HC BEWUSTZIJNSFILOSOFIE
Vooral slides leren!!!!!
Wat is filosofie:
- Conceptuele verheldering
- Grondslagenonderzoek/geldigheidswetenschap
- Conceptueel onderzoek
- Perspectiefwisseling
- Zoektocht naar de waarheid
Conceptueel onderzoek
- De geest, bewustzijn, perceptie, aandacht, vrije wil, het zelf…
- Sellars:
o Manifest (alledaags) wereldbeeld
o Vs wetenschappelijk wereldbeeld
- In vraag stellen van de volkspsychologie
Conceptuele verheldering
- Analyse als startpunt = wat bedoel je met concept X?
- Stap verder nadenken over hoe we een concept gebruiken
- Het gebruik van concepten verhelderen, concepten bijstellen op basis van wat de
wetenschap ons kan vertellen
Geldigheidswetenschap
- Wetenschappers gebruiken fundamentele concepten zoals ‘causaliteit’
- Oorzaak-gevolg relaties staan centraal in de wetenschap
- Maar is dit concept wel geldig? Passen we het juist toe? Bestaat het zelfs?
- David Hume: we vinden causaliteit niet in realiteit, kunnen het niet waarnemen.
We schrijven het toe aan de realiteit, op basis van vaak waargenomen correlaties
Perspectiefwisseling
- Open mind!
- Verschillende perspectieven verkennen
- Verplaatsen in andere persoon
- Verruimen van onze ideeën
Zoektocht naar de waarheid
- Filos – sofia: liefde voor wijsheid
- Vs de sofisten in het oude griekenland.
o Getraind in de overtuigingskracht
- Socrates: het gaat om de waarheid (de waarheid moet ons overtuigen)
- We vinden de waarheid misschien niet altijd, maar we moeten er wel naar zoeken
(of toch ten minste onwaarheden ontmaskeren)
All of the above
- We denken na over concepten
, - We willen deze concepten juist(er) gebruiken
- We willen nakijken of toepassingen van deze concepten in andere disciplines en
theorieën ook geldig zijn
- We willen zo dicht mogelijk bij de waarheid komen
- Daarvoor moeten we vaak kritisch naar onze ideeën kijken, en open staan voor
andere ideeën
Filosofie is niet…
- Skepticisme
o We kunnen dat nooit echt weten
o Er is geen waarheid
- Relativisme
o Alles is relatief, afhankelijk van standpunt
o Iedereen heeft zijn waarheid
Filosofie in psychologie =
- Ethiek
o Hoe moet ik, als psycholoog moreel handelen
- Wetenschapsfilosofie
o Is deze handeling, of de theorie waarop ze berust, wetenschappelijk
onderbouwd.
o Wat is wetenschap en wat niet
- Kritisch nadenken over fundamentele concepten uit de psychologie
o Wat is de geest, wat is bewustzijn, hoe past de geest in de fysieke wereld?
Leerdoelen ;
- Je kan uitleggen wat het lichaam-geest debat inhoudt
- Je kan uitleggen wat de initiële classificatie van mentale toestanden is
- Je kan de positie in het lichaam-geest debat van de dualist beschrijven en
verklaren
- Je kan argumenten voor en tegen het dualisme reproduceren en evalueren
,Het lichaam-geest probleem
- Lichaam
o Fysiek wezen, opgebouwd uit cellen met brein
- Geest
o Bewustzijn, gedachten, ervaringen, percepties, herinneringen
Wat is de bewuste geest? (collectie van mentale toestanden)
- Bewuste ervaringen
o Thomas Nagel: what is it like to be a bat?
o Voorbeeld: echolocatie
o Er is iets ‘hoe het is’ om jou te zijn/ de dingen te ervaren die je ervaart
o Smaak van koffie, het gevoel van angst, het zien van de kleur rood, de
pijnlijkheid van hoofdpijn
o Qualia (enkelvoud Quale): de ‘hoe het is’ de kwalitatieve, subjectieve
aspecten van ervaringen
o Er is iets ‘hoe het is’ voor mij om in deze les te zitten
- Cognitie
o Mentale toestanden met intentionaliteit (aboutness, gaan over iets)
o Voorbeeld: propositionele attitudes een bepaalde houding ten opzicht
van een propositie
o Geloven, denken, verbeelden, vermoeden, oordelen, wensen, betwijfelen,
willen, hopen,
o Een bewering (formuleerbaar als dat-zin)
o Jan denkt dat het regent.
Houding: denken
Propositie: het regent
- Emoties
o Mentale toestanden met een kwalitatief karakter + intentionaliteit
o Voorbeeld: het voelt op een bepaalde manier om kwaad te zijn op een
slechte automobilist
Hoe past de geest in de fysieke wereld?
- Drie subproblemen:
o Hoe passen bewuste ervaringen in de fysieke wereld
o Hoe passen cognitieve toestanden in de fysieke wereld
o Hoe passen emoties in de fysieke wereld?
Als je weet hoe ervaringen (qualia) & cognities (intentionaliteit) in
de fysieke wereld passen, dan weet je dat ook voor emoties (qualia
+ intentionaliteit)
- Herformulering
o Hoe passen qualia in de fysieke wereld
o Hoe past intentionaliteit in de fysieke wereld
Posities die we bespreken in deel 1:
- Substantiedualisme = de geest bestaat onafhankelijk van het lichaam en vice
versa
- Idealisme = de fysieke wereld is afhankelijk van de geestelijke wereld
- Behaviorisme = de geest is eigenlijk gedrag
, - Reductionisme / identiteitstheorie = mentale toestanden zijn hersentoestanden
- Eliminativisme = de geest / mentale toestanden bestaan niet
- Functionalisme = mentale toestanden worden gerealiseerd door hersentoestanden
- Connectionisme = mentale toestanden bestaan in neurale netwerken
- Belichaamde, gesitueerde en uitgebreide geest = de geest is meer dan het brein
Substantiedualisme =
- Kan je geest verder bestaan, zonder je lichaam?
- Veel religies nemen aan van wel
- De geest/ ziel bestaat onafhankelijk van lichaam en brein
- In de filosofie: substantiedualisme door Descartes (17e eeuw)
o Substantie = dat wat op zichzelf kan bestaan
VS eigenschappen: kunnen niet op zichzelf bestaan
o Twee verschillende substanties:
Res cogitans: denkende substantie
Immaterieel, de geest
Res extens: de uitgebreide substantie
Materieel, neemt plaats in de ruimte
- We zijn een geest en een lichaam.
o We zijn geen lichaam dat de eigenschap heeft ‘een geest te hebben’
o Lichaam en geest zijn verschillende substanties die onafhankelijk van
elkaar bestaan
- Descartes eerste methode: radicale twijfel
o Ging op zoek naar echte kennis
o Wat is een onbetwijfelbaar fundament voor kennis?
o Andere mensen alvast niet, want die kunnen liegen, of zich vergissen, of …
Redenen voor radicale twijfel aan alles:
Illusies
o Iets is niet wat het lijkt
o Lijken verschillende lengtes, maar zijn even lang
(muller-lyer illusie)
Dromen
o Hoe kan je zeker zijn of je zelf wel wakker bent
Kwaadaardige genie
o Zelfs mathematische uitspraken als 2 +2 = 4, zijn
geen zekerheden!
o Een almachtig, kwaadaardig genie (of een demon!)
zou me kunnen bedriegen, en me alles kunnen laten
geloven
o Een zekerheid = cogito ergo sum ik denk, dus ik ben
o Twijfel is een vorm van denken
o Als je aan alles aan het twijfelen bent, dan ben je dus aan het denken
o Als er twijfel is, dan is er denken, en als er denken is, dan moet er een
denker zijn
dus ik besta!
- Descartes is, maar wat is hij?
- Essentiële eigenschap: denken
- Hoe weet hij dit?
o Hij ziet dit helder en duidelijk in
o Als ik twijfel, denk ik. Als ik denk. Moet ik wel bestaan
- Descartes tweede methode = helder en duidelijk inzicht
Vooral slides leren!!!!!
Wat is filosofie:
- Conceptuele verheldering
- Grondslagenonderzoek/geldigheidswetenschap
- Conceptueel onderzoek
- Perspectiefwisseling
- Zoektocht naar de waarheid
Conceptueel onderzoek
- De geest, bewustzijn, perceptie, aandacht, vrije wil, het zelf…
- Sellars:
o Manifest (alledaags) wereldbeeld
o Vs wetenschappelijk wereldbeeld
- In vraag stellen van de volkspsychologie
Conceptuele verheldering
- Analyse als startpunt = wat bedoel je met concept X?
- Stap verder nadenken over hoe we een concept gebruiken
- Het gebruik van concepten verhelderen, concepten bijstellen op basis van wat de
wetenschap ons kan vertellen
Geldigheidswetenschap
- Wetenschappers gebruiken fundamentele concepten zoals ‘causaliteit’
- Oorzaak-gevolg relaties staan centraal in de wetenschap
- Maar is dit concept wel geldig? Passen we het juist toe? Bestaat het zelfs?
- David Hume: we vinden causaliteit niet in realiteit, kunnen het niet waarnemen.
We schrijven het toe aan de realiteit, op basis van vaak waargenomen correlaties
Perspectiefwisseling
- Open mind!
- Verschillende perspectieven verkennen
- Verplaatsen in andere persoon
- Verruimen van onze ideeën
Zoektocht naar de waarheid
- Filos – sofia: liefde voor wijsheid
- Vs de sofisten in het oude griekenland.
o Getraind in de overtuigingskracht
- Socrates: het gaat om de waarheid (de waarheid moet ons overtuigen)
- We vinden de waarheid misschien niet altijd, maar we moeten er wel naar zoeken
(of toch ten minste onwaarheden ontmaskeren)
All of the above
- We denken na over concepten
, - We willen deze concepten juist(er) gebruiken
- We willen nakijken of toepassingen van deze concepten in andere disciplines en
theorieën ook geldig zijn
- We willen zo dicht mogelijk bij de waarheid komen
- Daarvoor moeten we vaak kritisch naar onze ideeën kijken, en open staan voor
andere ideeën
Filosofie is niet…
- Skepticisme
o We kunnen dat nooit echt weten
o Er is geen waarheid
- Relativisme
o Alles is relatief, afhankelijk van standpunt
o Iedereen heeft zijn waarheid
Filosofie in psychologie =
- Ethiek
o Hoe moet ik, als psycholoog moreel handelen
- Wetenschapsfilosofie
o Is deze handeling, of de theorie waarop ze berust, wetenschappelijk
onderbouwd.
o Wat is wetenschap en wat niet
- Kritisch nadenken over fundamentele concepten uit de psychologie
o Wat is de geest, wat is bewustzijn, hoe past de geest in de fysieke wereld?
Leerdoelen ;
- Je kan uitleggen wat het lichaam-geest debat inhoudt
- Je kan uitleggen wat de initiële classificatie van mentale toestanden is
- Je kan de positie in het lichaam-geest debat van de dualist beschrijven en
verklaren
- Je kan argumenten voor en tegen het dualisme reproduceren en evalueren
,Het lichaam-geest probleem
- Lichaam
o Fysiek wezen, opgebouwd uit cellen met brein
- Geest
o Bewustzijn, gedachten, ervaringen, percepties, herinneringen
Wat is de bewuste geest? (collectie van mentale toestanden)
- Bewuste ervaringen
o Thomas Nagel: what is it like to be a bat?
o Voorbeeld: echolocatie
o Er is iets ‘hoe het is’ om jou te zijn/ de dingen te ervaren die je ervaart
o Smaak van koffie, het gevoel van angst, het zien van de kleur rood, de
pijnlijkheid van hoofdpijn
o Qualia (enkelvoud Quale): de ‘hoe het is’ de kwalitatieve, subjectieve
aspecten van ervaringen
o Er is iets ‘hoe het is’ voor mij om in deze les te zitten
- Cognitie
o Mentale toestanden met intentionaliteit (aboutness, gaan over iets)
o Voorbeeld: propositionele attitudes een bepaalde houding ten opzicht
van een propositie
o Geloven, denken, verbeelden, vermoeden, oordelen, wensen, betwijfelen,
willen, hopen,
o Een bewering (formuleerbaar als dat-zin)
o Jan denkt dat het regent.
Houding: denken
Propositie: het regent
- Emoties
o Mentale toestanden met een kwalitatief karakter + intentionaliteit
o Voorbeeld: het voelt op een bepaalde manier om kwaad te zijn op een
slechte automobilist
Hoe past de geest in de fysieke wereld?
- Drie subproblemen:
o Hoe passen bewuste ervaringen in de fysieke wereld
o Hoe passen cognitieve toestanden in de fysieke wereld
o Hoe passen emoties in de fysieke wereld?
Als je weet hoe ervaringen (qualia) & cognities (intentionaliteit) in
de fysieke wereld passen, dan weet je dat ook voor emoties (qualia
+ intentionaliteit)
- Herformulering
o Hoe passen qualia in de fysieke wereld
o Hoe past intentionaliteit in de fysieke wereld
Posities die we bespreken in deel 1:
- Substantiedualisme = de geest bestaat onafhankelijk van het lichaam en vice
versa
- Idealisme = de fysieke wereld is afhankelijk van de geestelijke wereld
- Behaviorisme = de geest is eigenlijk gedrag
, - Reductionisme / identiteitstheorie = mentale toestanden zijn hersentoestanden
- Eliminativisme = de geest / mentale toestanden bestaan niet
- Functionalisme = mentale toestanden worden gerealiseerd door hersentoestanden
- Connectionisme = mentale toestanden bestaan in neurale netwerken
- Belichaamde, gesitueerde en uitgebreide geest = de geest is meer dan het brein
Substantiedualisme =
- Kan je geest verder bestaan, zonder je lichaam?
- Veel religies nemen aan van wel
- De geest/ ziel bestaat onafhankelijk van lichaam en brein
- In de filosofie: substantiedualisme door Descartes (17e eeuw)
o Substantie = dat wat op zichzelf kan bestaan
VS eigenschappen: kunnen niet op zichzelf bestaan
o Twee verschillende substanties:
Res cogitans: denkende substantie
Immaterieel, de geest
Res extens: de uitgebreide substantie
Materieel, neemt plaats in de ruimte
- We zijn een geest en een lichaam.
o We zijn geen lichaam dat de eigenschap heeft ‘een geest te hebben’
o Lichaam en geest zijn verschillende substanties die onafhankelijk van
elkaar bestaan
- Descartes eerste methode: radicale twijfel
o Ging op zoek naar echte kennis
o Wat is een onbetwijfelbaar fundament voor kennis?
o Andere mensen alvast niet, want die kunnen liegen, of zich vergissen, of …
Redenen voor radicale twijfel aan alles:
Illusies
o Iets is niet wat het lijkt
o Lijken verschillende lengtes, maar zijn even lang
(muller-lyer illusie)
Dromen
o Hoe kan je zeker zijn of je zelf wel wakker bent
Kwaadaardige genie
o Zelfs mathematische uitspraken als 2 +2 = 4, zijn
geen zekerheden!
o Een almachtig, kwaadaardig genie (of een demon!)
zou me kunnen bedriegen, en me alles kunnen laten
geloven
o Een zekerheid = cogito ergo sum ik denk, dus ik ben
o Twijfel is een vorm van denken
o Als je aan alles aan het twijfelen bent, dan ben je dus aan het denken
o Als er twijfel is, dan is er denken, en als er denken is, dan moet er een
denker zijn
dus ik besta!
- Descartes is, maar wat is hij?
- Essentiële eigenschap: denken
- Hoe weet hij dit?
o Hij ziet dit helder en duidelijk in
o Als ik twijfel, denk ik. Als ik denk. Moet ik wel bestaan
- Descartes tweede methode = helder en duidelijk inzicht
