Samenvatting literatuur psychiatrie voor juristen
Literatuur week 1 - Inleiding & transculturele forensische psychiatrie
Hoofdstuk 1 van De psychiatrie in het Nederlandse recht
Hoorcollege
Tevreden? Wil je dan een review achterlaten op mijn Stuvia? 😊
Forensische psychiatrie
Forensische psychiatrie = afgeleid van het Latijnse woord ‘Forum’. De forensische
psychiatrie is de tak van psychiatrie die zich bezighoudt met advies aan de
rechter in het kader van de rechtspraak. Het is breder dan alleen het strafrecht,
denk ook aan psychiatrisch advies in het civiele recht en het bestuursrecht.
Forensische psychiatrie
In engere zin: het strafrecht en de psychiatrie, dus TBS, gedongen
behandeling, recidivereductie
In bredere zin: eigenlijk is het veel breder alles wat enigszins een
raakvlak heeft tussen recht en psychiatrie. Dat is breder dan het strafrecht,
namelijk ook bv. vreemdelingenrecht of civiel recht.
Twee rapporten t.a.v. 1 persoon:
1) Rapportage PJ: 25-jarige man
Compos mentis (“bij volle bewustzijn”)
Steekt gesprekspartner neer
Zonder aanleiding
Geen gewetenswroeging
Antisociaal
Verminderd toerekeningsvatbaar
Advies van gedragsdeskundige: TBS
2) Rapportage PJ: 25-jarige Somalische vluchteling
Sterke intoxicatie
Steekt gesprekspartner neer
Na diepe belediging
Gewetensvol: heeft er veel spijt van…
Geen psychiatrisch beeld iez (blijkt uit onderzoek)
Toch…Volledig ontoerekeningsvatbaar ten tijde van delict.
Advies gedragsdeskundige: vrijspraak..(je zegt nooit letterlijk
‘vrijspraak’, als gedragsdeskundige geef je alleen een richting/advies;
bv. geen enkel schuld).
Tegenstrijdige rapportages door psychiaters
Twee psychiaters gaven tegengestelde rapportages over dezelfde verdachte:
Psychiater 1: De verdachte was volledig bij zinnen ten tijde van het delict.
Psychiater 2: De verdachte was fors onder invloed tijdens het delict.
1
,Het verschil in oordeel bleek te liggen aan de expertise van de tweede
psychiater, die meer kennis had over cultuurgevoelige psychiatrie en de invloed
van etniciteit op medicijnmetabolisme.
Invloed van etniciteit op medicijnmetabolisme
De manier waarop het lichaam medicijnen afbreekt, verschilt per individu,
maar ook per etnische groep.
In dit geval betrof het een man uit Somalië, waar genetische variaties
vaker voorkomen die het metabolisme beïnvloeden.
o De verdachte had vlak voor het delict paracetamol met codeïne
ingenomen.
o Codeïne wordt door de lever omgezet in morfine, de werkzame stof
die een verdovende en bewustzijnsveranderende werking heeft.
Genetische factoren
In Nederland heeft ongeveer 1 op de 100 mensen een ultrasnel
metabolisme, waardoor codeïne snel wordt omgezet in morfine.
Bij mensen van Somalische afkomst is die kans veel hoger: 1 op de 3
heeft een ultrasnel metabolisme.
In dit geval had de verdachte een grote hoeveelheid paracetamol-codeïne
ingenomen. Door zijn snelle metabolisme werd dit razendsnel omgezet in
morfine, wat leidde tot een sterke intoxicatie en verminderd bewustzijn.
Conclusie
De eerste psychiater was zich niet bewust van deze genetische factor en
concludeerde dat de verdachte bij zinnen was.
De tweede psychiater, met meer kennis over cultuurgevoelige psychiatrie,
herkende de verhoogde morfineconcentratie en stelde vast dat de
verdachte onder invloed was.
Nog een voorbeeld: Lithium en etnische verschillen in medicijnwerking
Lithium is een veelgebruikt medicijn voor de behandeling van manische
episodes bij mensen met bipolaire stoornissen. Het helpt stemmingswisselingen
te stabiliseren.
African-American patients with bipolar disorder as more susceptible to the side
effects of lithium treatment and need lower therapeutic doses mensen met
Afrikaanse achtergrond hebben in cellen 2x zo hoge concentratie lithium dan
Nederlanders
meer kans op toxiciteit bij gelijke spiegel
minder efficiënt lithium-natrium celmembraan tegentransport
De brug…
Psychiater
(de brug) Transculturele competenties (de brug tussen de psychiater en de
onderzochte) naar…
Onderzochte
Gevangenis en TBS
2
, CBS: „Van de gedetineerden in 2015 had ruim 36 procent een Nederlandse
achtergrond, 62 procent had een migratieachtergrond (OR=3). De
concentratie in gevangenissen met mensen in gevangenissen is veel hoger
dan in de maatschappij.
Tbs: 40%, OR=2
Allochtone patiënten hadden een langere behandelduur dan autochtone
patiënten (8,5 versus 6,6 jaar). Dus gemiddeld 2 jaar langer.
Daarnaast hadden zij vaker schizofrenie als hoofddiagnose (49,1% versus
21,4%) (2 x zo vaak), maar minder vaak een pervasieve
ontwikkelingsstoornis of seksuele stoornis.
Allochtone patiënten waren vaker veroordeeld voor een zedendelict met
een slachtoffer van 16 jaar of ouder, autochtone patiënten juist vaker voor
een zedendelict met een slachtoffer jonger dan 16 jaar
Het is niet helemaal duidelijk waarom allochtonen vaker in de gevangenis
terechtkomen. Het heeft niet zozeer te maken met etniciteit!
Vaak verklaart niet cultuur het verschil maar…
Leeftijd
Opleidingsniveau
Inkomen/armoede
Pre-en postmigratriestressoren
Urbanisatie
Ouderlijk toezicht
Discriminatie in de samenleving
Etisch profileren (1)
Definitie: Controle door de politie op basis van uiterlijke etnische kenmerken in
plaats van objectief verdacht gedrag.
Voorbeelden:
Onderzoek toont aan dat etnisch profileren voorkomt (Çankaya, 2012;
Eijkman, 2010; Lamers, 2015; Landman & Kleijer-Kool, 2016).
Voorbeeld: Vaker fouilleren van Limburgers dan Amsterdammers leidt tot
vaker drugs vinden bij Limburgers, zonder dat zij objectief vaker drugs bij
zich hebben.
Gevolgen:
1. Oververtegenwoordiging: Personen met een migratieachtergrond lijken
vaker betrokken bij criminaliteit, omdat zij vaker gecontroleerd worden.
2. Discriminatie: Herhaaldelijke controles kunnen leiden tot gevoelens van
uitsluiting en verminderd vertrouwen in de politie.
3. Inefficiënte opsporing: Capaciteit wordt verspild aan controles zonder
objectieve grondslag.
Sociaal economische omstandigheden en criminaliteit (2)
Jongeren uit migrantengroepen groeien vaker op in achterstandswijken,
waar zij geconfronteerd worden met nadelige omstandigheden.
In een onderzoek waarbij jongens met een Marokkaanse achtergrond
werden vergeleken met autochtone leeftijdgenoten met dezelfde
3
, sociaaleconomische omstandigheden (Jennissen, 2017), bleek deze factor
echter niet alles te verklaren.
De OR voor jongens met een Marokkaanse achtergrond om verdacht te
worden van een misdrijf lag in dit onderzoek weliswaar lager dan in ons
onderzoek, maar bleek nog steeds vier keer zo hoog als voor hun
autochtone buurtgenoten.
Culturele factoren (3)
In een recente evaluatiestudie van Halt werd ook geconstateerd dat jongeren met
een niet-westerse achtergrond minder vaak door Halt werden bereikt (Buyssee.a.,
2017). Als oorzaak noemden de auteurs dat het …
bekennen van schuld een voorwaarde
… is voor doorverwijzing naar Halt en dat jongeren met een niet-westerse
herkomst daartoe minder geneigd zijn.
Marokko vs. Turkije
De kans op proces-verbaal is voor jongeren met een Marokkaanse
achtergrond ongeveer twee keer zo groot als voor hun leeftijdgenoten met
een Turkse achtergrond.
De kans op jeugddetentie is voor de Marokkaanse groep zelfs ruim drie
keer groter dan voor de Turkse groep.
Surinaamse en Antilliaanse migratieachtergrond
Beide groepen vinden hun herkomst in de voormalige Nederlandse
koloniën, waarvan grote groepen rond de dekolonisatie in de tweede helft
van de twintigste eeuw naar het voormalige moederland kwamen.
Grote verschillen in de criminaliteitscijfers.
De kans op proces-verbaal is voor jongeren met een Antilliaanse
achtergrond anderhalf keer zo groot als voor jongeren met een Surinaamse
achtergrond
De kans op detentie bijna twee keer zo groot.
Verschillen in straftoemeting (4)
Rechters: Zwaardere/langere straf bij migranten bij zelfde delict
Bekend is dat mensen met een migratieachtergrond een zwaarder
strafadvies kregen (Komen, 2005) en minder vaak in een behandelsetting
terechtkwamen (Vreugdenhil e.a., 2004).
Onderzoek (Vermeiren, 2003) toonde aan dat een groot deel van de
delinquente jongeren een psychiatrische stoornis heeft.
Bekend is dat kinderen met onbehandelde psychiatrische problemen op
latere leeftijd een grotere kans hebben op schooluitval, middelengebruik
en delinquentie (Copeland e.a., 2007; Lochman & Salekin, 2003; Moffitt
e.a., 2002).
Mogelijk kan een deel van de oververtegenwoordiging van sommige
etnische minderheidsgroepen worden verklaard uit het gegeven dat zij als
kind minder professionele hulp krijgen bij psychiatrische problemen.
De kans dat kinderen met een migratieachtergrond met psychiatrische
problemen de juiste behandeling krijgen, was ongeveer half zo groot als
voor hun autochtone leeftijdgenoten.
4
Literatuur week 1 - Inleiding & transculturele forensische psychiatrie
Hoofdstuk 1 van De psychiatrie in het Nederlandse recht
Hoorcollege
Tevreden? Wil je dan een review achterlaten op mijn Stuvia? 😊
Forensische psychiatrie
Forensische psychiatrie = afgeleid van het Latijnse woord ‘Forum’. De forensische
psychiatrie is de tak van psychiatrie die zich bezighoudt met advies aan de
rechter in het kader van de rechtspraak. Het is breder dan alleen het strafrecht,
denk ook aan psychiatrisch advies in het civiele recht en het bestuursrecht.
Forensische psychiatrie
In engere zin: het strafrecht en de psychiatrie, dus TBS, gedongen
behandeling, recidivereductie
In bredere zin: eigenlijk is het veel breder alles wat enigszins een
raakvlak heeft tussen recht en psychiatrie. Dat is breder dan het strafrecht,
namelijk ook bv. vreemdelingenrecht of civiel recht.
Twee rapporten t.a.v. 1 persoon:
1) Rapportage PJ: 25-jarige man
Compos mentis (“bij volle bewustzijn”)
Steekt gesprekspartner neer
Zonder aanleiding
Geen gewetenswroeging
Antisociaal
Verminderd toerekeningsvatbaar
Advies van gedragsdeskundige: TBS
2) Rapportage PJ: 25-jarige Somalische vluchteling
Sterke intoxicatie
Steekt gesprekspartner neer
Na diepe belediging
Gewetensvol: heeft er veel spijt van…
Geen psychiatrisch beeld iez (blijkt uit onderzoek)
Toch…Volledig ontoerekeningsvatbaar ten tijde van delict.
Advies gedragsdeskundige: vrijspraak..(je zegt nooit letterlijk
‘vrijspraak’, als gedragsdeskundige geef je alleen een richting/advies;
bv. geen enkel schuld).
Tegenstrijdige rapportages door psychiaters
Twee psychiaters gaven tegengestelde rapportages over dezelfde verdachte:
Psychiater 1: De verdachte was volledig bij zinnen ten tijde van het delict.
Psychiater 2: De verdachte was fors onder invloed tijdens het delict.
1
,Het verschil in oordeel bleek te liggen aan de expertise van de tweede
psychiater, die meer kennis had over cultuurgevoelige psychiatrie en de invloed
van etniciteit op medicijnmetabolisme.
Invloed van etniciteit op medicijnmetabolisme
De manier waarop het lichaam medicijnen afbreekt, verschilt per individu,
maar ook per etnische groep.
In dit geval betrof het een man uit Somalië, waar genetische variaties
vaker voorkomen die het metabolisme beïnvloeden.
o De verdachte had vlak voor het delict paracetamol met codeïne
ingenomen.
o Codeïne wordt door de lever omgezet in morfine, de werkzame stof
die een verdovende en bewustzijnsveranderende werking heeft.
Genetische factoren
In Nederland heeft ongeveer 1 op de 100 mensen een ultrasnel
metabolisme, waardoor codeïne snel wordt omgezet in morfine.
Bij mensen van Somalische afkomst is die kans veel hoger: 1 op de 3
heeft een ultrasnel metabolisme.
In dit geval had de verdachte een grote hoeveelheid paracetamol-codeïne
ingenomen. Door zijn snelle metabolisme werd dit razendsnel omgezet in
morfine, wat leidde tot een sterke intoxicatie en verminderd bewustzijn.
Conclusie
De eerste psychiater was zich niet bewust van deze genetische factor en
concludeerde dat de verdachte bij zinnen was.
De tweede psychiater, met meer kennis over cultuurgevoelige psychiatrie,
herkende de verhoogde morfineconcentratie en stelde vast dat de
verdachte onder invloed was.
Nog een voorbeeld: Lithium en etnische verschillen in medicijnwerking
Lithium is een veelgebruikt medicijn voor de behandeling van manische
episodes bij mensen met bipolaire stoornissen. Het helpt stemmingswisselingen
te stabiliseren.
African-American patients with bipolar disorder as more susceptible to the side
effects of lithium treatment and need lower therapeutic doses mensen met
Afrikaanse achtergrond hebben in cellen 2x zo hoge concentratie lithium dan
Nederlanders
meer kans op toxiciteit bij gelijke spiegel
minder efficiënt lithium-natrium celmembraan tegentransport
De brug…
Psychiater
(de brug) Transculturele competenties (de brug tussen de psychiater en de
onderzochte) naar…
Onderzochte
Gevangenis en TBS
2
, CBS: „Van de gedetineerden in 2015 had ruim 36 procent een Nederlandse
achtergrond, 62 procent had een migratieachtergrond (OR=3). De
concentratie in gevangenissen met mensen in gevangenissen is veel hoger
dan in de maatschappij.
Tbs: 40%, OR=2
Allochtone patiënten hadden een langere behandelduur dan autochtone
patiënten (8,5 versus 6,6 jaar). Dus gemiddeld 2 jaar langer.
Daarnaast hadden zij vaker schizofrenie als hoofddiagnose (49,1% versus
21,4%) (2 x zo vaak), maar minder vaak een pervasieve
ontwikkelingsstoornis of seksuele stoornis.
Allochtone patiënten waren vaker veroordeeld voor een zedendelict met
een slachtoffer van 16 jaar of ouder, autochtone patiënten juist vaker voor
een zedendelict met een slachtoffer jonger dan 16 jaar
Het is niet helemaal duidelijk waarom allochtonen vaker in de gevangenis
terechtkomen. Het heeft niet zozeer te maken met etniciteit!
Vaak verklaart niet cultuur het verschil maar…
Leeftijd
Opleidingsniveau
Inkomen/armoede
Pre-en postmigratriestressoren
Urbanisatie
Ouderlijk toezicht
Discriminatie in de samenleving
Etisch profileren (1)
Definitie: Controle door de politie op basis van uiterlijke etnische kenmerken in
plaats van objectief verdacht gedrag.
Voorbeelden:
Onderzoek toont aan dat etnisch profileren voorkomt (Çankaya, 2012;
Eijkman, 2010; Lamers, 2015; Landman & Kleijer-Kool, 2016).
Voorbeeld: Vaker fouilleren van Limburgers dan Amsterdammers leidt tot
vaker drugs vinden bij Limburgers, zonder dat zij objectief vaker drugs bij
zich hebben.
Gevolgen:
1. Oververtegenwoordiging: Personen met een migratieachtergrond lijken
vaker betrokken bij criminaliteit, omdat zij vaker gecontroleerd worden.
2. Discriminatie: Herhaaldelijke controles kunnen leiden tot gevoelens van
uitsluiting en verminderd vertrouwen in de politie.
3. Inefficiënte opsporing: Capaciteit wordt verspild aan controles zonder
objectieve grondslag.
Sociaal economische omstandigheden en criminaliteit (2)
Jongeren uit migrantengroepen groeien vaker op in achterstandswijken,
waar zij geconfronteerd worden met nadelige omstandigheden.
In een onderzoek waarbij jongens met een Marokkaanse achtergrond
werden vergeleken met autochtone leeftijdgenoten met dezelfde
3
, sociaaleconomische omstandigheden (Jennissen, 2017), bleek deze factor
echter niet alles te verklaren.
De OR voor jongens met een Marokkaanse achtergrond om verdacht te
worden van een misdrijf lag in dit onderzoek weliswaar lager dan in ons
onderzoek, maar bleek nog steeds vier keer zo hoog als voor hun
autochtone buurtgenoten.
Culturele factoren (3)
In een recente evaluatiestudie van Halt werd ook geconstateerd dat jongeren met
een niet-westerse achtergrond minder vaak door Halt werden bereikt (Buyssee.a.,
2017). Als oorzaak noemden de auteurs dat het …
bekennen van schuld een voorwaarde
… is voor doorverwijzing naar Halt en dat jongeren met een niet-westerse
herkomst daartoe minder geneigd zijn.
Marokko vs. Turkije
De kans op proces-verbaal is voor jongeren met een Marokkaanse
achtergrond ongeveer twee keer zo groot als voor hun leeftijdgenoten met
een Turkse achtergrond.
De kans op jeugddetentie is voor de Marokkaanse groep zelfs ruim drie
keer groter dan voor de Turkse groep.
Surinaamse en Antilliaanse migratieachtergrond
Beide groepen vinden hun herkomst in de voormalige Nederlandse
koloniën, waarvan grote groepen rond de dekolonisatie in de tweede helft
van de twintigste eeuw naar het voormalige moederland kwamen.
Grote verschillen in de criminaliteitscijfers.
De kans op proces-verbaal is voor jongeren met een Antilliaanse
achtergrond anderhalf keer zo groot als voor jongeren met een Surinaamse
achtergrond
De kans op detentie bijna twee keer zo groot.
Verschillen in straftoemeting (4)
Rechters: Zwaardere/langere straf bij migranten bij zelfde delict
Bekend is dat mensen met een migratieachtergrond een zwaarder
strafadvies kregen (Komen, 2005) en minder vaak in een behandelsetting
terechtkwamen (Vreugdenhil e.a., 2004).
Onderzoek (Vermeiren, 2003) toonde aan dat een groot deel van de
delinquente jongeren een psychiatrische stoornis heeft.
Bekend is dat kinderen met onbehandelde psychiatrische problemen op
latere leeftijd een grotere kans hebben op schooluitval, middelengebruik
en delinquentie (Copeland e.a., 2007; Lochman & Salekin, 2003; Moffitt
e.a., 2002).
Mogelijk kan een deel van de oververtegenwoordiging van sommige
etnische minderheidsgroepen worden verklaard uit het gegeven dat zij als
kind minder professionele hulp krijgen bij psychiatrische problemen.
De kans dat kinderen met een migratieachtergrond met psychiatrische
problemen de juiste behandeling krijgen, was ongeveer half zo groot als
voor hun autochtone leeftijdgenoten.
4
