Master Scriptie
Inzicht in de Verantwoordelijkheidskloof tussen
Publieke en Private Actoren bij Ruimtelijke Adaptatie
aan Overstromingsrisico’s in Amsterdam
een onderzoek naar de formele en waargenomen verantwoordelijkheden van publieke en private
actoren in ruimtelijke adaptatie in Amsterdam
19 juni 2023
Romy Donkers 12853011
Emmy Bergsma
Universiteit van Amsterdam
Spatial Sustainability Studies
,Voorwoord
Voor u ligt de masterscriptie “Inzicht in de verantwoordelijkheidskloof in ruimtelijke adaptatie in het
overstromingsrisicobeheer van Amsterdam”. Deze scriptie is geschreven om te voldoen aan de
afstudeereisen van de master Spatial Sustainability Studies. Ik ben van december 2022 tot juni 2023
bezig geweest met het onderzoeken en schrijven van deze master thesis.
In mijn bachelor Sociale Geografie en Planologie en in de master Spatial Sustainability Studies kwam
het onderwerp van steden klimaatbestendig maken aan bod. Ik heb gemerkt dat vooral dit onderwerp
mijn interesse heeft gewekt. Daarom heb ik besloten dat ik hier iets mee wilde doen voor mijn master
scriptie. Mijn scriptie richt zich op de verschillende verantwoordelijkheden van publieke en private
actoren in Amsterdam tijdens het bestendig maken van de stad tegen overstromingen en wateroverlast
door de stijgende zeespiegel en extreme regen.
Ik wil mijn begeleidster, Emmy Bergsma, bedanken voor de goede begeleiding en ondersteuning tijdens
het proces. U heeft mij zeker in het begin enorm op weg geholpen met het schrijven van de scriptie. Ook
wil ik de respondenten bedanken die mij hebben geholpen met mijn dataverzameling. Zowel de
publieke actoren vanuit het Waterschap, de gemeente Amsterdam, Ingenieurs bedrijf Amsterdam en
Amsterdam Rainproof, als de inwoners van Amsterdam.
Tot slot wil ik mijn familie en vrienden bedanken omdat zij er voor mij zijn geweest tijdens mijn
onderzoeksproces. Met een speciaal bedankje aan mijn tante Winniefred Branse en mijn vrienden Robin
Oudejans en Tim Jurjens, omdat zij hun eigen netwerk hebben ingezet en hebben geholpen met flyeren
om op die manier respondenten voor mijn onderzoek te werven.
Ik wens u veel leesplezier toe.
Romy Donkers
Almere, 19 juni 2023
2
,Samenvatting
Door klimaatverandering stijgt de zeespiegel en nemen extreme regenbuien toe, wat de kans vergroot op
overstromingen en wateroverlast. Om beter bestand te zijn tegen de risico’s en gevolgen hiervan,
stappen landen in Europa, waaronder Nederland, over van traditioneel overstromingsbeheer naar een
nieuw overstromingsrisicobeheer (ORB). ORB besteedt meer aandacht aan het rechtvaardigen van het
omgaan met de gevolgen van overstromingen en wateroverlast en geeft bewoners hierin een grotere
verantwoordelijkheid. Nederland geeft invulling aan dit beleid met meerlaagsveiligheid, waarbij bij de
maatregel van ruimtelijke adaptatie zowel publieke als private actoren verantwoordelijkheden krijgen.
Uit de literatuur blijkt echter dat de verantwoordelijkheidsverdeling tussen publieke en private actoren
niet altijd duidelijk is. In de wetenschappelijke literatuur worden verschillende kanten van deze
verantwoordelijkheidskloof onderzocht, aan de ene kant wordt er onderzoek gedaan naar formele
verantwoordelijkheden en aan de andere kant naar de waargenomen verantwoordelijkheden. Dit
onderzoek doet onderzoek naar het relatieve belang van, en de mogelijke samenhang tussen, de formele
en waargenomen verantwoordelijkheidskloof in ruimtelijke adaptatie in Amsterdam. Om zo dit gat te
dichten en bij te dragen aan de ontwikkeling van goede strategieën voor het beperken van de gevolgen
van overstromingen en wateroverlast.
Deze verantwoordelijkheden zijn onderzocht door een analyse van beleid en interviews. Hieruit blijkt
dat er in Amsterdam sprake is van een publiek-private verantwoordelijkheidskloof in ruimtelijke
adaptatie. Deze wordt gekenmerkt door een kloof in de waargenomen verantwoordelijkheden van
private actoren. Uit de interviews blijkt dat betere communicatie naar inwoners gewenst is, zodat zij op
de hoogte zijn van hun formele verplichtingen.
Amsterdam is een laaggelegen, goed beschermd, gebied. Voor vervolgonderzoek kan dit onderzoek
worden uitgevoerd in gebieden met andere kenmerken, om te onderzoeken of dit andere resultaten
oplevert.
Lijst met afkortingen
AGV = Amstel, Gooi en Vecht
FRM = Flood Risk Management
ORB = Overstromingsrisicobeheer
ORBP-en = Overstromingsrisicobeheerplannen
ROR = Richtlijn Overstromingsrisico’s
WBP = Waterbeheerprogramma
3
, Inhoudsopgave
1. INLEIDING ............................................................................................................................4
2. THEORETISCH KADER .......................................................................................................8
2.1 Literatuuronderzoek ......................................................................................................................8
2.1.1 Overstromingsrisicobeheer (ORB) en de publiek-private verantwoordelijkheidskloof ........................8
2.2 Conceptueel raamwerk ..................................................................................................................9
2.2.1 Conceptueel model ................................................................................................................................9
2.2.2 Overstromingsrisicobeheer en ruimtelijke adaptatie ..........................................................................10
2.2.3 Verantwoordelijkheden........................................................................................................................11
3. METHODOLOGIE ..............................................................................................................13
3.1 Research design en beperkingen .................................................................................................13
3.2 Onderzoekseenheid......................................................................................................................14
3.3 Data verzameling.........................................................................................................................15
3.4 Ethiek...........................................................................................................................................17
4. ONDERZOEKSRESULTATEN ............................................................................................18
4.1 Verdeling formele verantwoordelijkheden voor ruimtelijke adaptatie in het Europese beleid...18
4.2 Verdeling formele verantwoordelijkheden voor ruimtelijke adaptatie in het nationale beleid ...19
4.3 Verdeling formele verantwoordelijkheden voor ruimtelijke adaptatie in Amsterdam................21
4.3.1 Formele verantwoordelijkheden van Waterschap Amstel, Gooi en Vecht ..........................................21
4.3.2 Formele verantwoordelijkheden van de gemeente Amsterdam...........................................................22
4.3.3 Formele verantwoordelijkheden van de inwoners van Amsterdam.....................................................25
4.4 Waargenomen verantwoordelijkheden van de inwoners van Amsterdam ..................................27
4.4.1 Publieke percepties van private verantwoordelijkheden.....................................................................27
4.4.2 Bewonerspercepties van private verantwoordelijkheden....................................................................29
CONCLUSIE ............................................................................................................................33
DISCUSSIE ..............................................................................................................................35
Literatuurlijst ...........................................................................................................................37
1. INLEIDING
4
Inzicht in de Verantwoordelijkheidskloof tussen
Publieke en Private Actoren bij Ruimtelijke Adaptatie
aan Overstromingsrisico’s in Amsterdam
een onderzoek naar de formele en waargenomen verantwoordelijkheden van publieke en private
actoren in ruimtelijke adaptatie in Amsterdam
19 juni 2023
Romy Donkers 12853011
Emmy Bergsma
Universiteit van Amsterdam
Spatial Sustainability Studies
,Voorwoord
Voor u ligt de masterscriptie “Inzicht in de verantwoordelijkheidskloof in ruimtelijke adaptatie in het
overstromingsrisicobeheer van Amsterdam”. Deze scriptie is geschreven om te voldoen aan de
afstudeereisen van de master Spatial Sustainability Studies. Ik ben van december 2022 tot juni 2023
bezig geweest met het onderzoeken en schrijven van deze master thesis.
In mijn bachelor Sociale Geografie en Planologie en in de master Spatial Sustainability Studies kwam
het onderwerp van steden klimaatbestendig maken aan bod. Ik heb gemerkt dat vooral dit onderwerp
mijn interesse heeft gewekt. Daarom heb ik besloten dat ik hier iets mee wilde doen voor mijn master
scriptie. Mijn scriptie richt zich op de verschillende verantwoordelijkheden van publieke en private
actoren in Amsterdam tijdens het bestendig maken van de stad tegen overstromingen en wateroverlast
door de stijgende zeespiegel en extreme regen.
Ik wil mijn begeleidster, Emmy Bergsma, bedanken voor de goede begeleiding en ondersteuning tijdens
het proces. U heeft mij zeker in het begin enorm op weg geholpen met het schrijven van de scriptie. Ook
wil ik de respondenten bedanken die mij hebben geholpen met mijn dataverzameling. Zowel de
publieke actoren vanuit het Waterschap, de gemeente Amsterdam, Ingenieurs bedrijf Amsterdam en
Amsterdam Rainproof, als de inwoners van Amsterdam.
Tot slot wil ik mijn familie en vrienden bedanken omdat zij er voor mij zijn geweest tijdens mijn
onderzoeksproces. Met een speciaal bedankje aan mijn tante Winniefred Branse en mijn vrienden Robin
Oudejans en Tim Jurjens, omdat zij hun eigen netwerk hebben ingezet en hebben geholpen met flyeren
om op die manier respondenten voor mijn onderzoek te werven.
Ik wens u veel leesplezier toe.
Romy Donkers
Almere, 19 juni 2023
2
,Samenvatting
Door klimaatverandering stijgt de zeespiegel en nemen extreme regenbuien toe, wat de kans vergroot op
overstromingen en wateroverlast. Om beter bestand te zijn tegen de risico’s en gevolgen hiervan,
stappen landen in Europa, waaronder Nederland, over van traditioneel overstromingsbeheer naar een
nieuw overstromingsrisicobeheer (ORB). ORB besteedt meer aandacht aan het rechtvaardigen van het
omgaan met de gevolgen van overstromingen en wateroverlast en geeft bewoners hierin een grotere
verantwoordelijkheid. Nederland geeft invulling aan dit beleid met meerlaagsveiligheid, waarbij bij de
maatregel van ruimtelijke adaptatie zowel publieke als private actoren verantwoordelijkheden krijgen.
Uit de literatuur blijkt echter dat de verantwoordelijkheidsverdeling tussen publieke en private actoren
niet altijd duidelijk is. In de wetenschappelijke literatuur worden verschillende kanten van deze
verantwoordelijkheidskloof onderzocht, aan de ene kant wordt er onderzoek gedaan naar formele
verantwoordelijkheden en aan de andere kant naar de waargenomen verantwoordelijkheden. Dit
onderzoek doet onderzoek naar het relatieve belang van, en de mogelijke samenhang tussen, de formele
en waargenomen verantwoordelijkheidskloof in ruimtelijke adaptatie in Amsterdam. Om zo dit gat te
dichten en bij te dragen aan de ontwikkeling van goede strategieën voor het beperken van de gevolgen
van overstromingen en wateroverlast.
Deze verantwoordelijkheden zijn onderzocht door een analyse van beleid en interviews. Hieruit blijkt
dat er in Amsterdam sprake is van een publiek-private verantwoordelijkheidskloof in ruimtelijke
adaptatie. Deze wordt gekenmerkt door een kloof in de waargenomen verantwoordelijkheden van
private actoren. Uit de interviews blijkt dat betere communicatie naar inwoners gewenst is, zodat zij op
de hoogte zijn van hun formele verplichtingen.
Amsterdam is een laaggelegen, goed beschermd, gebied. Voor vervolgonderzoek kan dit onderzoek
worden uitgevoerd in gebieden met andere kenmerken, om te onderzoeken of dit andere resultaten
oplevert.
Lijst met afkortingen
AGV = Amstel, Gooi en Vecht
FRM = Flood Risk Management
ORB = Overstromingsrisicobeheer
ORBP-en = Overstromingsrisicobeheerplannen
ROR = Richtlijn Overstromingsrisico’s
WBP = Waterbeheerprogramma
3
, Inhoudsopgave
1. INLEIDING ............................................................................................................................4
2. THEORETISCH KADER .......................................................................................................8
2.1 Literatuuronderzoek ......................................................................................................................8
2.1.1 Overstromingsrisicobeheer (ORB) en de publiek-private verantwoordelijkheidskloof ........................8
2.2 Conceptueel raamwerk ..................................................................................................................9
2.2.1 Conceptueel model ................................................................................................................................9
2.2.2 Overstromingsrisicobeheer en ruimtelijke adaptatie ..........................................................................10
2.2.3 Verantwoordelijkheden........................................................................................................................11
3. METHODOLOGIE ..............................................................................................................13
3.1 Research design en beperkingen .................................................................................................13
3.2 Onderzoekseenheid......................................................................................................................14
3.3 Data verzameling.........................................................................................................................15
3.4 Ethiek...........................................................................................................................................17
4. ONDERZOEKSRESULTATEN ............................................................................................18
4.1 Verdeling formele verantwoordelijkheden voor ruimtelijke adaptatie in het Europese beleid...18
4.2 Verdeling formele verantwoordelijkheden voor ruimtelijke adaptatie in het nationale beleid ...19
4.3 Verdeling formele verantwoordelijkheden voor ruimtelijke adaptatie in Amsterdam................21
4.3.1 Formele verantwoordelijkheden van Waterschap Amstel, Gooi en Vecht ..........................................21
4.3.2 Formele verantwoordelijkheden van de gemeente Amsterdam...........................................................22
4.3.3 Formele verantwoordelijkheden van de inwoners van Amsterdam.....................................................25
4.4 Waargenomen verantwoordelijkheden van de inwoners van Amsterdam ..................................27
4.4.1 Publieke percepties van private verantwoordelijkheden.....................................................................27
4.4.2 Bewonerspercepties van private verantwoordelijkheden....................................................................29
CONCLUSIE ............................................................................................................................33
DISCUSSIE ..............................................................................................................................35
Literatuurlijst ...........................................................................................................................37
1. INLEIDING
4
