Wat is recht?
Opzet
• Zeven hoorcolleges serie A
– Algemene inleidingen in de stof
• Zeven hoorcolleges serie B
– Inleidingen in voorgeschreven teksten
• Zeven werkgroepen
– Zelf met de stof aan de slag
– Bespreking van teksten die niet in de hoorcolleges A en B worden behandeld
De cursus in schema
1. De aard van het recht
2. Het rechtsbegrip
3. Rechtspleging: instrumentaliteit en haar grenzen
4. Liberalisme
5. Communitarisme
6. Democratische rechtsstaat en fatsoenlijke samenleving
7. Ethiek voor juristen
Week 4,5, en 6 gaan over wat een rechtvaardige samenleving is.
Het rechtsbegrip
• Waarom is er recht?
– Wat is de bedoeling van normen?
• Wat is recht?
– Hoe identificeer je normen?
• Hoe vinden we recht
– Hoe interpreteer je normen?
• Wat is de functie van recht in een samenleving. Hier kan je op verschillende manieren
antwoord op geven. Wat is de hoofdreden dat er recht is?
, o 1) Ordenende functie. Maar recht heeft ook nog andere functies.
o 2) Bescherming van burgers tegen machtsmisbruik van de overheid, bijvoorbeeld
door middel van grondrechten. De staat moet ook proberen te voorkomen dat
medeburgers elkaar bedreigen/aanvallen/etc. Het recht grijpt dan in.
o 3) Het garanderen van gelijke vrijheden voor burgers. Het recht verzekert
rechtsgelijkheid in de samenleving, het voorkomt dat sommige groepen een betere
positie hebben dan anderen.
• Afhankelijk van welke functie je centraal stelt, zal je op een ander antwoord komen op de
vraag ‘wat is recht?’ en hoe identificeer je wat recht is? Daarna kun je pas een antwoord
geven wat rechters en andere juristen moeten doen.
Waarom is er recht?
• Rechtszekerheid?
– Bevorderen van bestendige relaties tussen burgers en overheid en burgers. Ordende
functie ziet op rechtszekerheid. Dan vind je het ook belangrijk wat geldend recht is
en wat niet. Rechtspositivisme: benadering van recht waarin heel duidelijk
geïdentificeerd kan worden wat op een bepaald moment tot het geldende recht
behoort.
• Rechtvaardigheid?
– Bevorderen van vrijheid en gelijkheid in de samenleving. Zorgen dat er geen onrecht
plaatsvind door het recht. Nadruk op de rechtsstatelijke functie. Als het recht
onrechtvaardig wordt, gaat de vraag rijzen of het recht nog wel geldt of geldig
mag/kan zijn? (tekst Radbruch)
• Doelmatigheid?
– Bevorderen van maatschappelijke welvaart (in ruime zin). Recht is vooral een
instrument/middel om de samenleving welvarender te maken/efficiënter te
organiseren. We moeten de maatschappelijke welvaart maximaliseren. Daardoor
krijg je een ander idee van wat recht is. Recht is een instrument, als recht tekort
schiet kan het ter zijde gelaten worden. Recht als instrument voor maatschappelijke
doelen.
Basisfuncties kunnen botsen
• Maatregelen
– Bezuinigingen rechtsbijstand, hervorming door overbodige procedures weg te halen,
advocaten zouden meer kunnen krijgen voor de zaken die overblijven. Welke
functies van recht worden gediend door dit plan? Spanning tussen rechtvaardigheid
en doelmatigheid. Je kunt het ook als een probleem met de rechtszekerheid zien.
Enerzijds kunnen we doelmatiger gebruik maken van de rechter, anderzijds wordt
afgedaan aan de rechtvaardigheid/rechtszekerheid, aangezien bepaalde mensen
geen toegang tot de rechter wordt geboden.
– Intrekken nationaliteit jihadisten. Rechtszekerheid van degene die hiermee wordt
geconfronteerd is in het geding. Wellicht is info van minister wel onterecht, dan is er
Opzet
• Zeven hoorcolleges serie A
– Algemene inleidingen in de stof
• Zeven hoorcolleges serie B
– Inleidingen in voorgeschreven teksten
• Zeven werkgroepen
– Zelf met de stof aan de slag
– Bespreking van teksten die niet in de hoorcolleges A en B worden behandeld
De cursus in schema
1. De aard van het recht
2. Het rechtsbegrip
3. Rechtspleging: instrumentaliteit en haar grenzen
4. Liberalisme
5. Communitarisme
6. Democratische rechtsstaat en fatsoenlijke samenleving
7. Ethiek voor juristen
Week 4,5, en 6 gaan over wat een rechtvaardige samenleving is.
Het rechtsbegrip
• Waarom is er recht?
– Wat is de bedoeling van normen?
• Wat is recht?
– Hoe identificeer je normen?
• Hoe vinden we recht
– Hoe interpreteer je normen?
• Wat is de functie van recht in een samenleving. Hier kan je op verschillende manieren
antwoord op geven. Wat is de hoofdreden dat er recht is?
, o 1) Ordenende functie. Maar recht heeft ook nog andere functies.
o 2) Bescherming van burgers tegen machtsmisbruik van de overheid, bijvoorbeeld
door middel van grondrechten. De staat moet ook proberen te voorkomen dat
medeburgers elkaar bedreigen/aanvallen/etc. Het recht grijpt dan in.
o 3) Het garanderen van gelijke vrijheden voor burgers. Het recht verzekert
rechtsgelijkheid in de samenleving, het voorkomt dat sommige groepen een betere
positie hebben dan anderen.
• Afhankelijk van welke functie je centraal stelt, zal je op een ander antwoord komen op de
vraag ‘wat is recht?’ en hoe identificeer je wat recht is? Daarna kun je pas een antwoord
geven wat rechters en andere juristen moeten doen.
Waarom is er recht?
• Rechtszekerheid?
– Bevorderen van bestendige relaties tussen burgers en overheid en burgers. Ordende
functie ziet op rechtszekerheid. Dan vind je het ook belangrijk wat geldend recht is
en wat niet. Rechtspositivisme: benadering van recht waarin heel duidelijk
geïdentificeerd kan worden wat op een bepaald moment tot het geldende recht
behoort.
• Rechtvaardigheid?
– Bevorderen van vrijheid en gelijkheid in de samenleving. Zorgen dat er geen onrecht
plaatsvind door het recht. Nadruk op de rechtsstatelijke functie. Als het recht
onrechtvaardig wordt, gaat de vraag rijzen of het recht nog wel geldt of geldig
mag/kan zijn? (tekst Radbruch)
• Doelmatigheid?
– Bevorderen van maatschappelijke welvaart (in ruime zin). Recht is vooral een
instrument/middel om de samenleving welvarender te maken/efficiënter te
organiseren. We moeten de maatschappelijke welvaart maximaliseren. Daardoor
krijg je een ander idee van wat recht is. Recht is een instrument, als recht tekort
schiet kan het ter zijde gelaten worden. Recht als instrument voor maatschappelijke
doelen.
Basisfuncties kunnen botsen
• Maatregelen
– Bezuinigingen rechtsbijstand, hervorming door overbodige procedures weg te halen,
advocaten zouden meer kunnen krijgen voor de zaken die overblijven. Welke
functies van recht worden gediend door dit plan? Spanning tussen rechtvaardigheid
en doelmatigheid. Je kunt het ook als een probleem met de rechtszekerheid zien.
Enerzijds kunnen we doelmatiger gebruik maken van de rechter, anderzijds wordt
afgedaan aan de rechtvaardigheid/rechtszekerheid, aangezien bepaalde mensen
geen toegang tot de rechter wordt geboden.
– Intrekken nationaliteit jihadisten. Rechtszekerheid van degene die hiermee wordt
geconfronteerd is in het geding. Wellicht is info van minister wel onterecht, dan is er
