Week 1
Video 1: procedures om geschillen te beslechten
Art. 1:5 Awb is een belangrijk artikel. Daar staat uitgelegd wat onder verschillende procedures moet
worden verstaan.
Bezwaar
Je stelt bezwaar in bij een orgaan dat het besluit heeft genomen. Hetzelfde orgaan doet de
heroverweging. Administratief beroep is bij een ander (hoger) orgaan. We hebben tegenwoordig een
uniforme openbare voorbereidingsprocedure, waarbij een zienswijze tegen een ontwerpbesluit kan
worden ingediend. Er vindt ook een heroverweging plaats. Bezwaar is dan echter niet meer mogelijk
(als uov openstaat, art. 7:1 sub d Awb).
Beroep bij de rechter
In eerste aanleg gaat men naar de rechtbank en dan specifiek bij de bestuursrechter. Er zijn drie hoger
beroep instanties, waarop allerlei uitzonderingen zijn. Zoals eerste enige aanleg bij ABRvS, hoger
beroep bij het hof of cassatieberoep.
Voorlopige voorzieningenprocedure
Kan vergeleken worden met een kort geding. Hiertegen kan geen bezwaar of beroep worden ingesteld.
Er is altijd sprake van connexiteit: moet al een bodemprocedure zijn.
Structuur proces
De oordelende instantie kijkt altijd eerst of ze bevoegd zijn. Daarna wordt naar de ontvankelijkheid
gekeken en vervolgens wordt het besluit getoetst. Het object van het geding is meestal het besluit. Er
wordt gekeken of er gronden zijn en tevens wordt gekeken hoe getoetst moet worden.
Hierna volgt de uitspraak. Die omvat dicta: een einduitspraak. De rechter zou ook zelf in de zaak
kunnen voorzien. Ook worden soms proceskosten vergoed, of wordt een schadevergoeding toegekend.
Video 2: constitutionele grondslag
De constitutionele grondslagen: basisregels over inrichting staat. Dit betekent fundamentele
waarborgen voor rechtsbescherming. Denk aan onafhankelijkheid en onpartijdigheid. We kennen het
besluitbegrip en de bestuursrechter. Het bestuursrecht gaat over de rechtsbetrekking tussen de
overheid en burger/bedrijf. Het gaat meestal om een bestuursorgaan en een besluit, maar soms ook
over privaatrechtelijke rechtshandelingen en feitelijke handelingen. Meetal moet men naar de
bestuursrechter. We kennen de rechterlijke macht, zie art. 2 Ro. De gerechten die niet tot de
gerechtelijke macht behoren, zijn:
- CBB: wel onafhankelijk en onpartijdig;
- CRvB: wel bij wet ingesteld: Wbbo, Bw, Rvs;
- ABRvS: verschil t.o.v. rechterlijke macht: niveau waarop de waarborgen zijn neergelegd.
Bovenstaande drie zijn bestuursrechters. De rechtbank en het hof en de HR zijn dit echter ook, voor
zover deze de Awb of Wahv toepast. Hoofdregel geldt beroep bij een gerecht dat tot de rechterlijke
macht behoort, maar in de regel is het hoger beroep niet bij een gerecht dat daarbij hoort.
De rechterlijke macht is in ruime zin bevoegd. Ze mogen oordelen over geschillen die zijn ontstaan uit
burgerlijke rechtsbetrekking, maar ook die niet uit burgerlijke rechtsbetrekking ontstaan. De drie
bestuursrechters mogen enkel oordelen over niet uit burgerlijke rechtsbetrekking ontstane geschillen,
art. 112 lid 2 Gw.
Twee soorten geschillen
Burgerlijk: bevoegdheden voor eenieder, contractsvrijheid, autonomie.
,Bestuursrecht: openbaar gezag, eenzijdige binding, besluit, legaliteit en exclusieve bevoegdheden.
De regel is dus dat de rechterlijke macht altijd bevoegd is. Als een civiele procedure gestart wordt bij
de rechtbank op grond van het burgerlijk wetboek een civiele procedure start tegen de overheid, dan is
de rechter gewoon bevoegd. De eiser is echter niet-ontvankelijk. Er is namelijk een met voldoende
waarborgen omgeven beklede bestuursrechtelijke weg open. In laatste instantie beoordeelt de HR of
een rechtsgang, inclusief die een niet RM-gerecht, met voldoende waarborgen is bekleed. In
allerlaatste instantie beoordeelt het EHRM het proces. Zij beoordelen ook of een procedure met
voldoende waarborgen is bekleed.
Het kan zijn dat het gaat om een besluit waarop bestuursnormen van toepassing zijn, maar toch de
civiele procedure moet worden gevolgd. Civiele normen werken anderzijds ook door in het
bestuursrecht (schadevergoeding) en strafrechtelijke normen ook.
Waarom zit het zo?
Wie kan het best het bestuur controleren? Biedt een civiele rechter meer waarborgen? Nee, het zou
niet moeten uitmaken. De toepasselijke normen zijn in principe hetzelfde. Sommige burgers menen
dat de civiele rechter meer oog heeft voor de burger, moeilijk om te zeggen of dit inderdaad het geval
is.
Actuele relevantie
TWG: Mag de bestuursrechter oordelen over vergoeding van door NAM veroorzaakte schade?
Oorspronkelijk gaat het om burgerlijke geschillen, maar het is geen probleem. Er is namelijk een
publiekrechtelijke grondslag in de TWG, voor een bestuursrechtelijk schadebesluit.
Video 3: Changoe/Staat en Benthem
Allereerst Guldemond/Noorderwijkerhout. Belangrijk arrest, omdat dit gaat over de vraag of de
civiele rechter mag oordelen over geschil tussen burger en overheid bij een actie uit onrechtmatige
daad, waar geen bestuursrechtelijke weg openstaat. Bepalend is objectum litis: het recht waarop de
eiser zich beroept, is bepalend. De civiele rechter kan kennis nemen van een geschil tussen overheden
onderling.
Changoe-arrest:
De civiele rechter is altijd bevoegd, ook als de bestuursrechter mogelijk is. De eiser is dan echter niet-
ontvankelijk; want er staat een bestuursrechtelijke rechtsgang open met voldoende waarborgen. Dit is
al heel lang vaste uitleg van art. 112 Gw. In 1992 kwam deze zaak. Het ging om een
ambtenaarrechtelijke zaak. Meneer werd ontslagen, wilde vergoeding via civiele rechter. De rechtbank
(civiel) zei dat hij onbevoegd was, want er was een weg naar de bestuursrechter. Een bijzondere rol
hier is dat als een ambtenaar in een geschil altijd terecht kan bij de bestuursrechter. Alle handelingen
ten aanzien van een ambtenaar zijn appellabel bij de rechtbank. Er is dan geen taak voor de civiele
rechter (volgens rechtbank). HR zegt echter; eiser is niet-ontvankelijk, bij openstaan
bestuursrechtelijke weg met voldoende waarborgen bekleed. Conclusie: zelf als de bestuursrechter
over elk soort handelen mag oordelen, dan is de civiele rechter altijd bevoegd.
, Benthem: over art. 6 EVRM.
Dit gaat over de vraag wie het beste rechtsbescherming kan bieden. Zaak gaat over kroonberoep, zie
samenvatting. Uiteindelijk werd dit afgeschaft. Want de rijksambtenaar kwam dan op tegen eigen
minister in beroep, in opdracht van dezelfde minister, om beleid van diezelfde minister te handhaven.
Kroonberoep werd niet gezien als onpartijdig en onafhankelijk.
Video 4: Hoofdfuncties
Er zijn twee totaal verschillende functies. Recours objectif: handhaving objectieve recht. Ook gedachte
van recours subjectif: gedachte dat procedures er zijn in belang van individuele rechtsbescherming. De
overheid heeft een bijzondere positie. Ze behartigt het algemeen belang van de gemeenschap. Ze
hebben veel machtsmiddelen tegenover het individu. Daarom is er behoefte aan individuele
rechtsbescherming tegenover de overheid. Het is tevens in het belang van de gemeenschap, dat het
objectieve recht wordt nageleefd.
Recours objectif gedachte
Als je dit wilt bereiken, dan moeten zoveel mogelijk mensen kunnen opkomen tegen besluiten. Dan
zou er geen beperking in toegang tot de rechter moeten zijn, geen beperking tot belanghebbende, geen
termijnen, rechter zou moeten kunnen toetsen buiten aangevoerde gronden en er zou reformatio in
peius mogelijk moeten zijn.
Recours subjectif gedachte
Juist wel beperking tot besluiten en belanghebbende begrip. Ook beperking tot wat wordt aangevoerd,
art. 8:69 Awb.
Bij ons wordt het sterk gekleurd door recours subjectif. Het is echter niet strikt doorgevoerd.
Belanghebbende begrip is bijvoorbeeld niet enkel ingekleurd door de belangen als bedoeld in art. 3:4
lid 1 Awb. Ook niet-belanghebbenden kunnen soms in uov-procedure een zienswijze inbrengen, zie
art. 3:15 lid 2 Awb. Ook zijn algemeenbelang-acties mogelijk.
Vroegere kroonberoep
Daar was de nadruk op het idee van recours objectif. Dit paste bij de positie Kroon, maar er was wel
beperking tot bepaald type besluit. Niet voor eenieder was er toegang en er golden ook termijnen. Het
idee recours objectif is ook niet in absolute zin doorgevoerd (destijds).
Meer richting subjectivering is mogelijk geweest doordat er opkomst is geweest van toezicht. Allerlei
instellingen die toezicht houden: ACM, DNB, AFM, AP en bijvoorbeeld de Inspectie SZW. Zij letten
op de naleving van het objectieve recht, zodat het bestuursorgaan verder kan gaan met de handhaving.
Individuele procedures zijn daar in het algemeen ongeschikt voor.
Video 5: Bevoegdheidsverdeling
De hoofdregel: beroep bij de rechtbank, tenzij… art. 8:1 jo. Art. 8:6 lid 1 Awb
(Bevoegdheidsregeling). Hoger beroep bij ABRvS, tenzij, art. 8:104 jo. Art. 8:105 Awb
(Bevoegdheidsregeling).
Video 1: procedures om geschillen te beslechten
Art. 1:5 Awb is een belangrijk artikel. Daar staat uitgelegd wat onder verschillende procedures moet
worden verstaan.
Bezwaar
Je stelt bezwaar in bij een orgaan dat het besluit heeft genomen. Hetzelfde orgaan doet de
heroverweging. Administratief beroep is bij een ander (hoger) orgaan. We hebben tegenwoordig een
uniforme openbare voorbereidingsprocedure, waarbij een zienswijze tegen een ontwerpbesluit kan
worden ingediend. Er vindt ook een heroverweging plaats. Bezwaar is dan echter niet meer mogelijk
(als uov openstaat, art. 7:1 sub d Awb).
Beroep bij de rechter
In eerste aanleg gaat men naar de rechtbank en dan specifiek bij de bestuursrechter. Er zijn drie hoger
beroep instanties, waarop allerlei uitzonderingen zijn. Zoals eerste enige aanleg bij ABRvS, hoger
beroep bij het hof of cassatieberoep.
Voorlopige voorzieningenprocedure
Kan vergeleken worden met een kort geding. Hiertegen kan geen bezwaar of beroep worden ingesteld.
Er is altijd sprake van connexiteit: moet al een bodemprocedure zijn.
Structuur proces
De oordelende instantie kijkt altijd eerst of ze bevoegd zijn. Daarna wordt naar de ontvankelijkheid
gekeken en vervolgens wordt het besluit getoetst. Het object van het geding is meestal het besluit. Er
wordt gekeken of er gronden zijn en tevens wordt gekeken hoe getoetst moet worden.
Hierna volgt de uitspraak. Die omvat dicta: een einduitspraak. De rechter zou ook zelf in de zaak
kunnen voorzien. Ook worden soms proceskosten vergoed, of wordt een schadevergoeding toegekend.
Video 2: constitutionele grondslag
De constitutionele grondslagen: basisregels over inrichting staat. Dit betekent fundamentele
waarborgen voor rechtsbescherming. Denk aan onafhankelijkheid en onpartijdigheid. We kennen het
besluitbegrip en de bestuursrechter. Het bestuursrecht gaat over de rechtsbetrekking tussen de
overheid en burger/bedrijf. Het gaat meestal om een bestuursorgaan en een besluit, maar soms ook
over privaatrechtelijke rechtshandelingen en feitelijke handelingen. Meetal moet men naar de
bestuursrechter. We kennen de rechterlijke macht, zie art. 2 Ro. De gerechten die niet tot de
gerechtelijke macht behoren, zijn:
- CBB: wel onafhankelijk en onpartijdig;
- CRvB: wel bij wet ingesteld: Wbbo, Bw, Rvs;
- ABRvS: verschil t.o.v. rechterlijke macht: niveau waarop de waarborgen zijn neergelegd.
Bovenstaande drie zijn bestuursrechters. De rechtbank en het hof en de HR zijn dit echter ook, voor
zover deze de Awb of Wahv toepast. Hoofdregel geldt beroep bij een gerecht dat tot de rechterlijke
macht behoort, maar in de regel is het hoger beroep niet bij een gerecht dat daarbij hoort.
De rechterlijke macht is in ruime zin bevoegd. Ze mogen oordelen over geschillen die zijn ontstaan uit
burgerlijke rechtsbetrekking, maar ook die niet uit burgerlijke rechtsbetrekking ontstaan. De drie
bestuursrechters mogen enkel oordelen over niet uit burgerlijke rechtsbetrekking ontstane geschillen,
art. 112 lid 2 Gw.
Twee soorten geschillen
Burgerlijk: bevoegdheden voor eenieder, contractsvrijheid, autonomie.
,Bestuursrecht: openbaar gezag, eenzijdige binding, besluit, legaliteit en exclusieve bevoegdheden.
De regel is dus dat de rechterlijke macht altijd bevoegd is. Als een civiele procedure gestart wordt bij
de rechtbank op grond van het burgerlijk wetboek een civiele procedure start tegen de overheid, dan is
de rechter gewoon bevoegd. De eiser is echter niet-ontvankelijk. Er is namelijk een met voldoende
waarborgen omgeven beklede bestuursrechtelijke weg open. In laatste instantie beoordeelt de HR of
een rechtsgang, inclusief die een niet RM-gerecht, met voldoende waarborgen is bekleed. In
allerlaatste instantie beoordeelt het EHRM het proces. Zij beoordelen ook of een procedure met
voldoende waarborgen is bekleed.
Het kan zijn dat het gaat om een besluit waarop bestuursnormen van toepassing zijn, maar toch de
civiele procedure moet worden gevolgd. Civiele normen werken anderzijds ook door in het
bestuursrecht (schadevergoeding) en strafrechtelijke normen ook.
Waarom zit het zo?
Wie kan het best het bestuur controleren? Biedt een civiele rechter meer waarborgen? Nee, het zou
niet moeten uitmaken. De toepasselijke normen zijn in principe hetzelfde. Sommige burgers menen
dat de civiele rechter meer oog heeft voor de burger, moeilijk om te zeggen of dit inderdaad het geval
is.
Actuele relevantie
TWG: Mag de bestuursrechter oordelen over vergoeding van door NAM veroorzaakte schade?
Oorspronkelijk gaat het om burgerlijke geschillen, maar het is geen probleem. Er is namelijk een
publiekrechtelijke grondslag in de TWG, voor een bestuursrechtelijk schadebesluit.
Video 3: Changoe/Staat en Benthem
Allereerst Guldemond/Noorderwijkerhout. Belangrijk arrest, omdat dit gaat over de vraag of de
civiele rechter mag oordelen over geschil tussen burger en overheid bij een actie uit onrechtmatige
daad, waar geen bestuursrechtelijke weg openstaat. Bepalend is objectum litis: het recht waarop de
eiser zich beroept, is bepalend. De civiele rechter kan kennis nemen van een geschil tussen overheden
onderling.
Changoe-arrest:
De civiele rechter is altijd bevoegd, ook als de bestuursrechter mogelijk is. De eiser is dan echter niet-
ontvankelijk; want er staat een bestuursrechtelijke rechtsgang open met voldoende waarborgen. Dit is
al heel lang vaste uitleg van art. 112 Gw. In 1992 kwam deze zaak. Het ging om een
ambtenaarrechtelijke zaak. Meneer werd ontslagen, wilde vergoeding via civiele rechter. De rechtbank
(civiel) zei dat hij onbevoegd was, want er was een weg naar de bestuursrechter. Een bijzondere rol
hier is dat als een ambtenaar in een geschil altijd terecht kan bij de bestuursrechter. Alle handelingen
ten aanzien van een ambtenaar zijn appellabel bij de rechtbank. Er is dan geen taak voor de civiele
rechter (volgens rechtbank). HR zegt echter; eiser is niet-ontvankelijk, bij openstaan
bestuursrechtelijke weg met voldoende waarborgen bekleed. Conclusie: zelf als de bestuursrechter
over elk soort handelen mag oordelen, dan is de civiele rechter altijd bevoegd.
, Benthem: over art. 6 EVRM.
Dit gaat over de vraag wie het beste rechtsbescherming kan bieden. Zaak gaat over kroonberoep, zie
samenvatting. Uiteindelijk werd dit afgeschaft. Want de rijksambtenaar kwam dan op tegen eigen
minister in beroep, in opdracht van dezelfde minister, om beleid van diezelfde minister te handhaven.
Kroonberoep werd niet gezien als onpartijdig en onafhankelijk.
Video 4: Hoofdfuncties
Er zijn twee totaal verschillende functies. Recours objectif: handhaving objectieve recht. Ook gedachte
van recours subjectif: gedachte dat procedures er zijn in belang van individuele rechtsbescherming. De
overheid heeft een bijzondere positie. Ze behartigt het algemeen belang van de gemeenschap. Ze
hebben veel machtsmiddelen tegenover het individu. Daarom is er behoefte aan individuele
rechtsbescherming tegenover de overheid. Het is tevens in het belang van de gemeenschap, dat het
objectieve recht wordt nageleefd.
Recours objectif gedachte
Als je dit wilt bereiken, dan moeten zoveel mogelijk mensen kunnen opkomen tegen besluiten. Dan
zou er geen beperking in toegang tot de rechter moeten zijn, geen beperking tot belanghebbende, geen
termijnen, rechter zou moeten kunnen toetsen buiten aangevoerde gronden en er zou reformatio in
peius mogelijk moeten zijn.
Recours subjectif gedachte
Juist wel beperking tot besluiten en belanghebbende begrip. Ook beperking tot wat wordt aangevoerd,
art. 8:69 Awb.
Bij ons wordt het sterk gekleurd door recours subjectif. Het is echter niet strikt doorgevoerd.
Belanghebbende begrip is bijvoorbeeld niet enkel ingekleurd door de belangen als bedoeld in art. 3:4
lid 1 Awb. Ook niet-belanghebbenden kunnen soms in uov-procedure een zienswijze inbrengen, zie
art. 3:15 lid 2 Awb. Ook zijn algemeenbelang-acties mogelijk.
Vroegere kroonberoep
Daar was de nadruk op het idee van recours objectif. Dit paste bij de positie Kroon, maar er was wel
beperking tot bepaald type besluit. Niet voor eenieder was er toegang en er golden ook termijnen. Het
idee recours objectif is ook niet in absolute zin doorgevoerd (destijds).
Meer richting subjectivering is mogelijk geweest doordat er opkomst is geweest van toezicht. Allerlei
instellingen die toezicht houden: ACM, DNB, AFM, AP en bijvoorbeeld de Inspectie SZW. Zij letten
op de naleving van het objectieve recht, zodat het bestuursorgaan verder kan gaan met de handhaving.
Individuele procedures zijn daar in het algemeen ongeschikt voor.
Video 5: Bevoegdheidsverdeling
De hoofdregel: beroep bij de rechtbank, tenzij… art. 8:1 jo. Art. 8:6 lid 1 Awb
(Bevoegdheidsregeling). Hoger beroep bij ABRvS, tenzij, art. 8:104 jo. Art. 8:105 Awb
(Bevoegdheidsregeling).
