Gezondheidsbevordering en preventie
Samenvatting
‘Gezondheidsbevordering en zelfmanagement door verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten’
(B. Sassen)
2. Gezondheid, gezondheidsrisico’s en volksgezondheid in kaart brengen
2.2 Endogene, persoonsgebonden gezondheidsdeterminant
Fysiologische en psychische factoren invloed gezondheid(sprobleem). Endogene
gezondheidsdeterminant onderverdeeld in genetische, erfelijke factoren en verworven
eigenschappen.
2.2.1 Endogene gezondheidsdeterminant – genetische factoren
Genetische, erfelijke factoren belangrijke invloed gezondheid. Endogene gezondheidsdeterminant
bepaalt uiterlijke verschillen tussen mensen en speelt rol fysiologische kenmerken, intelligentie,
aanleg en persoonskenmerken.
Erfelijke factoren invloed op gezondheid als sprake is afwijkingen in genen, chromosomen of
multifactoriële gezondheidsprobleem en als aanleg bestaat voor bepaalde ziekte. Leidt veelal tot
blijvende schade.
Monogene ziektebeeld: ziekte berust op één gen.
Chromosomale afwijking:
Multifactoriële gezondheidsprobleem: genetische factoren rol spelen maar er is meer aan de
hand. Het is ontstaan door interactie tussen genetische aanleg en exogene factoren.
2.2.2 Endogene gezondheidsdeterminant – verworven eigenschappen
Bijvoorbeeld: hoge bloeddruk, afwijking immuunsysteem, hoog cholesterolgehalte, wisselende
glucosespiegel, overgewicht en obesitas, psychische (on)gezondheid, veroudering
2.3 Gezondheidsdeterminant leefstijl & gedrag
Omvat gedragingen die positieve of negatieve invloed hebben op gzhprobleem. Gedragsverandering
belangrijk middel gzh mensen verbeteren en problemen verminderen. Verandering op individueel
niveau; kennis, attitude, gedrag, fysieke en maatschappelijke.
Gezondheidsvaardigheden: tamelijke complexe vaardigheden bepalen of mensen weg vinden in
gzhzorg. Omgezet in informatie verwerven gzh en begrijpen, beoordelen en gebruiken voor
beslissingen. Men met weinig; ervaart minder gezondheid minder goed.
Sense of coherence (SOC): sterke SOC = ervaren wereld als begrijpelijk, hanteerbaar en betekenis vol.
Double burden: combinatie van infectieziekten en niet-overdraagbare gezondheidsproblemen
(psychiatrische gzhproblemen (depressies, psychosen, alcoholverslaving en obsessie compulsieve
stoornissen) en cardiovasculaire gzhproblemen, kanker en ongevallen.
Leefstijlfactoren:
- Voeding
Duidelijk invloed; probleem zowel primair als secundair.
, Primair: bv. cariës, overgewicht, obstipatie, jodiumtekort, ondergewicht en alcoholische
levercirrose, hypertensie, ijzergebrek, maag- en slokdarmkanker en bepaalde hart- en
vaataandoeningen
Secundair: gzhprobleem primair voeding gerelateerd, maar spelen andere gzhdeterminanten
rol.
Coronaire hartziekten: hoge inname energie en vooral vetten.
- Alcohol en drugs
Alcohol
Leidt tot farmacologische, psychische en sociale verslaving. Duidelijke relatie ongelukken en
ziekten als levercirrose, hartziekten, kanker, tuberculose, virale infecties, verhoogd bloeddruk
en beroerte. Immuunsysteem raakt verstoord. Ook geestelijke en sociale problemen; angst-
en stemmingsstoornissen. Negatieve invloed vruchtbaarheid. Alcohol gebruik tijdens
zwangerschap leidt tot ADHD, verstoord slaap/waakritme, aandachtstekortstoornissen en
groei- / geestelijke achterstand bij kind.
Drugs
Verslavingsziekten, intoxicaties, psychosociale, psychische en psychiatrische problematiek,
verhoogde kans infectieziekten, hiv, aantasting hersenen en ongevallen. Factoren verslaving:
o Erfelijkheid
o Aanleg persoonlijkheid
o Conditionering
o Verwachting
o Overwaardering van effecten van middel
o Stress
o Early life events
o Gezinsproblemen
o Sociaaleconomische achterstand
- Roken
Roken bijdrage gzhprobleem en belangrijkste oorzaak sterfte en ziekte. Verhoogd risico
longkanker voor passieve rokers en intensieve blootstelling chemische stoffen. Aantal
sigaretten, aantal jaren en begin leeftijd bepalend risico. Roken tijdens zwangerschap leidt tot
lager geboortegewicht, zuigelingensterfte en wiegendood. Kinderen eerder
luchtwegeninfecties en -klachten als ouders roken.
- Beweging
Kan gzhvoordelen opleveren. Matige intesnieve, regelmatig uitgevoerde fysieke activiteit gunstig
effect. Verbeter fysieke fitheid en conditie hart/longen. Invloed op: bloeddruk, lichaamsgewicht,
vet%, botdichtheid, triglyceridegehalte, verhouding HDL/LDL- cholesterol, glucosetolerantie en
insulinegevoeligheid. Ziekte lichamelijke inactiviteit: coronaire hartziekten, diabetes mellitus type
2, osteoporose, dikkedarmkanker, COPD, beroerte, depressiviteit, borstkanker en chronische
gewrichtsreuma.
- Seksueel gedrag
Staat in verband met gzhprobleem zoals soa’s, hiv, ongewenste zwangerschap,
urineweginfectie en seksueel misbruik.
Jonge mensen meer kans vertonen risicovol gedrag dan oudere leeftijdsgroepen.
Bevorderen zelfmanagement Diabetes 2:
- Healthy eating - problem solving
- Taking medication - Reducing risk
- Being active - Monitoring
- Healthy coping
Samenvatting
‘Gezondheidsbevordering en zelfmanagement door verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten’
(B. Sassen)
2. Gezondheid, gezondheidsrisico’s en volksgezondheid in kaart brengen
2.2 Endogene, persoonsgebonden gezondheidsdeterminant
Fysiologische en psychische factoren invloed gezondheid(sprobleem). Endogene
gezondheidsdeterminant onderverdeeld in genetische, erfelijke factoren en verworven
eigenschappen.
2.2.1 Endogene gezondheidsdeterminant – genetische factoren
Genetische, erfelijke factoren belangrijke invloed gezondheid. Endogene gezondheidsdeterminant
bepaalt uiterlijke verschillen tussen mensen en speelt rol fysiologische kenmerken, intelligentie,
aanleg en persoonskenmerken.
Erfelijke factoren invloed op gezondheid als sprake is afwijkingen in genen, chromosomen of
multifactoriële gezondheidsprobleem en als aanleg bestaat voor bepaalde ziekte. Leidt veelal tot
blijvende schade.
Monogene ziektebeeld: ziekte berust op één gen.
Chromosomale afwijking:
Multifactoriële gezondheidsprobleem: genetische factoren rol spelen maar er is meer aan de
hand. Het is ontstaan door interactie tussen genetische aanleg en exogene factoren.
2.2.2 Endogene gezondheidsdeterminant – verworven eigenschappen
Bijvoorbeeld: hoge bloeddruk, afwijking immuunsysteem, hoog cholesterolgehalte, wisselende
glucosespiegel, overgewicht en obesitas, psychische (on)gezondheid, veroudering
2.3 Gezondheidsdeterminant leefstijl & gedrag
Omvat gedragingen die positieve of negatieve invloed hebben op gzhprobleem. Gedragsverandering
belangrijk middel gzh mensen verbeteren en problemen verminderen. Verandering op individueel
niveau; kennis, attitude, gedrag, fysieke en maatschappelijke.
Gezondheidsvaardigheden: tamelijke complexe vaardigheden bepalen of mensen weg vinden in
gzhzorg. Omgezet in informatie verwerven gzh en begrijpen, beoordelen en gebruiken voor
beslissingen. Men met weinig; ervaart minder gezondheid minder goed.
Sense of coherence (SOC): sterke SOC = ervaren wereld als begrijpelijk, hanteerbaar en betekenis vol.
Double burden: combinatie van infectieziekten en niet-overdraagbare gezondheidsproblemen
(psychiatrische gzhproblemen (depressies, psychosen, alcoholverslaving en obsessie compulsieve
stoornissen) en cardiovasculaire gzhproblemen, kanker en ongevallen.
Leefstijlfactoren:
- Voeding
Duidelijk invloed; probleem zowel primair als secundair.
, Primair: bv. cariës, overgewicht, obstipatie, jodiumtekort, ondergewicht en alcoholische
levercirrose, hypertensie, ijzergebrek, maag- en slokdarmkanker en bepaalde hart- en
vaataandoeningen
Secundair: gzhprobleem primair voeding gerelateerd, maar spelen andere gzhdeterminanten
rol.
Coronaire hartziekten: hoge inname energie en vooral vetten.
- Alcohol en drugs
Alcohol
Leidt tot farmacologische, psychische en sociale verslaving. Duidelijke relatie ongelukken en
ziekten als levercirrose, hartziekten, kanker, tuberculose, virale infecties, verhoogd bloeddruk
en beroerte. Immuunsysteem raakt verstoord. Ook geestelijke en sociale problemen; angst-
en stemmingsstoornissen. Negatieve invloed vruchtbaarheid. Alcohol gebruik tijdens
zwangerschap leidt tot ADHD, verstoord slaap/waakritme, aandachtstekortstoornissen en
groei- / geestelijke achterstand bij kind.
Drugs
Verslavingsziekten, intoxicaties, psychosociale, psychische en psychiatrische problematiek,
verhoogde kans infectieziekten, hiv, aantasting hersenen en ongevallen. Factoren verslaving:
o Erfelijkheid
o Aanleg persoonlijkheid
o Conditionering
o Verwachting
o Overwaardering van effecten van middel
o Stress
o Early life events
o Gezinsproblemen
o Sociaaleconomische achterstand
- Roken
Roken bijdrage gzhprobleem en belangrijkste oorzaak sterfte en ziekte. Verhoogd risico
longkanker voor passieve rokers en intensieve blootstelling chemische stoffen. Aantal
sigaretten, aantal jaren en begin leeftijd bepalend risico. Roken tijdens zwangerschap leidt tot
lager geboortegewicht, zuigelingensterfte en wiegendood. Kinderen eerder
luchtwegeninfecties en -klachten als ouders roken.
- Beweging
Kan gzhvoordelen opleveren. Matige intesnieve, regelmatig uitgevoerde fysieke activiteit gunstig
effect. Verbeter fysieke fitheid en conditie hart/longen. Invloed op: bloeddruk, lichaamsgewicht,
vet%, botdichtheid, triglyceridegehalte, verhouding HDL/LDL- cholesterol, glucosetolerantie en
insulinegevoeligheid. Ziekte lichamelijke inactiviteit: coronaire hartziekten, diabetes mellitus type
2, osteoporose, dikkedarmkanker, COPD, beroerte, depressiviteit, borstkanker en chronische
gewrichtsreuma.
- Seksueel gedrag
Staat in verband met gzhprobleem zoals soa’s, hiv, ongewenste zwangerschap,
urineweginfectie en seksueel misbruik.
Jonge mensen meer kans vertonen risicovol gedrag dan oudere leeftijdsgroepen.
Bevorderen zelfmanagement Diabetes 2:
- Healthy eating - problem solving
- Taking medication - Reducing risk
- Being active - Monitoring
- Healthy coping
