Aansprakelijkheid en schade hoorcollege aantekeningen
Inhoudsopgave
Week 1.......................................................................................................................................................... 1
Hoorcollege...........................................................................................................................................................1
Responsiecollege...................................................................................................................................................8
Week 2........................................................................................................................................................ 11
Hoorcollege.........................................................................................................................................................11
Week 3........................................................................................................................................................ 18
Hoorcollege.........................................................................................................................................................18
Week 4........................................................................................................................................................ 25
Hoorcollege.........................................................................................................................................................25
Week 5........................................................................................................................................................ 33
Hoorcollege.........................................................................................................................................................33
Week 6........................................................................................................................................................ 41
Hoorcollege.........................................................................................................................................................41
Week 7........................................................................................................................................................ 48
Hoorcollege.........................................................................................................................................................48
Responsiecollege................................................................................................................................................56
Week 1
Hoorcollege
Functies en grondslagen van het (buitencontractuele) aansprakelijkheidsrecht
1
,Functie contractenrecht (Hijma)
Regels stellen die erop zijn gericht het aangaan en uitvoeren van overeenkomsten in goede banen te
leiden van belang voor rechtsverkeer en (partij)autonomie
Burgers helpen hun autonomie te verwezenlijken en die autonomie tegelijkertijd begrenzen; denk aan
strijd met dwingend recht of bescherming van zwakkere partijen zoals huurders, werknemers en
consumenten
Contractsvrijheid is uitgangspunt; het individu kan zelf beslissen over zijn rechten, bevoegdheden en
verplichtingen
Pacta sunt servanda = als partijen zich binden dan zijn ze gehouden hun woord na te komen
Wat stond partijen voor ogen of had hen voor ogen moeten staan?
Vrijwillige gebondenheid is belangrijk verschil met onrechtmatige daad, waar het gaat om de gevolgen
die het recht verbindt aan het feitelijk handelen van betrokkenen
“Tort law engages with two of the most fundamental questions of morality and social life: how people are
permitted to treat each other, and whose problem it is when things go wrong. Tort law protects each person’s
bodily integrity against both intentional and negligent interference; it protects each person against deceit by
others; it protects each person’s mental health against intentional infliction of emotional distress and negligent
infliction of psychiatric injury; it protects each person’s reputation against misstatements by others; it protects
privacy and freedom of movement against certain interferences; and it protects property against various forms of
interference, including unauthorized use, willful or careless damage and, in the special case of land, against
unauthorized entry and loss of usefulness. No less significantly, the common law of torts declines to protect
other interests that might be thought equally pressing...”
“Hoewel het Nederlandse civiele aansprakelijkheidsrecht ook grondslagen biedt voor verbods- en
gebodsvorderingen, is het niet primair gericht op preventie, maar vooral op afwenteling van de consequenties
van onrechtmatig handelen (schadevergoeding).”
Is schadeafwenteling inderdaad het doel van aansprakelijkheidsrecht? Nee, het is een middel om een
achterliggend doel te bereiken, namelijk herstel.
Schade is een centraal concept; wordt het aansprakelijkheidsrecht getriggerd door schade? Als er schade
is, zijn er dan altijd aansprakelijkheidsrechtelijke vragen? Nee, het is niet zo dat wanneer er schade
wordt geleden, dit automatisch kan worden afgewenteld.
Aansprakelijkheidsrecht wordt niet getriggerd door schade alleen (Van Dam)
Afwentelen verhalen
Aansprakelijkheidsrecht is relationeel: de schade moet door een ander zijn toegebracht
aansprakelijkheidsrecht strekt tot verwezenlijking van aanspraken jegens een ander (Nuninga)
Niet alle ervaren ‘schade’ is rechtens relevant
Schade als (niet-noodzakelijke) verschijningsvorm van schending recht of belang
Schadevergoeding is niet de enige remedie (denk aan rechterlijk bevel, gebod of verbod)
Niet alle schadeveroorzakende gedragingen leiden tot schadevergoedingsplicht
Wanneer, en in hoeverre, kan iemand in rechte aansprakelijk worden gehouden?
“Ieder draagt zijn eigen schade”
Is dit inderdaad het uitgangspunt?
Primaire functies aansprakelijkheidsrecht volgens Van Dam
Vaststellen…
2
, a. Welke rechten en belangen voor bescherming in aanmerking komen
b. In hoeverre deze rechten en belangen behoren te worden beschermd
c. Hoe geschonden rechten en belangen moeten worden hersteld
Nuninga: belofte van de norm
Verschillende benaderingen: aansprakelijkheidsrecht strekt tot voorkoming en vergoeding van schade,
rechtshandhaving
Nuninga legt de nadruk op correctieve rechtvaardigheid: niet zozeer schade wegnemen als
rechtsinbreuk herstellen
Materieelrechtelijke norm geldt als uitgangspunt: welk gedrag mag gerechtigde van verplichte
verwachten?
Uitwerking van Van Dam: welke belangen beoogt de norm te beschermen (relativiteit)?
Secundaire functies aansprakelijkheidsrecht
Rechtshandhaving: algemeen publiek doel dat de wet wordt nageleefd, zie week 7
Preventie: als je weet dat je schadevergoeding moet betalen, dan doe je het niet
Schadespreiding: hoe kunnen we op algemeen belang/publiek niveau zorgen dat schade wordt gespreid?
Bestraffing: dit is geen doel van het aansprakelijkheidsrecht
Grondslagen van het aansprakelijkheidsrecht
Aansprakelijkheid eigen onrechtmatige daad (afdeling 6.3.1.)
Aansprakelijkheid iemand anders/iets (kwalitatieve aansprakelijkheid) (afdeling 6.3.2.), bijvoorbeeld
werkgever, kinderen, opstal, roerende zaken
Aansprakelijkheid op basis van bijzondere criteria, bijvoorbeeld productaansprakelijkheid, oneerlijke
handelspraktijken, schending mededingingsrecht
Onderscheid tussen schuld- en risicoaansprakelijkheid: aansprakelijk omdat iets jouw schuld is of
omdat je hebt afgesproken dat dit nou eenmaal voor jouw risico komt
Onderscheid tussen persoonlijke verantwoordelijkheid voor eigen gedragingen en kwalitatieve
verantwoordelijkheid:
o Als beheerder van goederen (bijvoorbeeld opstal)
o Als gezagsdrager binnen bepaalde samenlevingsverbanden (bijvoorbeeld werkgever)
Eigen gedrag: drie typen onrechtmatige daad (artikel 6:162 lid 2 BW)
1. Inbreuk op een recht
3
, 2. Doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht
3. Doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer
betaamt
1. Inbreuk op een recht
Met ‘inbreuk op een recht’ wordt gedoeld op subjectieve rechten
E.M. Meijers: een subjectief recht = “een bijzondere door het recht aan iemand toegekende
bevoegdheid, die hem wordt verleend om zijn belang te dienen”
Belangrijkste groepen ‘subjectieve rechten’:
o Persoonlijkheidsrechten (recht op lichamelijke integriteit, recht op persoonlijke levenssfeer
etc.)
o Absolute vermogensrechten (eigendom, beperkte rechten, auteursrecht etc.)
Met een ‘inbreuk’ op zo’n subjectief recht wordt dan gedoeld op gedragingen die de rechthebbende
a. In de uitoefening van zijn recht belemmeren of
b. Die zijn exclusieve bevoegdheid aantasten
Mogelijk scriptie-onderwerp: is zaaksbeschadiging een inbreuk op een recht? Sieburgh, Hartlief en HR
zeggen ‘in beginsel’ van niet. Discussie in literatuur.
Terughoudendheid inbreuk recht
Zodra het van de omstandigheden van het geval gaat afhangen of sprake is van onrechtmatig handelen,
valt het handelen niet meer onder de categorie “inbreuk op een recht”, maar onder de vraag of is
gehandeld in strijd met wat volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt
o Niet alle hinder toegebracht aan een grondeigenaar is onrechtmatige hinder
o Niet elke inbreuk op de eer en goede naam gaat vóór op de uitingsvrijheid
o En niet elke bouwactiviteit die schade veroorzaakt voor het pand van de buren is zonder meer
onrechtmatig
Zie terughoudende rechtspraak met betrekking tot aanname van een ‘inbreuk op’ andermans recht
bijvoorbeeld: HR Afzinkkelder
Vergelijkend inzake aantastingen van recht op andermans lichamelijke integriteit: HR Katwijkse
bushalte, HR Zwiepende tak en HR Verhuizende zusjes Jansen
Vergelijkend inzake hinder: HR Vermeulen/Lekkerkerker, HR Van Dam/Beukenboom c.s., HR
Kalimijnen, HR Overwaaiende tuinzaden, HR Bijenspat I en II en HR Staat/OVB
2. Strijd met wettelijke plicht
Deze (sub)categorie van onrechtmatigheid betreft het objectieve recht (dus ziet juist niet op subjectieve
rechten)
In beginsel ieder handelen in strijd met wettelijke plicht onrechtmatig:
o Formele wet (inclusief strafrecht)
o Materiële wet (bijvoorbeeld APV)
o Rechtstreeks werkende verplichtingen uit verdragen, bijvoorbeeld: HR Urgenda
o Verplichtingen uit vergunningen
o Specifieke voorschriften (bijvoorbeeld bouwvoorschriften)
Deze (sub)categorie ‘vangt’ uitdrukkelijk ook een nalaten, mits er een wettelijke plicht tot een doen is:
“een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht”.
Hinder: strijd met wettelijke plicht?
Je hebt ergens last van en je vindt dit onrechtmatig onrechtmatige hinder, zie artikel 5:37 BW
Wanneer is hinder onrechtmatig? Dat vind je in artikel 6:162 BW
Invloed vergunning?
Zie bijvoorbeeld HR Stankoverlast pluimveebedrijf
4
Inhoudsopgave
Week 1.......................................................................................................................................................... 1
Hoorcollege...........................................................................................................................................................1
Responsiecollege...................................................................................................................................................8
Week 2........................................................................................................................................................ 11
Hoorcollege.........................................................................................................................................................11
Week 3........................................................................................................................................................ 18
Hoorcollege.........................................................................................................................................................18
Week 4........................................................................................................................................................ 25
Hoorcollege.........................................................................................................................................................25
Week 5........................................................................................................................................................ 33
Hoorcollege.........................................................................................................................................................33
Week 6........................................................................................................................................................ 41
Hoorcollege.........................................................................................................................................................41
Week 7........................................................................................................................................................ 48
Hoorcollege.........................................................................................................................................................48
Responsiecollege................................................................................................................................................56
Week 1
Hoorcollege
Functies en grondslagen van het (buitencontractuele) aansprakelijkheidsrecht
1
,Functie contractenrecht (Hijma)
Regels stellen die erop zijn gericht het aangaan en uitvoeren van overeenkomsten in goede banen te
leiden van belang voor rechtsverkeer en (partij)autonomie
Burgers helpen hun autonomie te verwezenlijken en die autonomie tegelijkertijd begrenzen; denk aan
strijd met dwingend recht of bescherming van zwakkere partijen zoals huurders, werknemers en
consumenten
Contractsvrijheid is uitgangspunt; het individu kan zelf beslissen over zijn rechten, bevoegdheden en
verplichtingen
Pacta sunt servanda = als partijen zich binden dan zijn ze gehouden hun woord na te komen
Wat stond partijen voor ogen of had hen voor ogen moeten staan?
Vrijwillige gebondenheid is belangrijk verschil met onrechtmatige daad, waar het gaat om de gevolgen
die het recht verbindt aan het feitelijk handelen van betrokkenen
“Tort law engages with two of the most fundamental questions of morality and social life: how people are
permitted to treat each other, and whose problem it is when things go wrong. Tort law protects each person’s
bodily integrity against both intentional and negligent interference; it protects each person against deceit by
others; it protects each person’s mental health against intentional infliction of emotional distress and negligent
infliction of psychiatric injury; it protects each person’s reputation against misstatements by others; it protects
privacy and freedom of movement against certain interferences; and it protects property against various forms of
interference, including unauthorized use, willful or careless damage and, in the special case of land, against
unauthorized entry and loss of usefulness. No less significantly, the common law of torts declines to protect
other interests that might be thought equally pressing...”
“Hoewel het Nederlandse civiele aansprakelijkheidsrecht ook grondslagen biedt voor verbods- en
gebodsvorderingen, is het niet primair gericht op preventie, maar vooral op afwenteling van de consequenties
van onrechtmatig handelen (schadevergoeding).”
Is schadeafwenteling inderdaad het doel van aansprakelijkheidsrecht? Nee, het is een middel om een
achterliggend doel te bereiken, namelijk herstel.
Schade is een centraal concept; wordt het aansprakelijkheidsrecht getriggerd door schade? Als er schade
is, zijn er dan altijd aansprakelijkheidsrechtelijke vragen? Nee, het is niet zo dat wanneer er schade
wordt geleden, dit automatisch kan worden afgewenteld.
Aansprakelijkheidsrecht wordt niet getriggerd door schade alleen (Van Dam)
Afwentelen verhalen
Aansprakelijkheidsrecht is relationeel: de schade moet door een ander zijn toegebracht
aansprakelijkheidsrecht strekt tot verwezenlijking van aanspraken jegens een ander (Nuninga)
Niet alle ervaren ‘schade’ is rechtens relevant
Schade als (niet-noodzakelijke) verschijningsvorm van schending recht of belang
Schadevergoeding is niet de enige remedie (denk aan rechterlijk bevel, gebod of verbod)
Niet alle schadeveroorzakende gedragingen leiden tot schadevergoedingsplicht
Wanneer, en in hoeverre, kan iemand in rechte aansprakelijk worden gehouden?
“Ieder draagt zijn eigen schade”
Is dit inderdaad het uitgangspunt?
Primaire functies aansprakelijkheidsrecht volgens Van Dam
Vaststellen…
2
, a. Welke rechten en belangen voor bescherming in aanmerking komen
b. In hoeverre deze rechten en belangen behoren te worden beschermd
c. Hoe geschonden rechten en belangen moeten worden hersteld
Nuninga: belofte van de norm
Verschillende benaderingen: aansprakelijkheidsrecht strekt tot voorkoming en vergoeding van schade,
rechtshandhaving
Nuninga legt de nadruk op correctieve rechtvaardigheid: niet zozeer schade wegnemen als
rechtsinbreuk herstellen
Materieelrechtelijke norm geldt als uitgangspunt: welk gedrag mag gerechtigde van verplichte
verwachten?
Uitwerking van Van Dam: welke belangen beoogt de norm te beschermen (relativiteit)?
Secundaire functies aansprakelijkheidsrecht
Rechtshandhaving: algemeen publiek doel dat de wet wordt nageleefd, zie week 7
Preventie: als je weet dat je schadevergoeding moet betalen, dan doe je het niet
Schadespreiding: hoe kunnen we op algemeen belang/publiek niveau zorgen dat schade wordt gespreid?
Bestraffing: dit is geen doel van het aansprakelijkheidsrecht
Grondslagen van het aansprakelijkheidsrecht
Aansprakelijkheid eigen onrechtmatige daad (afdeling 6.3.1.)
Aansprakelijkheid iemand anders/iets (kwalitatieve aansprakelijkheid) (afdeling 6.3.2.), bijvoorbeeld
werkgever, kinderen, opstal, roerende zaken
Aansprakelijkheid op basis van bijzondere criteria, bijvoorbeeld productaansprakelijkheid, oneerlijke
handelspraktijken, schending mededingingsrecht
Onderscheid tussen schuld- en risicoaansprakelijkheid: aansprakelijk omdat iets jouw schuld is of
omdat je hebt afgesproken dat dit nou eenmaal voor jouw risico komt
Onderscheid tussen persoonlijke verantwoordelijkheid voor eigen gedragingen en kwalitatieve
verantwoordelijkheid:
o Als beheerder van goederen (bijvoorbeeld opstal)
o Als gezagsdrager binnen bepaalde samenlevingsverbanden (bijvoorbeeld werkgever)
Eigen gedrag: drie typen onrechtmatige daad (artikel 6:162 lid 2 BW)
1. Inbreuk op een recht
3
, 2. Doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht
3. Doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer
betaamt
1. Inbreuk op een recht
Met ‘inbreuk op een recht’ wordt gedoeld op subjectieve rechten
E.M. Meijers: een subjectief recht = “een bijzondere door het recht aan iemand toegekende
bevoegdheid, die hem wordt verleend om zijn belang te dienen”
Belangrijkste groepen ‘subjectieve rechten’:
o Persoonlijkheidsrechten (recht op lichamelijke integriteit, recht op persoonlijke levenssfeer
etc.)
o Absolute vermogensrechten (eigendom, beperkte rechten, auteursrecht etc.)
Met een ‘inbreuk’ op zo’n subjectief recht wordt dan gedoeld op gedragingen die de rechthebbende
a. In de uitoefening van zijn recht belemmeren of
b. Die zijn exclusieve bevoegdheid aantasten
Mogelijk scriptie-onderwerp: is zaaksbeschadiging een inbreuk op een recht? Sieburgh, Hartlief en HR
zeggen ‘in beginsel’ van niet. Discussie in literatuur.
Terughoudendheid inbreuk recht
Zodra het van de omstandigheden van het geval gaat afhangen of sprake is van onrechtmatig handelen,
valt het handelen niet meer onder de categorie “inbreuk op een recht”, maar onder de vraag of is
gehandeld in strijd met wat volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt
o Niet alle hinder toegebracht aan een grondeigenaar is onrechtmatige hinder
o Niet elke inbreuk op de eer en goede naam gaat vóór op de uitingsvrijheid
o En niet elke bouwactiviteit die schade veroorzaakt voor het pand van de buren is zonder meer
onrechtmatig
Zie terughoudende rechtspraak met betrekking tot aanname van een ‘inbreuk op’ andermans recht
bijvoorbeeld: HR Afzinkkelder
Vergelijkend inzake aantastingen van recht op andermans lichamelijke integriteit: HR Katwijkse
bushalte, HR Zwiepende tak en HR Verhuizende zusjes Jansen
Vergelijkend inzake hinder: HR Vermeulen/Lekkerkerker, HR Van Dam/Beukenboom c.s., HR
Kalimijnen, HR Overwaaiende tuinzaden, HR Bijenspat I en II en HR Staat/OVB
2. Strijd met wettelijke plicht
Deze (sub)categorie van onrechtmatigheid betreft het objectieve recht (dus ziet juist niet op subjectieve
rechten)
In beginsel ieder handelen in strijd met wettelijke plicht onrechtmatig:
o Formele wet (inclusief strafrecht)
o Materiële wet (bijvoorbeeld APV)
o Rechtstreeks werkende verplichtingen uit verdragen, bijvoorbeeld: HR Urgenda
o Verplichtingen uit vergunningen
o Specifieke voorschriften (bijvoorbeeld bouwvoorschriften)
Deze (sub)categorie ‘vangt’ uitdrukkelijk ook een nalaten, mits er een wettelijke plicht tot een doen is:
“een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht”.
Hinder: strijd met wettelijke plicht?
Je hebt ergens last van en je vindt dit onrechtmatig onrechtmatige hinder, zie artikel 5:37 BW
Wanneer is hinder onrechtmatig? Dat vind je in artikel 6:162 BW
Invloed vergunning?
Zie bijvoorbeeld HR Stankoverlast pluimveebedrijf
4
