HC HERSENEN & GEDRAG
Hersenen bepalen je gedrag, maar ook andersom, kan gedrag er voor zorgen dat je
hersenstructuur verandert.
Wat is het brein:
- Het brein is een orgaan
- Het bestaat uit zenuwweefsel
- De cellen in dit weefsel noemen we zenuwcellen (neuronen= doen al het harde
werk en gliacellen = plakken alles aan elkaar)
Wat is gedrag?
- Definitie gebruikt in het boek:
o Gedrag bestaat uit patronen in de tijd
- Voorbeelden:
o Beweging, spraak, houding, blozen (kleurverandering), gedachten
- Meer praktische definitie:
o Gedrag is elke vorm van observeerbare actie of reactie van een mens of
dier in reactie op externe of interne prikkels (stimuli)
De meeste vormen van gedrag bestaan uit een mix van aangeboren en aangeleerde
(re)acties
Voorbeelden: zuigreflex in baby’s = aangeboren gedrag
eten op latere leeftijd = sterk beïnvloed door leerprocessen en cultuur
Deze ‘mix’ varieert sterk tussen diersoorten:
- Kleiner, eenvoudiger zenuwstelsel
o Kleiner gedragsrepertoire, simpelere gedragingen, veelal aangeboren
- Groter, meer complex zenuwstelsel
o Groter gedragsrepertoire, meer complexe gedragingen, beïnvloed door
leerprocessen
Het mind-body probleem
- Dualisme (lichaam en geest apart) versus monisme (een geheel)
- Spiritualisme versus materialisme
Cursus hersenen & gedrag
- Het brein is een orgaan, een fysiek object, levend weefsel
- Gedrag is gelinkt aan actie, niet fysiek, wel observeerbaar en meetbaar
Deze cursus gaat over de relatie tussen de hersenen en ons gedrag gebaseerd op kennis
van:
1. Evolutie van hersenen en gedrag in verschillende diersoorten
2. Relatie tussen hersenen en gedrag in mensen met een gezond brein
3. Relatie tussen hersenen en gedrag in mensen met een structurele of functionele
verandering en/of beschadiging in het brein
,A brief history of humankind
Mensen (homo sapiens) stammen niet af van chimpansees!
We hebben wel een gemeenschappelijke voorouder
ongeveer 5 miljoen jaar geleden evolutionaire scheiding
Deel voorouders hoef je niet te weten, maar wel dat ons hersenvolume significant groter
is dan onze voorouders
Evolutie van hersenvolume
- Encefalisatiequotiënt (EQ)
- = feitelijk hersengewicht / verwacht hersengewicht op basis van lichaamsgewicht
Wat is er zo speciaal aan het menselijk brein?
- De moderne mens heeft het grootste brein in verhouding tot lichaamsgewicht
Hoe kon ons brein zo groot worden?
- Leefwijze
o Fruit eten (is meer complex dan bijv. gras eten)
o Gebruik van vuur om te koken (voorverteren) meer tijd voor sociale
interactie
o Sociale groepsgrootte (150) jager-verzamelaar
- Efficiënte koeling
o Bloedcirculatie in het brein werkt als een radiator, hierdoor kan het brein
hoog metabolisme
o 2% lichaamsgewicht, 25% zuurstof, 70% glucose
- Neotenie
o Vertraagde ontwikkeling eigenschappen uit juveniele fase van
voorouders blijven behouden in volwassen afstammelingen
o Bijvoorbeeld: in bepaalde opzichten lijkt de moderne mens op jonge versies
van voorouders
o vergelijkbaar met jonge gorilla’s en chimpansees
Is een groter brein ook een beter brein? (binnen soort)
Antwoord is nee
- Einsteins brein woog slechts 1.2 kg
o Het gemiddelde brein van een volwassen man weegt 1.4 kg
- Mannen hebben 10% meer hersengewicht dan vrouwen maar zijn niet intelligenter
- Intelligentie draait waarschijnlijk meer om (het aantal) verbindingen tussen de
verschillende hersengebieden
- NB: veel gedrag is niet aangeboren maar aangeleerd en wordt bepaald door
cultuur!
,Wat is the nervous system’s functional anatomy?
- De hersenen hebben een bepaalde structuur, maar zijn geen statisch orgaan:
o We worden niet geboren met een brein dat de rest van ons leven
onveranderd blijft
- De hersenen zijn flexibel:
o Hersenweefsel heeft het vermogen om zich aan te passen aan de
omgeving neurale plasticiteit
o Voorbeeld: leren (voor tentamen). Omgaan met life events, (langdurige)
stress, etc.
Anatomische aanduidingen van locaties in het brein
- Locatie van hersengebieden met het gezicht als referentie
- Afgeleid van Latijnse termen lees: gericht naar…(in de richting van)
o Dorsaal: dorsum rug
o Ventraal: venter buik
o Mediaal: medialis midden
o Lateralis: lateralis zijkant
o Anterieur: anterior voor
o Posterieur: posterior achter
Spatial orientation
- Locatie van hersengebieden in relatie tot andere onderdelen van het lichaam
o Hangt af van lichaamshouding
- Rostraal: rostrum bek
- Caudaal: caudum staart
- Superieur: superior boven
- Inferieur: inferior onder
Anatomical orientation
- Richting van doorsnedes of secties van het brein vanuit het perspectief van een
toeschouwer
Bescherming van de hersenen
- Hoofdhuid
- Schedel
- Dura mater (harde hersenvlies = heel gevoelig)
- Arachnoid layer (spinnenwebvlies)
- Pia mater (zachte hersenvlies)
- Subarachnoid space (filled with CSF)
Cerebro vasculair accident (CVA)
- Ischemisch CVA ‘herseninfarct’ 80%
o Afsluiting van bloedvat door bloedprop of vernauwing (leidt tot lokaal
zuurstoftekort)
- Hemorragisch CVA ‘hersenbloeding’ 20%
o Bloeduitstorting in de hersenen door opengebarsten of gescheurd bloedvat
De hersenen gezien vanaf de buitenkant
, - Belangrijkste structuren die zichtbaar zijn van buitenaf:
o Cerebrum ‘grote hersenen’
o Cerebellum ‘kleine hersenen’
o Hersenstam
- (erg) algemeen principe = hoe hoger een structuur fysiek in de hersenen ligt, des
te hoger de functie (in de zin van meer complex, meer geïntegreerd)
Cerebrale cortex ‘hersenschors’
- Frontale kwab (voorkant)
- Parietale kwab (rechtsachter)
- Temporale kwab
- Occupitale kwab (achterkant)
- Gyrus = bocht, winding
o E.g. gyrus temporalis superior
- Sulcus = groef (latijn)
o E.g. sulcus centralis (centrale groeve)
- Fissuur = diepe groef
o E.g. fissura lateralis (groeve van Sylvius), fissura longitudinalis cerebri
Binnen in de hersenen
- Grijze stof: zenuwcellen (geen isolerende laag)
- Witte stof: zenuwvezels (isolerende laag, myeline)
- Reticulaire stof: netvormig (mix van vezels en cellen)
- Hersenbalk = brug tussen rechtse en linkse hemisfeer die de informatie van de
ene naar de andere kant kan brengen (corpus callosum)
Ventrikelsysteem – cerebrospinale vloeistof
- 4 met elkaar verbonden holtes gevuld met cerebrospinale vloeistof (CSV)
o 1e en 2e laterale ventrikels één in elke hemisfeer, verbonden met 3e
ventrikel
o 3e ventrikel in diencephalon ‘tussenhersenen’, tussen rechter en linker
thalamus, verbonden met 4e ventrikel via cerebrale aquaduct
o 4e ventrikel tussen het cerebellum en de pons, verbonden met
subarachnoïdale ruimte en centrale kanaal (in ruggenmerg)
- Functie = ondersteunen van metabolisme, afvoeren van afvalstoffen en
beschermen van hersenweefsel
Recap deel 1 – anatomie en fysiologie van de hersenen
- Hersenvliezen (meningen)
- Bloedtoevoer & CVA
- Cerebrum, cerebellum, hersenstam
- Gyri, sulci, en fissuren
- Grijze stof, witte stof
- Ventrikel systeem
Indeling van het zenuwstelsel
Anatomie:
- Centrale systeem
Hersenen bepalen je gedrag, maar ook andersom, kan gedrag er voor zorgen dat je
hersenstructuur verandert.
Wat is het brein:
- Het brein is een orgaan
- Het bestaat uit zenuwweefsel
- De cellen in dit weefsel noemen we zenuwcellen (neuronen= doen al het harde
werk en gliacellen = plakken alles aan elkaar)
Wat is gedrag?
- Definitie gebruikt in het boek:
o Gedrag bestaat uit patronen in de tijd
- Voorbeelden:
o Beweging, spraak, houding, blozen (kleurverandering), gedachten
- Meer praktische definitie:
o Gedrag is elke vorm van observeerbare actie of reactie van een mens of
dier in reactie op externe of interne prikkels (stimuli)
De meeste vormen van gedrag bestaan uit een mix van aangeboren en aangeleerde
(re)acties
Voorbeelden: zuigreflex in baby’s = aangeboren gedrag
eten op latere leeftijd = sterk beïnvloed door leerprocessen en cultuur
Deze ‘mix’ varieert sterk tussen diersoorten:
- Kleiner, eenvoudiger zenuwstelsel
o Kleiner gedragsrepertoire, simpelere gedragingen, veelal aangeboren
- Groter, meer complex zenuwstelsel
o Groter gedragsrepertoire, meer complexe gedragingen, beïnvloed door
leerprocessen
Het mind-body probleem
- Dualisme (lichaam en geest apart) versus monisme (een geheel)
- Spiritualisme versus materialisme
Cursus hersenen & gedrag
- Het brein is een orgaan, een fysiek object, levend weefsel
- Gedrag is gelinkt aan actie, niet fysiek, wel observeerbaar en meetbaar
Deze cursus gaat over de relatie tussen de hersenen en ons gedrag gebaseerd op kennis
van:
1. Evolutie van hersenen en gedrag in verschillende diersoorten
2. Relatie tussen hersenen en gedrag in mensen met een gezond brein
3. Relatie tussen hersenen en gedrag in mensen met een structurele of functionele
verandering en/of beschadiging in het brein
,A brief history of humankind
Mensen (homo sapiens) stammen niet af van chimpansees!
We hebben wel een gemeenschappelijke voorouder
ongeveer 5 miljoen jaar geleden evolutionaire scheiding
Deel voorouders hoef je niet te weten, maar wel dat ons hersenvolume significant groter
is dan onze voorouders
Evolutie van hersenvolume
- Encefalisatiequotiënt (EQ)
- = feitelijk hersengewicht / verwacht hersengewicht op basis van lichaamsgewicht
Wat is er zo speciaal aan het menselijk brein?
- De moderne mens heeft het grootste brein in verhouding tot lichaamsgewicht
Hoe kon ons brein zo groot worden?
- Leefwijze
o Fruit eten (is meer complex dan bijv. gras eten)
o Gebruik van vuur om te koken (voorverteren) meer tijd voor sociale
interactie
o Sociale groepsgrootte (150) jager-verzamelaar
- Efficiënte koeling
o Bloedcirculatie in het brein werkt als een radiator, hierdoor kan het brein
hoog metabolisme
o 2% lichaamsgewicht, 25% zuurstof, 70% glucose
- Neotenie
o Vertraagde ontwikkeling eigenschappen uit juveniele fase van
voorouders blijven behouden in volwassen afstammelingen
o Bijvoorbeeld: in bepaalde opzichten lijkt de moderne mens op jonge versies
van voorouders
o vergelijkbaar met jonge gorilla’s en chimpansees
Is een groter brein ook een beter brein? (binnen soort)
Antwoord is nee
- Einsteins brein woog slechts 1.2 kg
o Het gemiddelde brein van een volwassen man weegt 1.4 kg
- Mannen hebben 10% meer hersengewicht dan vrouwen maar zijn niet intelligenter
- Intelligentie draait waarschijnlijk meer om (het aantal) verbindingen tussen de
verschillende hersengebieden
- NB: veel gedrag is niet aangeboren maar aangeleerd en wordt bepaald door
cultuur!
,Wat is the nervous system’s functional anatomy?
- De hersenen hebben een bepaalde structuur, maar zijn geen statisch orgaan:
o We worden niet geboren met een brein dat de rest van ons leven
onveranderd blijft
- De hersenen zijn flexibel:
o Hersenweefsel heeft het vermogen om zich aan te passen aan de
omgeving neurale plasticiteit
o Voorbeeld: leren (voor tentamen). Omgaan met life events, (langdurige)
stress, etc.
Anatomische aanduidingen van locaties in het brein
- Locatie van hersengebieden met het gezicht als referentie
- Afgeleid van Latijnse termen lees: gericht naar…(in de richting van)
o Dorsaal: dorsum rug
o Ventraal: venter buik
o Mediaal: medialis midden
o Lateralis: lateralis zijkant
o Anterieur: anterior voor
o Posterieur: posterior achter
Spatial orientation
- Locatie van hersengebieden in relatie tot andere onderdelen van het lichaam
o Hangt af van lichaamshouding
- Rostraal: rostrum bek
- Caudaal: caudum staart
- Superieur: superior boven
- Inferieur: inferior onder
Anatomical orientation
- Richting van doorsnedes of secties van het brein vanuit het perspectief van een
toeschouwer
Bescherming van de hersenen
- Hoofdhuid
- Schedel
- Dura mater (harde hersenvlies = heel gevoelig)
- Arachnoid layer (spinnenwebvlies)
- Pia mater (zachte hersenvlies)
- Subarachnoid space (filled with CSF)
Cerebro vasculair accident (CVA)
- Ischemisch CVA ‘herseninfarct’ 80%
o Afsluiting van bloedvat door bloedprop of vernauwing (leidt tot lokaal
zuurstoftekort)
- Hemorragisch CVA ‘hersenbloeding’ 20%
o Bloeduitstorting in de hersenen door opengebarsten of gescheurd bloedvat
De hersenen gezien vanaf de buitenkant
, - Belangrijkste structuren die zichtbaar zijn van buitenaf:
o Cerebrum ‘grote hersenen’
o Cerebellum ‘kleine hersenen’
o Hersenstam
- (erg) algemeen principe = hoe hoger een structuur fysiek in de hersenen ligt, des
te hoger de functie (in de zin van meer complex, meer geïntegreerd)
Cerebrale cortex ‘hersenschors’
- Frontale kwab (voorkant)
- Parietale kwab (rechtsachter)
- Temporale kwab
- Occupitale kwab (achterkant)
- Gyrus = bocht, winding
o E.g. gyrus temporalis superior
- Sulcus = groef (latijn)
o E.g. sulcus centralis (centrale groeve)
- Fissuur = diepe groef
o E.g. fissura lateralis (groeve van Sylvius), fissura longitudinalis cerebri
Binnen in de hersenen
- Grijze stof: zenuwcellen (geen isolerende laag)
- Witte stof: zenuwvezels (isolerende laag, myeline)
- Reticulaire stof: netvormig (mix van vezels en cellen)
- Hersenbalk = brug tussen rechtse en linkse hemisfeer die de informatie van de
ene naar de andere kant kan brengen (corpus callosum)
Ventrikelsysteem – cerebrospinale vloeistof
- 4 met elkaar verbonden holtes gevuld met cerebrospinale vloeistof (CSV)
o 1e en 2e laterale ventrikels één in elke hemisfeer, verbonden met 3e
ventrikel
o 3e ventrikel in diencephalon ‘tussenhersenen’, tussen rechter en linker
thalamus, verbonden met 4e ventrikel via cerebrale aquaduct
o 4e ventrikel tussen het cerebellum en de pons, verbonden met
subarachnoïdale ruimte en centrale kanaal (in ruggenmerg)
- Functie = ondersteunen van metabolisme, afvoeren van afvalstoffen en
beschermen van hersenweefsel
Recap deel 1 – anatomie en fysiologie van de hersenen
- Hersenvliezen (meningen)
- Bloedtoevoer & CVA
- Cerebrum, cerebellum, hersenstam
- Gyri, sulci, en fissuren
- Grijze stof, witte stof
- Ventrikel systeem
Indeling van het zenuwstelsel
Anatomie:
- Centrale systeem
