven vastgelegd:
'een ieder heeft recht op respect voor zijn privéleven, zijn familie- en
gezinsleven, zijn woning en zijn correspondentie'
Uit deze bepaling volgt dat iedereen recht heeft op respect voor zijn
familie- en gezinsleven, ook wel family life genoemd.
Bij family life gaat het om het hebben van een nauwe persoonlijke
betrekking met een ander, vaak een kind. Samenwoning is geen vereiste
voor familie- en gezinsleven, maar in veel gevallen is het wel een indicatie.
Marckx-arrest (uitspraak Europese Hof 13 juni 1979)
Marckx-arrest was 1e aanzet naar erkenning van family life en dus
juridische banden buiten de in de wet geregelde gevallen.
- Belgische wetgeving is op dit punt aangepast.
, - Met name in kwesties over het recht op omgang, ouderlijk gezag na
scheiding, uitoefenen van gezag door ongehuwde ouders,
kinderbeschermingsmaatregelen en de rechtspositie van
pleegouders.
Situaties van family life
Het EHRM heeft vele uitspraken gedaan over het al dan niet bestaan van
family life.
In de volgende situaties kan sprake zijn van family life:
Tussen echtgenoten (samenwoning is geen vereiste)
Tussen een man en een vrouw die een relatie hebben die
vergelijkbaar is met een huewelijk (samenwoning is geen vereiste)
Tussen ouders en een uit hun huwelijk geboren kind (vanaf het
moment van geboorte; samenwoning is geen vereiste)
Tussen ongehuwde, langdurig samenwonende ouders en hun kind
Tussen moeder en kind
Tussen de man die het kind heeft erkend en het kind
Tussen de biologische vader en het kind (er moet sprake zijn van
bijkomende omstandigheden, zoals samenleving of omgang met het
kind, verzorging van het kind, een relatie met de moeder)
Tussen naaste bloedverwanten en het kind (er moet een nauwe
persoonlijke betrekking bestaan)
Tussen pleegouders of opvangouders en kind
Tussen een niet-biologische ouder en kind
Wanneer een kind in een pleeggezin wordt geplaatst, kan een nauwe
persoonlijke betrokkenheid ontstaan tussen kind en pleegouders. Termijn
van 4 jaar. Een pleegkind kan na een jaar niet zomaar uit het pleeggezin
naar een ander gezin of een residentiële instelling worden overgeplaatst.
Verbreking van family life
Bij adoptie wordt family life met de oorspronkelijke ouders verbroken.
Een family life wordt niet zomaar verbroken als een ouder geen contact
heeft met een kind.
Voornaam
Naamrecht: elk kind dat wordt geboren heeft recht op een naam.
Art. 1:4 lid 1 BW bepaalt dat iemand de voornaam of voornamen heeft die
staan in zijn geboorteakte. Een akte is een schriftelijk en ondertekend stuk
dat tot bewijs kan dienen. In dit geval het bewijs wanneer een kind
geboren is.
Authentieke akte -> art. 156 lid 2 Rv.
Een authentieke akte is bedoeld om een feit of handeling vast te leggen en
als bewijs te dienen (bv. Geboorteakte).
, Degene die de geboorteaangifte doet, moet de volgende gegevens van
het kind opgeven: de voornaam of voornamen, de achternaam,
geboortedatum, geboorteplaats en het tijdstip van geboorte.
Volgens art. 1:4 lid 4 BW kan de rechtbank iemands voornaam wijzigen op
verzoek van de persoon zelf of op verzoek van zijn wettelijke
vertegenwoordiger (de ouder of voogd van een kind).
Redenen om een voornaam te wijzigen kunnen zijn:
Er staat een fout in de geboorteakte (spelfout).
Iemands voornaam is emotioneel belastend, bvb als gevolg van
pesten, misbruik of (psychische) mishandeling.
Er wordt vernoemd naar een persoon met wie iemand een
bijzondere band heeft of had.
Iemand is transgender of transseksueel.
Een voornaam is normaal in een bepaald land, maar wat vreemd in
het Nederlands, bvb de Chinese naam 'Hang'.
Er is sprake van een gewijzigde geloofsovertuiging.
Iemand maakt al heel lang gebruik van een naam die afwijkt van zijn
officiële voornaam.
In art. 1:5 BW zijn de regels opgenomen die gaan over de geslachtsnaam,
ook wel achternaam genoemd.
Algemene bepalingen geslachtsnaam
Ouders mogen kiezen welke achternaam het kind krijgt van de vader of
moeder, de volgende kinderen krijgen dezelfde achternaam als het eerste
kind.
Naamseenheid: eenheid van naam, kinderen binnen één gezin hebbben
die allemaal verschillende achternamen.
Maken ouders geen keuze, dan krijgt het kind de naam van de vader (art.
1:5 lid 5 BW).
Wanneer een kind alleen in familierechtelijke betrekking tot de moeder
staat, dan krijgt het de achternaam van de moeder (art. 1:5 lid 1 BW).
Is het kind 16 of 17 jaar oud op het moment dat de familierechtelijke
betrekking tot de tweede ouder ontstaat, dan beslist het kind zelf welke
achternaam het heeft (art. 1:5 lid 7 BW).
Geslachtsnaam bij adoptie
De regels die van toepassing zijn op adaptie staan voornamelijk in art. 1:5
lid 3 BW.
Wanneer een kind wordt geadopteerd door een adoptievader en –
moeder die met elkaar gehuwd zijn of een geregistreerd
partnerschap hebben, dan krijgt het kind inprincipe de achternaam
van de adoptievader (tenzij ze kiezen voor de adoptiemoeder).
Zijn de adoptieouders niet met elkaar getrouwd of is er sprake van
getrouwde adoptieouders van hetzelfde geslacht, dan houdt het kind
