ADVIESVERSLAG
Onvrijwillige zorg in de wijkverpleging van
****
, Voorwoord
Beste lezer,
Voor u ligt het onderzoek: “Onvrijwillige zorg in de wijkverpleging van ****”. Het onderzoek is
geschreven in het kader van mijn afstuderen aan Hogeschool Utrecht en in opdracht van Stichting
****. Het onderzoek heeft tussen januari 2020 en juni 2020 plaatsgevonden in het wijkteam van
****.
Als verpleegkundige maak ik keuzes. Keuzes die een positieve werking hebben op het welzijn van
cliënten. Onvrijwillige zorg kan een negatieve werking hebben op het welzijn van de cliënt.
Onvrijwillige zorg kan botsen met eigen normen en waarden. Door middel van een kwalitatief
onderzoek geeft dit verslag een advies aan **** over:
“Welke interventies heeft het wijkteam van Stichting **** nodig om de inzet van onvrijwillige zorg te
verbeteren en te minimaliseren?”
Aan de hand van dit onderzoek hoop ik de kwaliteit van zorg te verbeteren voor zowel cliënten als de
verpleegkundigen/verzorgenden. Het is ook mijn doel om de verpleegkundigen/verzorgenden met
dit advies te ondersteunen bij het maken van keuzes rondom onvrijwillige zorg.
Er is een aantal mensen dat ik in het bijzonder wil bedanken. Allereerst wil ik mijn respondenten
bedanken voor hun inzet en openhartigheid. Daarnaast wil ik mijn opdrachtgever *** en
afstudeerbegeleidster *** bedanken voor de fijne samenwerking en motiverende gesprekken.
Met vriendelijke groet,
****
1
, Samenvatting
Aanleiding
Senioren blijven langer thuis wonen. Het gevolg hiervan is dat het wijkteam van **** een toename
ziet van cliënten met dementie. Hierdoor wordt meer onvrijwillige zorg in de thuissituatie toegepast.
Verpleegkundigen/verzorgenden geven aan dat er ongewenst onvrijwillige zorg wordt ingezet. Het
gevolg van onvrijwillige zorg is dat het welzijn van de cliënt en het leveren van kwalitatief goede zorg
in het geding komt.
Doelstelling
Middels dit advies worden knelpunten rondom onvrijwillige zorg geminimaliseerd en zijn
verpleegkundigen/verzorgenden binnen het wijkteam van **** in staat om interventies in te zetten
zodat onvrijwillige zorg adequaat en in mindere mate wordt toegepast.
“Welke interventies heeft het wijkteam van Stichting **** nodig om de inzet van onvrijwillige zorg te
verbeteren en te minimaliseren?”
Methode
Om de hoofdvraag te beantwoorden is gekozen voor een kwalitatief onderzoek. Er zijn acht
interviews afgenomen bij (wijk)verpleegkundigen/verzorgenden werkzaam in het wijkteam van ****.
Om de uitkomsten van de interviews theoretisch te onderbouwen is gebruik gemaakt van
wetenschappelijke literatuur. De interviews werden geanalyseerd middels coderen en member
checking. Om de betrouwbaarheid te waarborgen zijn de wetenschappelijke onderzoeken
beoordeeld via het Hogeschool Utrecht beoordelingsformulier.
Resultaten
Uit de interviews komt naar voren dat er toename van onvrijwillige zorg is doordat:
cliënten langer thuis wonen;
onvrijwillige zorg wordt ingezet op verzoek van mantelzorgers;
onvoldoende kennis wordt ervaren;
weinig samenwerking is met het Mobiel Geriatrisch Team (MGT) en de organisatie.
Conclusie/advies
Om het welzijn van de cliënt te optimaliseren, kwalitatief goede zorg te leveren en te voldoen aan de
eisen van de wetgeving, dienen interventies ingezet te worden. Hieronder vallen klinische lessen over
onvrijwillige zorg, omgang met dementie en gespreksvaardigheden. Van belang zijn nieuwe
richtlijnen en schriftelijke communicatie vanuit het MGT en de organisatie. Verder wordt geadviseerd
om onderzoek te doen naar het vroegtijdig aanvragen van een indicatie Wet langdurige zorg.
2
,Inhoudsopga
Voorwoord.......................................................................................................................................1
Samenvatting....................................................................................................................................2
1 - Inleiding........................................................................................................................................5
1.1 - Aanleiding en relevantie........................................................................................................5
2 - Methode.......................................................................................................................................7
2.1 - Onderzoekspopulatie en setting............................................................................................7
2.2 - Dataverzameling....................................................................................................................7
2.2.1 - Dataverzameling interviews................................................................................................7
2.2.2 - Dataverzameling literatuuronderzoek.................................................................................8
2.3 - Data analyse..........................................................................................................................9
2.3.1 - Analyseren interviews.........................................................................................................9
2.3.2 – Analyseren literatuur..........................................................................................................9
2.4 - Ethische aspecten omtrent het uitvoeren van het onderzoek..............................................10
2.4.1 - Informed consent..............................................................................................................10
2.4.2 - Omgang met data..............................................................................................................10
2.4.3 - Medisch-ethische toetsingscommissie (METC’s)...............................................................10
2.4.4 - Belangenverstrengeling.....................................................................................................10
3 - Resultaten..................................................................................................................................11
3.1 - Organisatie..........................................................................................................................12
3.2 - Wijkteam.............................................................................................................................13
3.3 - Cliënten...............................................................................................................................14
3.4 - Mantelzorgers......................................................................................................................14
4 – Discussie en conclusie................................................................................................................15
4.1 - Betekenis en resultaten.......................................................................................................15
4.2 – Kritische beschouwing.........................................................................................................16
4.3 - Implicaties voor het verpleegkundig beroep........................................................................16
4.4 - Conclusie..............................................................................................................................17
5 - Advies.........................................................................................................................................18
6 - Literatuurlijst..............................................................................................................................19
7 - Bijlagen.......................................................................................................................................23
Bijlage 1 - Projectplanning...........................................................................................................23
Bijlage 2 - Literatuuronderzoek....................................................................................................24
Bijlage 3 - Beoordeling wetenschappelijke artikelen....................................................................31
Bijlage 4 - Informatiebrief / Toestemmingsformulier...................................................................37
Bijlage 5 – Topiclijst/geformuleerde vragen.................................................................................39
3
, Bijlage 6 – Verbindingen coderen................................................................................................41
Bijlage 7 - Samenwerkingsovereenkomst....................................................................................44
Bijlage 8 - Checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data.......................................................45
Bijlage 9 - Reflectieverslag...........................................................................................................46
Bijlage 10 - Beoordeling opdrachtgever.......................................................................................49
Bijlage 11 - Themaweken.............................................................................................................50
4
Onvrijwillige zorg in de wijkverpleging van
****
, Voorwoord
Beste lezer,
Voor u ligt het onderzoek: “Onvrijwillige zorg in de wijkverpleging van ****”. Het onderzoek is
geschreven in het kader van mijn afstuderen aan Hogeschool Utrecht en in opdracht van Stichting
****. Het onderzoek heeft tussen januari 2020 en juni 2020 plaatsgevonden in het wijkteam van
****.
Als verpleegkundige maak ik keuzes. Keuzes die een positieve werking hebben op het welzijn van
cliënten. Onvrijwillige zorg kan een negatieve werking hebben op het welzijn van de cliënt.
Onvrijwillige zorg kan botsen met eigen normen en waarden. Door middel van een kwalitatief
onderzoek geeft dit verslag een advies aan **** over:
“Welke interventies heeft het wijkteam van Stichting **** nodig om de inzet van onvrijwillige zorg te
verbeteren en te minimaliseren?”
Aan de hand van dit onderzoek hoop ik de kwaliteit van zorg te verbeteren voor zowel cliënten als de
verpleegkundigen/verzorgenden. Het is ook mijn doel om de verpleegkundigen/verzorgenden met
dit advies te ondersteunen bij het maken van keuzes rondom onvrijwillige zorg.
Er is een aantal mensen dat ik in het bijzonder wil bedanken. Allereerst wil ik mijn respondenten
bedanken voor hun inzet en openhartigheid. Daarnaast wil ik mijn opdrachtgever *** en
afstudeerbegeleidster *** bedanken voor de fijne samenwerking en motiverende gesprekken.
Met vriendelijke groet,
****
1
, Samenvatting
Aanleiding
Senioren blijven langer thuis wonen. Het gevolg hiervan is dat het wijkteam van **** een toename
ziet van cliënten met dementie. Hierdoor wordt meer onvrijwillige zorg in de thuissituatie toegepast.
Verpleegkundigen/verzorgenden geven aan dat er ongewenst onvrijwillige zorg wordt ingezet. Het
gevolg van onvrijwillige zorg is dat het welzijn van de cliënt en het leveren van kwalitatief goede zorg
in het geding komt.
Doelstelling
Middels dit advies worden knelpunten rondom onvrijwillige zorg geminimaliseerd en zijn
verpleegkundigen/verzorgenden binnen het wijkteam van **** in staat om interventies in te zetten
zodat onvrijwillige zorg adequaat en in mindere mate wordt toegepast.
“Welke interventies heeft het wijkteam van Stichting **** nodig om de inzet van onvrijwillige zorg te
verbeteren en te minimaliseren?”
Methode
Om de hoofdvraag te beantwoorden is gekozen voor een kwalitatief onderzoek. Er zijn acht
interviews afgenomen bij (wijk)verpleegkundigen/verzorgenden werkzaam in het wijkteam van ****.
Om de uitkomsten van de interviews theoretisch te onderbouwen is gebruik gemaakt van
wetenschappelijke literatuur. De interviews werden geanalyseerd middels coderen en member
checking. Om de betrouwbaarheid te waarborgen zijn de wetenschappelijke onderzoeken
beoordeeld via het Hogeschool Utrecht beoordelingsformulier.
Resultaten
Uit de interviews komt naar voren dat er toename van onvrijwillige zorg is doordat:
cliënten langer thuis wonen;
onvrijwillige zorg wordt ingezet op verzoek van mantelzorgers;
onvoldoende kennis wordt ervaren;
weinig samenwerking is met het Mobiel Geriatrisch Team (MGT) en de organisatie.
Conclusie/advies
Om het welzijn van de cliënt te optimaliseren, kwalitatief goede zorg te leveren en te voldoen aan de
eisen van de wetgeving, dienen interventies ingezet te worden. Hieronder vallen klinische lessen over
onvrijwillige zorg, omgang met dementie en gespreksvaardigheden. Van belang zijn nieuwe
richtlijnen en schriftelijke communicatie vanuit het MGT en de organisatie. Verder wordt geadviseerd
om onderzoek te doen naar het vroegtijdig aanvragen van een indicatie Wet langdurige zorg.
2
,Inhoudsopga
Voorwoord.......................................................................................................................................1
Samenvatting....................................................................................................................................2
1 - Inleiding........................................................................................................................................5
1.1 - Aanleiding en relevantie........................................................................................................5
2 - Methode.......................................................................................................................................7
2.1 - Onderzoekspopulatie en setting............................................................................................7
2.2 - Dataverzameling....................................................................................................................7
2.2.1 - Dataverzameling interviews................................................................................................7
2.2.2 - Dataverzameling literatuuronderzoek.................................................................................8
2.3 - Data analyse..........................................................................................................................9
2.3.1 - Analyseren interviews.........................................................................................................9
2.3.2 – Analyseren literatuur..........................................................................................................9
2.4 - Ethische aspecten omtrent het uitvoeren van het onderzoek..............................................10
2.4.1 - Informed consent..............................................................................................................10
2.4.2 - Omgang met data..............................................................................................................10
2.4.3 - Medisch-ethische toetsingscommissie (METC’s)...............................................................10
2.4.4 - Belangenverstrengeling.....................................................................................................10
3 - Resultaten..................................................................................................................................11
3.1 - Organisatie..........................................................................................................................12
3.2 - Wijkteam.............................................................................................................................13
3.3 - Cliënten...............................................................................................................................14
3.4 - Mantelzorgers......................................................................................................................14
4 – Discussie en conclusie................................................................................................................15
4.1 - Betekenis en resultaten.......................................................................................................15
4.2 – Kritische beschouwing.........................................................................................................16
4.3 - Implicaties voor het verpleegkundig beroep........................................................................16
4.4 - Conclusie..............................................................................................................................17
5 - Advies.........................................................................................................................................18
6 - Literatuurlijst..............................................................................................................................19
7 - Bijlagen.......................................................................................................................................23
Bijlage 1 - Projectplanning...........................................................................................................23
Bijlage 2 - Literatuuronderzoek....................................................................................................24
Bijlage 3 - Beoordeling wetenschappelijke artikelen....................................................................31
Bijlage 4 - Informatiebrief / Toestemmingsformulier...................................................................37
Bijlage 5 – Topiclijst/geformuleerde vragen.................................................................................39
3
, Bijlage 6 – Verbindingen coderen................................................................................................41
Bijlage 7 - Samenwerkingsovereenkomst....................................................................................44
Bijlage 8 - Checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data.......................................................45
Bijlage 9 - Reflectieverslag...........................................................................................................46
Bijlage 10 - Beoordeling opdrachtgever.......................................................................................49
Bijlage 11 - Themaweken.............................................................................................................50
4
