Medische Kennis samenvatting jaar 2, blok 2 – Ouderen
Week 17. De algemene veroudering
Gerontologie (bestudeert het ouder worden)
- Biologische gerontologie
- Biomedische gerontologie
- Sociale gerontologie
- Psychogerontologie
Geriatrie (medisch specialisme) (iatros = arts)
- (Psycho-)geriatrische patiënt
Senioren (58-82 jaar)
Bejaarden (83 jaar en ouder)
Verouderingsproces
➢ Lichamelijke veranderingen
➢ Psychische veranderingen
➢ Sociale veranderingen
3 fysiologische levensfasen
- Conceptie – 20 jaar: groei en ontwikkeling
- 20-29 jaar: geen verandering
- >30 jaar: afname kwaliteit van het organisme
Gezondheidsproblemen en veroudering
- Geven klachten minder goed aan, minder diagnostiek
- Herstel vaak trager • Verhoogde kans op complicaties
- Normale verschijnselen van veroudering en herkennen van symptomen
- Kwaliteit van leven staat voorop
Problematiek op de voorgrond:
- Bij geriatrie: lichamelijke problematiek
- Bij psychogeriatrie: psychische problematiek
In Nederland is er sprake van dubbele vergrijzing:
- Meer ouderen
- Ouderen worden ouder
Kenmerken van de oudere patiënt:
- Leeftijd (biologische leeftijd/echte leeftijd)
- Complexe patiënt
- Kwetsbaarheid
- Fysiologische reserves ↓+ compensaties↓
- Multimorbiditeit (≥ bijkomende ziekten)
- Geriatrische syndromen
- Polyfarmacie (meerdere medicijnen)
- Apart aandacht: bewegen en vallen
- Apart aandacht: zintuigen + communicatie
- Apart aandacht: Advanced care planning, kwaliteit leven
- Apart aandacht: Functioneren
- Hoge zorgbehoefte
,Fraility = kwetsbaarheid
“Een toestand van leeftijd-gerelateerde fysiologische kwetsbaarheid die voortkomt uit
verstoorde homeostatische reserves en een verminderd vermogen om weerstand te bieden aan
belasting”
- Het verlies van fysiologische reserves en compensaties.
Criteria voor kwetsbaarheid:
1. Gewichtsverlies
2. Uitputting
3. Lichamelijke inactiviteit
4. Loopsnelheid
5. Handknijpkracht
Gevolgen Frailty/kwetsbaarheid: vallen, lichamelijke achteruitgang, opnames, afname kwaliteit
leven, sterfte
De Groningen Frailty Indicator (GFI): selectie-instrument om ouderen te selecteren voor
interventies. Meet met 15 items 4 domeinen van functioneren:
- Lichamelijk
- Cognitief
- Sociaal
- Psychologisch
Score van 4 of hoger = frail
Multimorbiteit: 2 of meer bijkomende ziekten.
Geriatrische syndromen: je ziet 1 ding, maar het heeft heel veel mogelijke verklaringen.
- Dementie
- Depressie
- Delier
- Duizeligheid
- Incontinentie
- Decubitus
- Mobiliteit
- Vallen
- Enzovoort
Dementie
Neurodegeneratieve ziekte (psycho-organische stoornis).
Kenmerken: cognitieve achteruitgang bij een helder bewustzijn (i.t.t. delier: verminderd
bewustzijn). Problemen met o.a. het geheugen, oriëntatie en plannen.
Dementie is een verzamelbegrip.
Belangrijkste vormen:
- Ziekte van Alzheimer (60-70%)
- Vasculaire dementie (15%)
- Combinaties van beide
- Ziekte van Pick / Frontotemporale dementie (gedragsveranderingen)
- Lewy body dementie
- De ziekte van Parkinson
- Het Korsakov-syndroom (door intoxicatie van alcohol)
- Ziekte van Creutzfeldt-Jakob
,Wat zie je in de psychogeriatrie:
- Depressie
- Delier
- Angststoornissen
- Persoonlijkheidsstoornissen, persoonlijkheidsverandering
- Dementie en andere cognitieve stoornissen
- Veranderd gedrag
Polyfarmacie
- Theorie: 2 of meer medicijnen gebruiken.
- Praktijk: 5 of meer medicijnen gebruiken.
Veroudering theorieën:
• Biologische theorieën
• Ontwikkelingstheorieën
➢ Geprogrammeerde levensduur
• Degeneratieve theorieën
➢ Vrije zuurstof radicalentheorieen
- Ontstaan als bijproduct v/d energievoorziening van alle lichaamscellen (in de
mitochondriën)
- Kunnen DNA, eiwitten en vetten beschadigen.
- Het DNA kan worden gerepareerd, de schade aan eiwitten en vetten is cumulatief en
zorgt voor functieachteruitgang van (alle) weefsels.
➢ Slijtagetheorie
- Essentiele weefsels raken defect
- Essentiele orgaanonderdelen raken defect
- De functies van de organen gaat achteruit
➢ Instabiliteit erfelijk materiaal
- DNA kan beschadigd raken door chemische en fysische processen.
- Zo’n beschadiging heet een mutatie en is meestal nadelig.
- Hoe langer je leeft, hoe meer mutaties je oploopt.
- Mutaties in delende cellen (stamcellen) geven hun mutaties door aan de dochtercellen.
- Een lichaamscel die niet meer deelt, sterft na een mutatie doorgaans vanzelf (apoptose).
➢ Exogeen
- Veroudering door straling.
- Meest bekend: uv-straling.
• Psychische (emotionele) theorieën
• Sociale theorieën
Gevolgen van (veel) zonnen:
- Collagene vezels (stevigheid) en elastische vezels (veerkracht) worden verzwakt.
- Proteoglycanen (houden water vast) nemen ook versneld af.
- Kans huidkanker neemt toe door mutaties in delende epitheelcellen.
- Uv-straling gaat niet dieper dan de huid… Röntgen- en gammastraling wel, ook interne
organen lopen gevaar
, Onderzoek algemeen overzicht:
- Lichamelijke problemen
- Psychische problemen
- Sociale problemen
- Existentiële en religieuze vragen
Extra aandacht voor:
- Mobiliteit en vallen
- Communicatie en zintuigen
- Geheugenfuncties
• FUNCTIONEEL ONDERZOEK (ADL/IADL)
• Kwaliteit van leven
Gevolgen ouder worden:
- Afname v/d functionaliteit (ADL/IADL)
- Afname kwaliteit van leven
- Complicaties van chronische ziekten
- Verminderde therapie trouw
- Verminderd sociaal netwerk
- Existentiële vragen
- Sterfte
- Toenemende zorgbehoefte
- Verhoogde ziekenhuisopnamen
Vaak geriatrische spiraal
Behandelingsmogelijkheden:
o Behoud van zelfstandigheid, kwaliteit
o Liefst in de eigen omgeving
o Mantelzorg (familie)
o Multidisciplinair team(thuis / VPH / ZH)
o Dagbehandelingsmogelijkheden
o Behandeling in het verpleeghuis
o Stel een behandelplan en een zorgplan op
o Advanced care planning (wat wel en wat niet meer)
o Veiligheidsmaatregelen
Specifieke kwetsbaarheidsindicatoren voor opname in een zorginstelling:
- Gewichtsverlies
- Cognitieve beperkingen / achteruitgang
- Incontinentie
- Relevante depressieve symptomen
- Lichamelijke inactiviteit
Zorg aanpassen aan ouderen:
- Gericht op kwaliteit van leven
- Zelfredzaamheid en zelfstandigheid
- Tempo aanpassen, bejegening aanpassen
- Voorlichting aanpassen
- Naasten betrekken
- Omgeving aanpassen
- Gebruik maken van hulpmiddelen
Week 17. De algemene veroudering
Gerontologie (bestudeert het ouder worden)
- Biologische gerontologie
- Biomedische gerontologie
- Sociale gerontologie
- Psychogerontologie
Geriatrie (medisch specialisme) (iatros = arts)
- (Psycho-)geriatrische patiënt
Senioren (58-82 jaar)
Bejaarden (83 jaar en ouder)
Verouderingsproces
➢ Lichamelijke veranderingen
➢ Psychische veranderingen
➢ Sociale veranderingen
3 fysiologische levensfasen
- Conceptie – 20 jaar: groei en ontwikkeling
- 20-29 jaar: geen verandering
- >30 jaar: afname kwaliteit van het organisme
Gezondheidsproblemen en veroudering
- Geven klachten minder goed aan, minder diagnostiek
- Herstel vaak trager • Verhoogde kans op complicaties
- Normale verschijnselen van veroudering en herkennen van symptomen
- Kwaliteit van leven staat voorop
Problematiek op de voorgrond:
- Bij geriatrie: lichamelijke problematiek
- Bij psychogeriatrie: psychische problematiek
In Nederland is er sprake van dubbele vergrijzing:
- Meer ouderen
- Ouderen worden ouder
Kenmerken van de oudere patiënt:
- Leeftijd (biologische leeftijd/echte leeftijd)
- Complexe patiënt
- Kwetsbaarheid
- Fysiologische reserves ↓+ compensaties↓
- Multimorbiditeit (≥ bijkomende ziekten)
- Geriatrische syndromen
- Polyfarmacie (meerdere medicijnen)
- Apart aandacht: bewegen en vallen
- Apart aandacht: zintuigen + communicatie
- Apart aandacht: Advanced care planning, kwaliteit leven
- Apart aandacht: Functioneren
- Hoge zorgbehoefte
,Fraility = kwetsbaarheid
“Een toestand van leeftijd-gerelateerde fysiologische kwetsbaarheid die voortkomt uit
verstoorde homeostatische reserves en een verminderd vermogen om weerstand te bieden aan
belasting”
- Het verlies van fysiologische reserves en compensaties.
Criteria voor kwetsbaarheid:
1. Gewichtsverlies
2. Uitputting
3. Lichamelijke inactiviteit
4. Loopsnelheid
5. Handknijpkracht
Gevolgen Frailty/kwetsbaarheid: vallen, lichamelijke achteruitgang, opnames, afname kwaliteit
leven, sterfte
De Groningen Frailty Indicator (GFI): selectie-instrument om ouderen te selecteren voor
interventies. Meet met 15 items 4 domeinen van functioneren:
- Lichamelijk
- Cognitief
- Sociaal
- Psychologisch
Score van 4 of hoger = frail
Multimorbiteit: 2 of meer bijkomende ziekten.
Geriatrische syndromen: je ziet 1 ding, maar het heeft heel veel mogelijke verklaringen.
- Dementie
- Depressie
- Delier
- Duizeligheid
- Incontinentie
- Decubitus
- Mobiliteit
- Vallen
- Enzovoort
Dementie
Neurodegeneratieve ziekte (psycho-organische stoornis).
Kenmerken: cognitieve achteruitgang bij een helder bewustzijn (i.t.t. delier: verminderd
bewustzijn). Problemen met o.a. het geheugen, oriëntatie en plannen.
Dementie is een verzamelbegrip.
Belangrijkste vormen:
- Ziekte van Alzheimer (60-70%)
- Vasculaire dementie (15%)
- Combinaties van beide
- Ziekte van Pick / Frontotemporale dementie (gedragsveranderingen)
- Lewy body dementie
- De ziekte van Parkinson
- Het Korsakov-syndroom (door intoxicatie van alcohol)
- Ziekte van Creutzfeldt-Jakob
,Wat zie je in de psychogeriatrie:
- Depressie
- Delier
- Angststoornissen
- Persoonlijkheidsstoornissen, persoonlijkheidsverandering
- Dementie en andere cognitieve stoornissen
- Veranderd gedrag
Polyfarmacie
- Theorie: 2 of meer medicijnen gebruiken.
- Praktijk: 5 of meer medicijnen gebruiken.
Veroudering theorieën:
• Biologische theorieën
• Ontwikkelingstheorieën
➢ Geprogrammeerde levensduur
• Degeneratieve theorieën
➢ Vrije zuurstof radicalentheorieen
- Ontstaan als bijproduct v/d energievoorziening van alle lichaamscellen (in de
mitochondriën)
- Kunnen DNA, eiwitten en vetten beschadigen.
- Het DNA kan worden gerepareerd, de schade aan eiwitten en vetten is cumulatief en
zorgt voor functieachteruitgang van (alle) weefsels.
➢ Slijtagetheorie
- Essentiele weefsels raken defect
- Essentiele orgaanonderdelen raken defect
- De functies van de organen gaat achteruit
➢ Instabiliteit erfelijk materiaal
- DNA kan beschadigd raken door chemische en fysische processen.
- Zo’n beschadiging heet een mutatie en is meestal nadelig.
- Hoe langer je leeft, hoe meer mutaties je oploopt.
- Mutaties in delende cellen (stamcellen) geven hun mutaties door aan de dochtercellen.
- Een lichaamscel die niet meer deelt, sterft na een mutatie doorgaans vanzelf (apoptose).
➢ Exogeen
- Veroudering door straling.
- Meest bekend: uv-straling.
• Psychische (emotionele) theorieën
• Sociale theorieën
Gevolgen van (veel) zonnen:
- Collagene vezels (stevigheid) en elastische vezels (veerkracht) worden verzwakt.
- Proteoglycanen (houden water vast) nemen ook versneld af.
- Kans huidkanker neemt toe door mutaties in delende epitheelcellen.
- Uv-straling gaat niet dieper dan de huid… Röntgen- en gammastraling wel, ook interne
organen lopen gevaar
, Onderzoek algemeen overzicht:
- Lichamelijke problemen
- Psychische problemen
- Sociale problemen
- Existentiële en religieuze vragen
Extra aandacht voor:
- Mobiliteit en vallen
- Communicatie en zintuigen
- Geheugenfuncties
• FUNCTIONEEL ONDERZOEK (ADL/IADL)
• Kwaliteit van leven
Gevolgen ouder worden:
- Afname v/d functionaliteit (ADL/IADL)
- Afname kwaliteit van leven
- Complicaties van chronische ziekten
- Verminderde therapie trouw
- Verminderd sociaal netwerk
- Existentiële vragen
- Sterfte
- Toenemende zorgbehoefte
- Verhoogde ziekenhuisopnamen
Vaak geriatrische spiraal
Behandelingsmogelijkheden:
o Behoud van zelfstandigheid, kwaliteit
o Liefst in de eigen omgeving
o Mantelzorg (familie)
o Multidisciplinair team(thuis / VPH / ZH)
o Dagbehandelingsmogelijkheden
o Behandeling in het verpleeghuis
o Stel een behandelplan en een zorgplan op
o Advanced care planning (wat wel en wat niet meer)
o Veiligheidsmaatregelen
Specifieke kwetsbaarheidsindicatoren voor opname in een zorginstelling:
- Gewichtsverlies
- Cognitieve beperkingen / achteruitgang
- Incontinentie
- Relevante depressieve symptomen
- Lichamelijke inactiviteit
Zorg aanpassen aan ouderen:
- Gericht op kwaliteit van leven
- Zelfredzaamheid en zelfstandigheid
- Tempo aanpassen, bejegening aanpassen
- Voorlichting aanpassen
- Naasten betrekken
- Omgeving aanpassen
- Gebruik maken van hulpmiddelen
