Begrippenlijst (+uitleg)
Medische sociologie
Definitie gezondheid: Een toestand van volkomen lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk
welbevinden
(World Health Organization (WHO)
Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van
de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven.
(Machteld Huber)
“Gezondheid is een toestand van volledig fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden en niet
louter het ontbreken van ziekten of gebreken.”
- World Health Organization, 1948 (1)
Het definiëren van gezondheid en ziekte is sterk gerelateerd aan sociologie, omdat
gezondheid niet alleen een biologisch, maar ook een sociaal en cultureel geconstrueerd
concept is. Wat als ‘gezond’ of ‘ziek’ wordt beschouwd, verschilt per tijd, plaats en sociale
context.
Positieve Gezondheid: Bij positieve Gezondheid is de afwezigheid van ziekten en
beperkingen niet meer het uitgangspunt, maar het vermorgen om je aan te passen en je eigen
regie te voeren. Het gaat om veerkracht in het licht van fysieke, emotionele en sociale
uitdagingen van het leven.
Medische sociologie = Wisselwerking tussen de invloed van de omgeving/sociale factoren en
de medische situatie.
vb.) SES heeft invloed op het gebruik van gezondheidszorg bij mensen
Talcott Parsons
= een belangrijke socioloog (structureel functionalisme). Ook voor de medische sociologie.
Volgens hem heeft iedereen in de maatschappij een rol, en de maatschappij krijgt scheurtjes
als mensen niet mee kunnen draaien (door ziekten). Omdat de maatschappij zo niet meer
optimaal werkt, moeten zieken er alles aan doen om beter te worden (het gezondheidssysteem
moest hier ook aan meewerken). Gezondheid is dus ook functioneel, gezien vanuit de
samenleving (niet alleen het individu).
(Bio)medisch model
Als je ziek bent, dan moet je lichaam gemaakt worden. Het defect zit in je lichaam. Je
lichaam en je geest zijn hier ook gescheiden van elkaar (tegenwoordig het dominante model).
Definitie gezondheid: Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te
voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven.
1
,Gezondheidszorg tot 1974:
- Uitgegroeid tot omvangrijk, ingewikkeld, onoverzichtelijk en deels overlappend
patroon van voorzieningen
- Minimale invloed van overheid
- • sterk accent op intramurale zorg
- Verwaarlozing van extramurale zorg en van preventie
Belangrijke doorbraken in de medische geschiedenis
ü Riolering
ü Vaccinaties
ü Hygiëne
ü Antibiotica
Als socioloog is het Health Belief Model (HBM) relevant omdat het helpt te begrijpen hoe
individuele gezondheidsbeslissingen worden beïnvloed door sociale en psychologische
factoren. Dit model, ontwikkeld in de jaren 50 door sociaal psychologen van de Amerikaanse
Public Health Service, verklaart waarom mensen gebruiken van de gezondheidszorg of
(preventief) gezondheidszorg zoeken of vermijden.
Belangrijke componenten van het HBM:
1. Waargenomen vatbaarheid (Perceived Susceptibility)
1. In hoeverre gelooft een persoon dat hij of zij risico loopt op een bepaalde
ziekte of aandoening?
2. Waargenomen ernst (Perceived Severity)
1. Hoe ernstig acht de persoon de gevolgen van de ziekte of aandoening?
3. Waargenomen voordelen (Perceived Benefits)
1. Wat zijn de voordelen van preventieve actie (bv. vaccinatie, screening, gezond
gedrag)?
4. Waargenomen barrières (Perceived Barriers)
1. Welke obstakels ervaren mensen bij het nemen van gezondheidsmaatregelen
(bv. kosten, angst, stigma)?
5. Cues to Action (Aanzet tot actie)
1. Welke prikkels (interne of externe signalen) zetten iemand aan tot
gezondheidsgerelateerd gedrag? (bv. campagnes, ziekte in de omgeving)
6. Zelfeffectiviteit (Self-Efficacy)
1. Hoeveel vertrouwen heeft iemand in zijn of haar vermogen om het
gezondheidsbevorderende gedrag uit te voeren?
Sociologische Relevantie van het HBM
• Sociale ongelijkheid: Verschillen in gezondheidsgedrag kunnen voortkomen uit
sociaaleconomische status, opleidingsniveau en toegang tot zorg. Mensen met lagere
inkomens kunnen bijvoorbeeld hogere waargenomen barrières hebben.
• Culturele invloeden: Gezondheidsopvattingen en gedragingen verschillen per cultuur,
wat invloed heeft op hoe vatbaarheid en ernst worden waargenomen.
• Rol van sociale netwerken: Familie, vrienden en gemeenschappen kunnen als 'cues to
action' fungeren of juist barrières opwerpen.
• Gezondheidsbeleid en preventieprogramma’s: HBM wordt gebruikt in
volksgezondheidscampagnes en gedragsinterventies om mensen aan te moedigen
gezonde keuzes te maken.
• Sociale factoren van (risico op) astma (5)
2
, • Opleidingsniveau
• health literacy
• Armoede
• Woonomgeving
Luchtvervuiling, schimmel
• Werkomstandigheden
Luchtvervuiling, gebruik van pesticiden
• Toegang tot goede zorg
Kosten van zorg en kwaliteit van zorg
• Stress
Toename van werking immuunsysteem (IFN-γ) en verminderde afname allergenen (IL-13)
• Sick Role van Talcott Parsons (6)
• Verplichtingen als je ziek bent…
• Je moet beter willen worden
• Je moet medische expertise en hulp zoeken
• Je bent…
• Ontslagen van je andere maatschappelijke rollen (werkende,
mantelzorger, vriendin)
• Niet verantwoordelijk voor je eigen ziekte
• Kritiek op Sick Role
• Hoe zit bij chronische zieke mensen?
• Zelfzorg en zelf management?
Waarneming dat de samenleving anders om gaat met mensen die ziek zijn. Mensen die ziek
zijn kunnen zich vaak niet houden aan de geldende normen en waarden. Talcott Parsons
omschreef als eerste de rol van een ‘zieke’ / ‘iemand met ziekte’.
The sick role is een wat veroudert idee en heeft ook veel kritiek gehad, maar weergeeft wel
mooi dat we binnen een maatschappij ideeën en verwachtingen hebben over wat mensen
horen te doen als ze ziek zijn.
Er zijn dus bepaalde maatschappelijke normen voor als je patiënt bent. En die normen kunnen
verschillen per sociale context/maatschappij.
“It’s more important to know what sort of person has a disease than to know what sort
of disease a person has”
In the 1950s, the concept of “patient-centred care” was developed within the field of
psychology.(18) The concept of patient centred care further developed under the societal
tendency towards greater individualism and empowerment of patients. (18) Although there is
still not one clear definition, the focus within patient centred care is simply said to be on the
patient’s needs instead on the disease. (19) In patient-centred care, health care professionals
should “identify, respect, and care about patient differences, values, preferences, and
expressed needs; relieve pain and suffering; coordinate continuous care; listen to and
continuously advocate disease prevention, wellness, and promotion of healthy lifestyles,
including a focus on population health”(20).
Shared decision making : “a process in which patients are involved as active partners with
the clinician in clarifying acceptable medical options and in choosing a preferred course of
clinical care” (10)
Shared decision making:
3
Medische sociologie
Definitie gezondheid: Een toestand van volkomen lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk
welbevinden
(World Health Organization (WHO)
Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van
de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven.
(Machteld Huber)
“Gezondheid is een toestand van volledig fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden en niet
louter het ontbreken van ziekten of gebreken.”
- World Health Organization, 1948 (1)
Het definiëren van gezondheid en ziekte is sterk gerelateerd aan sociologie, omdat
gezondheid niet alleen een biologisch, maar ook een sociaal en cultureel geconstrueerd
concept is. Wat als ‘gezond’ of ‘ziek’ wordt beschouwd, verschilt per tijd, plaats en sociale
context.
Positieve Gezondheid: Bij positieve Gezondheid is de afwezigheid van ziekten en
beperkingen niet meer het uitgangspunt, maar het vermorgen om je aan te passen en je eigen
regie te voeren. Het gaat om veerkracht in het licht van fysieke, emotionele en sociale
uitdagingen van het leven.
Medische sociologie = Wisselwerking tussen de invloed van de omgeving/sociale factoren en
de medische situatie.
vb.) SES heeft invloed op het gebruik van gezondheidszorg bij mensen
Talcott Parsons
= een belangrijke socioloog (structureel functionalisme). Ook voor de medische sociologie.
Volgens hem heeft iedereen in de maatschappij een rol, en de maatschappij krijgt scheurtjes
als mensen niet mee kunnen draaien (door ziekten). Omdat de maatschappij zo niet meer
optimaal werkt, moeten zieken er alles aan doen om beter te worden (het gezondheidssysteem
moest hier ook aan meewerken). Gezondheid is dus ook functioneel, gezien vanuit de
samenleving (niet alleen het individu).
(Bio)medisch model
Als je ziek bent, dan moet je lichaam gemaakt worden. Het defect zit in je lichaam. Je
lichaam en je geest zijn hier ook gescheiden van elkaar (tegenwoordig het dominante model).
Definitie gezondheid: Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te
voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven.
1
,Gezondheidszorg tot 1974:
- Uitgegroeid tot omvangrijk, ingewikkeld, onoverzichtelijk en deels overlappend
patroon van voorzieningen
- Minimale invloed van overheid
- • sterk accent op intramurale zorg
- Verwaarlozing van extramurale zorg en van preventie
Belangrijke doorbraken in de medische geschiedenis
ü Riolering
ü Vaccinaties
ü Hygiëne
ü Antibiotica
Als socioloog is het Health Belief Model (HBM) relevant omdat het helpt te begrijpen hoe
individuele gezondheidsbeslissingen worden beïnvloed door sociale en psychologische
factoren. Dit model, ontwikkeld in de jaren 50 door sociaal psychologen van de Amerikaanse
Public Health Service, verklaart waarom mensen gebruiken van de gezondheidszorg of
(preventief) gezondheidszorg zoeken of vermijden.
Belangrijke componenten van het HBM:
1. Waargenomen vatbaarheid (Perceived Susceptibility)
1. In hoeverre gelooft een persoon dat hij of zij risico loopt op een bepaalde
ziekte of aandoening?
2. Waargenomen ernst (Perceived Severity)
1. Hoe ernstig acht de persoon de gevolgen van de ziekte of aandoening?
3. Waargenomen voordelen (Perceived Benefits)
1. Wat zijn de voordelen van preventieve actie (bv. vaccinatie, screening, gezond
gedrag)?
4. Waargenomen barrières (Perceived Barriers)
1. Welke obstakels ervaren mensen bij het nemen van gezondheidsmaatregelen
(bv. kosten, angst, stigma)?
5. Cues to Action (Aanzet tot actie)
1. Welke prikkels (interne of externe signalen) zetten iemand aan tot
gezondheidsgerelateerd gedrag? (bv. campagnes, ziekte in de omgeving)
6. Zelfeffectiviteit (Self-Efficacy)
1. Hoeveel vertrouwen heeft iemand in zijn of haar vermogen om het
gezondheidsbevorderende gedrag uit te voeren?
Sociologische Relevantie van het HBM
• Sociale ongelijkheid: Verschillen in gezondheidsgedrag kunnen voortkomen uit
sociaaleconomische status, opleidingsniveau en toegang tot zorg. Mensen met lagere
inkomens kunnen bijvoorbeeld hogere waargenomen barrières hebben.
• Culturele invloeden: Gezondheidsopvattingen en gedragingen verschillen per cultuur,
wat invloed heeft op hoe vatbaarheid en ernst worden waargenomen.
• Rol van sociale netwerken: Familie, vrienden en gemeenschappen kunnen als 'cues to
action' fungeren of juist barrières opwerpen.
• Gezondheidsbeleid en preventieprogramma’s: HBM wordt gebruikt in
volksgezondheidscampagnes en gedragsinterventies om mensen aan te moedigen
gezonde keuzes te maken.
• Sociale factoren van (risico op) astma (5)
2
, • Opleidingsniveau
• health literacy
• Armoede
• Woonomgeving
Luchtvervuiling, schimmel
• Werkomstandigheden
Luchtvervuiling, gebruik van pesticiden
• Toegang tot goede zorg
Kosten van zorg en kwaliteit van zorg
• Stress
Toename van werking immuunsysteem (IFN-γ) en verminderde afname allergenen (IL-13)
• Sick Role van Talcott Parsons (6)
• Verplichtingen als je ziek bent…
• Je moet beter willen worden
• Je moet medische expertise en hulp zoeken
• Je bent…
• Ontslagen van je andere maatschappelijke rollen (werkende,
mantelzorger, vriendin)
• Niet verantwoordelijk voor je eigen ziekte
• Kritiek op Sick Role
• Hoe zit bij chronische zieke mensen?
• Zelfzorg en zelf management?
Waarneming dat de samenleving anders om gaat met mensen die ziek zijn. Mensen die ziek
zijn kunnen zich vaak niet houden aan de geldende normen en waarden. Talcott Parsons
omschreef als eerste de rol van een ‘zieke’ / ‘iemand met ziekte’.
The sick role is een wat veroudert idee en heeft ook veel kritiek gehad, maar weergeeft wel
mooi dat we binnen een maatschappij ideeën en verwachtingen hebben over wat mensen
horen te doen als ze ziek zijn.
Er zijn dus bepaalde maatschappelijke normen voor als je patiënt bent. En die normen kunnen
verschillen per sociale context/maatschappij.
“It’s more important to know what sort of person has a disease than to know what sort
of disease a person has”
In the 1950s, the concept of “patient-centred care” was developed within the field of
psychology.(18) The concept of patient centred care further developed under the societal
tendency towards greater individualism and empowerment of patients. (18) Although there is
still not one clear definition, the focus within patient centred care is simply said to be on the
patient’s needs instead on the disease. (19) In patient-centred care, health care professionals
should “identify, respect, and care about patient differences, values, preferences, and
expressed needs; relieve pain and suffering; coordinate continuous care; listen to and
continuously advocate disease prevention, wellness, and promotion of healthy lifestyles,
including a focus on population health”(20).
Shared decision making : “a process in which patients are involved as active partners with
the clinician in clarifying acceptable medical options and in choosing a preferred course of
clinical care” (10)
Shared decision making:
3
