Samenvatting sociologie
2024-2025
,Probleem 1 – Durkheim
Durkheim wil met zijn sociologie proberen te begrijpen wat samenlevingen samenhouden om te voorkomen
dat deze niet (weer) uit elkaar vallen. Hij ziet de samenleving als een soort organisme, dat bestaat uit meerdere
delen, die allemaal goed moeten functioneren om het organisme gezond te houden. Het idee dat de
samenleving uit meerdere delen bestaat maakt Durkheim de bedenker van het structureel functionalisme.
De verklaring van het uiteenvallen van samenlevingen is volgens Durkheim te vinden in het collectief
bewustzijn. Het collectief bewustzijn is de collectie van alle overtuigingen, normen, waarden en ideeën dat
sociale feiten zijn. De sociale disfunctie moet in het geheel van een organisme gezien worden als een ziekte.
Durkheim definieert de sociale disfunctie als iets dat het normale functioneren van de samenleving
belemmert.
Om van een wetenschappelijk vak te spreken, moet de sociologie aan de volgende voorwaarden voldoen:
1. Er moet een bepaald onderwerp aan worden toegewezen. ➝ Sociaal feit
2. Er moeten typologieën gemaakt worden. ➝ Verschillen mechanische en organische solidariteit
3. De sociologie moet causale wetten ontdekken.
4. Er moet een geschikte methoden zijn.
SOCIAAL FEIT
Het sociaal feit is hetgeen wat bestudeerd wordt in de sociologie van Durkheim. Sociale feiten zijn de sociale
structuren en culturele normen, die extern aan het individu staan en dwingend zijn voor het individu. In de
definitie van het sociale feit zijn vier punten belangrijk:
1. Sociale feiten zijn extern aan het individu. Dit betekent dat sociale feiten buiten het individu bestaan en
pas betekenis krijgen zodra individuen samenkomen. VB: taal
2. Ze zijn dwingend voor het individu. Onttrekken aan sociale feiten is bijna onmogelijk. VB: kerstboom
opzetten
3. Sociale feiten zijn te verklaren door andere sociale feiten (sui generis). VB: zelfmoord
4. Sociale feiten zijn empirisch te bestuderen.
Daarnaast maakt Durkheim onderscheid in typen sociale feiten:
Materieel sociaal feit – deze zijn direct waarneembaar en dwingen de individu extern. VB: architectuur
Immaterieel sociaal feit – deze zijn niet direct waarneembaar, hebben wel grote invloed op het gedrag en
denken van de mens. Ze bestaan in het collectief bewustzijn van de samenleving en bepalen hoe mensen zich
gedragen en met elkaar omgaan. De immateriële sociale feiten krijgen pas betekenis in de interacties tussen
mensen.
- Moraliteit.
- Collectief geweten, dit verwijst naar gezamenlijke overtuigingen, gevoelens en normen die gedeeld
worden door de gemiddelde burgers in de samenleving.
- Collectieve representaties zijn ideeën die de samenleving als geheel reflecteren zoals religieuze
symbolen, mythes en legendes.
- Sociale stromingen zijn collectieve gevoelens zoals enthousiasme of verontwaardiging, die ontstaan in
sociale situaties en individuen meeslepen.
SOCIALE SOLIDARITEIT
Auguste Comte verklaarde de morele crisis door de toenemende arbeidsverdeling, omdat gespecialiseerde
morele overtuigingen de sociale cohesie zouden ondermijnen. Durkheim weerlegde deze visie in The Division
of Labor in Society en stelde dat de nieuwe arbeidsverdeling juist zorgt voor een nieuwe sociale cohesie.
Volgens hem houdt de moderne samenleving geen stand door overeenkomsten tussen mensen, maar door
wederzijdse afhankelijkheid. Hoewel arbeidsverdeling economisch noodzakelijk lijkt, is haar belangrijkste
functie het bevorderen van sociale solidariteit (= de veranderde manier waarop de samenleving bij elkaar
wordt gehouden en hoe haar leden zichzelf zien als onderdeel van een geheel). Daar maakt Durkheim
onderscheid in:
- Mechanische solidariteit komt voor in traditionele samenlevingen, waarin mensen vergelijkbare
levens hebben en dezelfde taken verrichten. De sociale cohesie is gebaseerd op gelijkenissen.
, - Organische solidariteit komt voor in moderne samenlevingen, waarin mensen verschillend
gespecialiseerd zijn en daarmee van elkaar afhankelijk. De sociale cohesie is gebaseerd op onderlinge
onafhankelijkheid. In een organische samenleving zijn mensen individualistischer.
Athony Giddens (1972) merkt op dat het collectief geweten in twee verschillende samenlevingen kan worden
onderscheidden op vier dimensies:
1. Volume verwijst naar het aantal mensen dat wordt omvat door de collectieve moraal.
2. Intensiteit geeft aan hoe sterk de individuen zich verbonden voelen met de collectieve moraal.
3. Rigiditeit verwijst naar hoe strikt en onbuigzaam de collectieve moraal is.
4. Inhoud beschrijft de inhoud van de collectieve moraal.
Mechanische solidariteit Organische solidariteit
1 Volume De collectieve moraal geldt voor de De collectieve moraal is beperkt tot bepaalde
gehele samenleving. groepen en minder alomvattend.
2 Intensiteit Sterke verbondenheid tussen de individu De verbondenheid tussen de individu en de
en de moraal. moraal is minder sterk.
3 Rigiditeit De normen en waarden zijn rigide en De normen en waarden zijn flexibel en laten
laten weinig ruimte voor afwijking. meer ruimte voor verschillen.
4 Inhoud De moraal is sterk religieus en De moraal heeft meer nadruk op het
traditioneel. individualisme en persoonlijke vrijheid.
Naast dat de vormen van solidariteit verschillen op de hierboven genoemde punten, verschillen ze ook in hoe
ze kijken naar het recht. In een mechanische solidariteit overheerst het repressieve recht, waarbij overtreders
hard gestraft worden, omdat misdaden gezien worden als aanvallen op de collectieve moraal. In organische
solidariteit overheerst juist het herstelrecht, omdat misdaden gezien worden als een aanval op de individu en
minder op de collectieve moraal.
THE DIVISION OF LABOR
De oorzaak van mechanische naar organische solidariteit ligt volgens Durkheim in de dynamische dichtheid,
dit concept verwijst naar het aantal mensen in de samenleving en hoeveel interactie er tussen hen plaatsvindt.
Dynamische dichtheid zorgt voor concurrentie en schaarste, die worden opgelost door differentiatie en door
nieuwe sociale structuren. De nieuwe arbeidsverdeling zorgt ervoor dat mensen elkaar kunnen aanvullen in
plaats van met elkaar te conflicteren. Daarnaast zorgt de toegenomen arbeidsverdeling voor een grotere
efficiëntie met als resultaat dat de middelen toenemen en de concurrentie minder. In organische
solidariteit zijn er zowel sterkere sociale banden als meer individualiteit dan in mechanische solidariteit.
GEZONDE EN PATHOLOGISCHE SAMENLEVING
Daarnaast beweert Durkheim dat de socioloog onderscheid kan maken tussen gezonde en pathologische
samenlevingen. Een gezonde samenleving is herkenbaar doordat de socioloog vergelijkbare omstandigheden
zal vinden in verschillende samenlevingen in verschillende stadia. Een samenleving die hiervan afwijkt is een
dan waarschijnlijk een pathologische samenleving.
Uit dit idee is voortgekomen dat criminaliteit als normaal wordt gezien in de samenleving in plaats van als
pathologisch. Omdat het in elke samenleving voorkomt, moet het wel een nuttige functie hebben.
In The Division of Labor gebruikte Durkheim het idee van pathologie om kritiek te leveren op enkele van de
'abnormale' vormen die de arbeidsverdeling in de moderne samenleving aanneemt. Hij identificeerde drie
abnormale vormen:
1. De anomische arbeidsverdeling verwijst naar het gebrek van regulering in een samenleving die
geïsoleerde individualiteit viert en mensen niet vertelt wat ze moeten doen.
2. De gedwongen arbeidsverdeling verwijst naar situaties waarin mensen, groepen of klassen in posities
worden gedwongen die niet bij hun talenten of kwalificaties passen, vaak door verouderde normen,
tradities, economische macht of status.
3. De slecht gecoördineerde arbeidsverdeling verwijst naar situaties waarin gespecialiseerde functies
die door verschillende mensen worden uitgevoerd slecht op elkaar zijn afgestemd, waardoor ze meer
geïsoleerd raken in plaats van samen te werken. Dit zorgt ervoor dat de onderlinge afhankelijkheid en
sociale solidariteit niet toeneemt.
2024-2025
,Probleem 1 – Durkheim
Durkheim wil met zijn sociologie proberen te begrijpen wat samenlevingen samenhouden om te voorkomen
dat deze niet (weer) uit elkaar vallen. Hij ziet de samenleving als een soort organisme, dat bestaat uit meerdere
delen, die allemaal goed moeten functioneren om het organisme gezond te houden. Het idee dat de
samenleving uit meerdere delen bestaat maakt Durkheim de bedenker van het structureel functionalisme.
De verklaring van het uiteenvallen van samenlevingen is volgens Durkheim te vinden in het collectief
bewustzijn. Het collectief bewustzijn is de collectie van alle overtuigingen, normen, waarden en ideeën dat
sociale feiten zijn. De sociale disfunctie moet in het geheel van een organisme gezien worden als een ziekte.
Durkheim definieert de sociale disfunctie als iets dat het normale functioneren van de samenleving
belemmert.
Om van een wetenschappelijk vak te spreken, moet de sociologie aan de volgende voorwaarden voldoen:
1. Er moet een bepaald onderwerp aan worden toegewezen. ➝ Sociaal feit
2. Er moeten typologieën gemaakt worden. ➝ Verschillen mechanische en organische solidariteit
3. De sociologie moet causale wetten ontdekken.
4. Er moet een geschikte methoden zijn.
SOCIAAL FEIT
Het sociaal feit is hetgeen wat bestudeerd wordt in de sociologie van Durkheim. Sociale feiten zijn de sociale
structuren en culturele normen, die extern aan het individu staan en dwingend zijn voor het individu. In de
definitie van het sociale feit zijn vier punten belangrijk:
1. Sociale feiten zijn extern aan het individu. Dit betekent dat sociale feiten buiten het individu bestaan en
pas betekenis krijgen zodra individuen samenkomen. VB: taal
2. Ze zijn dwingend voor het individu. Onttrekken aan sociale feiten is bijna onmogelijk. VB: kerstboom
opzetten
3. Sociale feiten zijn te verklaren door andere sociale feiten (sui generis). VB: zelfmoord
4. Sociale feiten zijn empirisch te bestuderen.
Daarnaast maakt Durkheim onderscheid in typen sociale feiten:
Materieel sociaal feit – deze zijn direct waarneembaar en dwingen de individu extern. VB: architectuur
Immaterieel sociaal feit – deze zijn niet direct waarneembaar, hebben wel grote invloed op het gedrag en
denken van de mens. Ze bestaan in het collectief bewustzijn van de samenleving en bepalen hoe mensen zich
gedragen en met elkaar omgaan. De immateriële sociale feiten krijgen pas betekenis in de interacties tussen
mensen.
- Moraliteit.
- Collectief geweten, dit verwijst naar gezamenlijke overtuigingen, gevoelens en normen die gedeeld
worden door de gemiddelde burgers in de samenleving.
- Collectieve representaties zijn ideeën die de samenleving als geheel reflecteren zoals religieuze
symbolen, mythes en legendes.
- Sociale stromingen zijn collectieve gevoelens zoals enthousiasme of verontwaardiging, die ontstaan in
sociale situaties en individuen meeslepen.
SOCIALE SOLIDARITEIT
Auguste Comte verklaarde de morele crisis door de toenemende arbeidsverdeling, omdat gespecialiseerde
morele overtuigingen de sociale cohesie zouden ondermijnen. Durkheim weerlegde deze visie in The Division
of Labor in Society en stelde dat de nieuwe arbeidsverdeling juist zorgt voor een nieuwe sociale cohesie.
Volgens hem houdt de moderne samenleving geen stand door overeenkomsten tussen mensen, maar door
wederzijdse afhankelijkheid. Hoewel arbeidsverdeling economisch noodzakelijk lijkt, is haar belangrijkste
functie het bevorderen van sociale solidariteit (= de veranderde manier waarop de samenleving bij elkaar
wordt gehouden en hoe haar leden zichzelf zien als onderdeel van een geheel). Daar maakt Durkheim
onderscheid in:
- Mechanische solidariteit komt voor in traditionele samenlevingen, waarin mensen vergelijkbare
levens hebben en dezelfde taken verrichten. De sociale cohesie is gebaseerd op gelijkenissen.
, - Organische solidariteit komt voor in moderne samenlevingen, waarin mensen verschillend
gespecialiseerd zijn en daarmee van elkaar afhankelijk. De sociale cohesie is gebaseerd op onderlinge
onafhankelijkheid. In een organische samenleving zijn mensen individualistischer.
Athony Giddens (1972) merkt op dat het collectief geweten in twee verschillende samenlevingen kan worden
onderscheidden op vier dimensies:
1. Volume verwijst naar het aantal mensen dat wordt omvat door de collectieve moraal.
2. Intensiteit geeft aan hoe sterk de individuen zich verbonden voelen met de collectieve moraal.
3. Rigiditeit verwijst naar hoe strikt en onbuigzaam de collectieve moraal is.
4. Inhoud beschrijft de inhoud van de collectieve moraal.
Mechanische solidariteit Organische solidariteit
1 Volume De collectieve moraal geldt voor de De collectieve moraal is beperkt tot bepaalde
gehele samenleving. groepen en minder alomvattend.
2 Intensiteit Sterke verbondenheid tussen de individu De verbondenheid tussen de individu en de
en de moraal. moraal is minder sterk.
3 Rigiditeit De normen en waarden zijn rigide en De normen en waarden zijn flexibel en laten
laten weinig ruimte voor afwijking. meer ruimte voor verschillen.
4 Inhoud De moraal is sterk religieus en De moraal heeft meer nadruk op het
traditioneel. individualisme en persoonlijke vrijheid.
Naast dat de vormen van solidariteit verschillen op de hierboven genoemde punten, verschillen ze ook in hoe
ze kijken naar het recht. In een mechanische solidariteit overheerst het repressieve recht, waarbij overtreders
hard gestraft worden, omdat misdaden gezien worden als aanvallen op de collectieve moraal. In organische
solidariteit overheerst juist het herstelrecht, omdat misdaden gezien worden als een aanval op de individu en
minder op de collectieve moraal.
THE DIVISION OF LABOR
De oorzaak van mechanische naar organische solidariteit ligt volgens Durkheim in de dynamische dichtheid,
dit concept verwijst naar het aantal mensen in de samenleving en hoeveel interactie er tussen hen plaatsvindt.
Dynamische dichtheid zorgt voor concurrentie en schaarste, die worden opgelost door differentiatie en door
nieuwe sociale structuren. De nieuwe arbeidsverdeling zorgt ervoor dat mensen elkaar kunnen aanvullen in
plaats van met elkaar te conflicteren. Daarnaast zorgt de toegenomen arbeidsverdeling voor een grotere
efficiëntie met als resultaat dat de middelen toenemen en de concurrentie minder. In organische
solidariteit zijn er zowel sterkere sociale banden als meer individualiteit dan in mechanische solidariteit.
GEZONDE EN PATHOLOGISCHE SAMENLEVING
Daarnaast beweert Durkheim dat de socioloog onderscheid kan maken tussen gezonde en pathologische
samenlevingen. Een gezonde samenleving is herkenbaar doordat de socioloog vergelijkbare omstandigheden
zal vinden in verschillende samenlevingen in verschillende stadia. Een samenleving die hiervan afwijkt is een
dan waarschijnlijk een pathologische samenleving.
Uit dit idee is voortgekomen dat criminaliteit als normaal wordt gezien in de samenleving in plaats van als
pathologisch. Omdat het in elke samenleving voorkomt, moet het wel een nuttige functie hebben.
In The Division of Labor gebruikte Durkheim het idee van pathologie om kritiek te leveren op enkele van de
'abnormale' vormen die de arbeidsverdeling in de moderne samenleving aanneemt. Hij identificeerde drie
abnormale vormen:
1. De anomische arbeidsverdeling verwijst naar het gebrek van regulering in een samenleving die
geïsoleerde individualiteit viert en mensen niet vertelt wat ze moeten doen.
2. De gedwongen arbeidsverdeling verwijst naar situaties waarin mensen, groepen of klassen in posities
worden gedwongen die niet bij hun talenten of kwalificaties passen, vaak door verouderde normen,
tradities, economische macht of status.
3. De slecht gecoördineerde arbeidsverdeling verwijst naar situaties waarin gespecialiseerde functies
die door verschillende mensen worden uitgevoerd slecht op elkaar zijn afgestemd, waardoor ze meer
geïsoleerd raken in plaats van samen te werken. Dit zorgt ervoor dat de onderlinge afhankelijkheid en
sociale solidariteit niet toeneemt.
