1
VERBAND TUSSEN ONVOORSPELBAARHEID, ONVEILIGE HECHTING,
GESLACHT EN IMPULSIVITEIT
Wat doet onvoorspelbaarheid in de jeugd met impulsiviteit en wat is de rol van onveilige
hechting en geslacht hierbij
Rixt de Jong
Open Universiteit
Naam student: Rixt de Jong
Studentennummer:
Cursusnaam: PB9906 Bachelor Thesis
Begeleider:
Examinator: Aart Mudde
Inleverdatum: 15-06-2020
1
,2
VERBAND TUSSEN ONVOORSPELBAARHEID, ONVEILIGE HECHTING,
GESLACHT EN IMPULSIVITEIT
Samenvatting
Impulsiviteit is een belangrijke eigenschap om menselijk gedrag te begrijpen. Naast
dat impulsiviteit gerelateerd is aan gezondheids- en risicogedrag zoals agressie en
verslavingsproblematiek is het van belang om verschillen tussen mensen in psychologische
eigenschappen te kunnen verklaren. Een van de mogelijke oorzaken van impulsiviteit is
onvoorspelbaarheid, daarom staat in dit onderzoek de relatie tussen onvoorspelbaarheid in de
jeugd en impulsiviteit op volwassen leeftijd centraal. Angstige hechting wordt hierbij als
mediator onderzocht en geslacht als moderator. 291 respondenten (96 mannen en 195
vrouwen) afkomstig uit Nederland hebben de vragenlijst volledig ingevuld en hebben hun
ervaren mate van onvoorspelbaarheid, angstige hechting en impulsiviteit gerapporteerd
middels onderdelen van bestaande vragenlijsten. Uit de resultaten van de enkelvoudige
regressieanalyse is gebleken dat er sprake is van een verband tussen onvoorspelbaarheid en
impulsiviteit. De multiple regressieanalyse laat zien dat er tevens een verband is tussen
onvoorspelbaarheid en angstige hechting. Echter is er geen verband gevonden tussen angstige
hechting en impulsiviteit, waardoor er geen sprake is van een mediatie effect. De conclusie
van dit onderzoek is dat het van belang is om te kijken naar onvoorspelbare situaties in de
jeugd en angstige hechting in relatie met impulsiviteit. Aanbevolen wordt om
vervolgonderzoek te doen en te kijken naar andere variabelen die van invloed kunnen zijn op
impulsiviteit. Tevens is het bij preventief screenen op impulsiviteit en bij het behandelen van
impulsiviteit van belang om ook aandacht te besteden aan zowel onvoorspelbaarheid als
angstige hechting in de jeugd.
Keywords: onvoorspelbaarheid, impulsiviteit, onveilige hechting
2
,3
VERBAND TUSSEN ONVOORSPELBAARHEID, ONVEILIGE HECHTING,
GESLACHT EN IMPULSIVITEIT
Wat doet onvoorspelbaarheid in de jeugd met impulsiviteit en wat is de rol van
onveilige hechting en geslacht hierbij.
Spontaan een nieuwe aankoop doen in de winkel of instemmen met een niet
voorgenomen keuze of gedrag. In de literatuur wordt bovenstaand gedrag omschreven als
‘impulsief’. Impulsiviteit is een belangrijke eigenschap om menselijk gedrag te begrijpen,
omdat het soms van belang kan zijn om snel te reageren en te profiteren van onverwachte
kansen (Bevilacqua & Goldman, 2013). Tevens wordt impulsiviteit geassocieerd met
maladaptieve gedragingen op latere leeftijd zoals verslaving en criminaliteit (Moffit,
Arsenault, Belskey, Dickerson, Hancox, Harrington & Sears, 2011). In dit onderzoek staat
daarom het verkrijgen van inzicht in de verschillen tussen mensen in hoeverre ze impulsief
gedrag vertonen centraal.
Bekend is dat impulsiviteit van belang is om een hoop fenomenen te begrijpen,
waaronder gezondheids- en risicogedrag en in verband wordt gebracht met negatieve
gevolgen voor zowel de persoon zelf, directe omgeving en/of maatschappij. Uit voorgaande
onderzoeken (Swann, Dougherty, Pazzaglia, Pham, & Moeller, 2004; Preti, Richetin, Suttora
& Pisani, 2016; Ersche, Turton, Pradhan, Bullmore & Robbins, 2010) is namelijk gebleken
dat impulsiviteit geassocieerd wordt met psychiatrische aandoeningen zoals bipolaire
stoornissen, persoonlijkheidsstoornissen en verslaving. Tevens is impulsiviteit als symptoom
opgenomen in de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5; American
Psychiatric Association, 2013) bij meerdere stoornissen (bijvoorbeeld Attention Deficit
Hyperactive Disorder (ADHD), borderline en antisociale persoonlijkheidsstoornis). Bij
depressie (Corruble, Damy, & Guelfi, 1999) in het bijzonder wordt impulsiviteit vaak in
verband gebracht in combinatie met andere factoren als verklaring voor suïcidale gedachten
en gedrag (Conner, Meldrum, Wieczorek, Duberstein, & Welte, 2004; Klonsky & May,
2010).
3
, 4
VERBAND TUSSEN ONVOORSPELBAARHEID, ONVEILIGE HECHTING,
GESLACHT EN IMPULSIVITEIT
Er is substantieel bewijs dat het zoeken naar hoge beloningen en impulsiviteit (zowel
gedragsmatig als door zelfrapportage gemeten) gepaard gaat met een grotere betrokkenheid
bij onaangepast en risicovolgedrag (Castellanos-Ryan, Parent, Vitaro, Tremblay & Séquin,
2013; Derefinko, Peters, Eisenlohr-Moul, Walsh, Adams & Lynam, 2014; Donohew,
Zimmerman, Cupp, Novak, Colon & Abell, 2000; MacKillop, Weafer, Gray, Oshri, Palmer &
De Wit, 2016; Stahl, Voss, Schmitz, Nuszbaum, Tüscher, Lieb & Klauer, 2014). Een vorm
van risicovolgedrag kan op seksueel gebied voorkomen. Er werd hierbij een toename in het
aantal partners, onbeschermde seks en risicovolle ontmoetingen (bijvoorbeeld seks met een
vreemde) gerapporteerd (Hoyle, Fejfar & Miller, 2008). Ander vormen zijn agressie
(Houston, Stanford, Villemarette-Pittman, Conklin & Helfritz, 2003), delinquentie en
suïcidaliteit (Bevilacqua & Goldman, 2013; Cooper, Wood, Orcutt & Albini, 2003). Mogelijk
heeft dit ook gevolgen voor de (psychische) gezondheid van anderen.
Naast dat impulsiviteit gerelateerd is aan gezondheids- en risicogedrag is het van
belang om verschillen tussen mensen in psychologische eigenschappen te verklaren. Van
impulsiviteit is namelijk bekend dat het ontstaan meerdere oorzaken heeft zoals op genetisch
gebied en/of in combinatie met omgevingsfactoren (Bevilacqua & Goldman, 2013) ter
illustratie onvoorspelbare situaties uit de jeugd. De situaties zijn mogelijk van invloed op de
mate van impulsiviteit, wat verklaart dat er grote verschillen kunnen ontstaan in de mate van
impulsiviteit tussen mensen (Mittal & Griskevicius, 2014; Dickerson, Milojevich & Quas,
2019). Tevens is bekend dat naast de grote verschillen in impulsiviteit in de algemene
populatie (Fenneman & Frankenhuis, 2020) er ook een significant verschil te zien is tussen
mannen en vrouwen. In verhouding tot vrouwen vertonen mannen meer impulsief gedrag
(Chapple & Johnson, 2007; Constance & Katherine, 2007; Dittrich & Leipold, 2014; Moffit,
Caspi, Rutter & Silva, 2001; Zager, 1994). Hoewel uit onderzoek duidelijk is gebleken dat er
sprake is van een significant verschil tussen mannen en vrouwen, is het niet inzichtelijk wat
4
VERBAND TUSSEN ONVOORSPELBAARHEID, ONVEILIGE HECHTING,
GESLACHT EN IMPULSIVITEIT
Wat doet onvoorspelbaarheid in de jeugd met impulsiviteit en wat is de rol van onveilige
hechting en geslacht hierbij
Rixt de Jong
Open Universiteit
Naam student: Rixt de Jong
Studentennummer:
Cursusnaam: PB9906 Bachelor Thesis
Begeleider:
Examinator: Aart Mudde
Inleverdatum: 15-06-2020
1
,2
VERBAND TUSSEN ONVOORSPELBAARHEID, ONVEILIGE HECHTING,
GESLACHT EN IMPULSIVITEIT
Samenvatting
Impulsiviteit is een belangrijke eigenschap om menselijk gedrag te begrijpen. Naast
dat impulsiviteit gerelateerd is aan gezondheids- en risicogedrag zoals agressie en
verslavingsproblematiek is het van belang om verschillen tussen mensen in psychologische
eigenschappen te kunnen verklaren. Een van de mogelijke oorzaken van impulsiviteit is
onvoorspelbaarheid, daarom staat in dit onderzoek de relatie tussen onvoorspelbaarheid in de
jeugd en impulsiviteit op volwassen leeftijd centraal. Angstige hechting wordt hierbij als
mediator onderzocht en geslacht als moderator. 291 respondenten (96 mannen en 195
vrouwen) afkomstig uit Nederland hebben de vragenlijst volledig ingevuld en hebben hun
ervaren mate van onvoorspelbaarheid, angstige hechting en impulsiviteit gerapporteerd
middels onderdelen van bestaande vragenlijsten. Uit de resultaten van de enkelvoudige
regressieanalyse is gebleken dat er sprake is van een verband tussen onvoorspelbaarheid en
impulsiviteit. De multiple regressieanalyse laat zien dat er tevens een verband is tussen
onvoorspelbaarheid en angstige hechting. Echter is er geen verband gevonden tussen angstige
hechting en impulsiviteit, waardoor er geen sprake is van een mediatie effect. De conclusie
van dit onderzoek is dat het van belang is om te kijken naar onvoorspelbare situaties in de
jeugd en angstige hechting in relatie met impulsiviteit. Aanbevolen wordt om
vervolgonderzoek te doen en te kijken naar andere variabelen die van invloed kunnen zijn op
impulsiviteit. Tevens is het bij preventief screenen op impulsiviteit en bij het behandelen van
impulsiviteit van belang om ook aandacht te besteden aan zowel onvoorspelbaarheid als
angstige hechting in de jeugd.
Keywords: onvoorspelbaarheid, impulsiviteit, onveilige hechting
2
,3
VERBAND TUSSEN ONVOORSPELBAARHEID, ONVEILIGE HECHTING,
GESLACHT EN IMPULSIVITEIT
Wat doet onvoorspelbaarheid in de jeugd met impulsiviteit en wat is de rol van
onveilige hechting en geslacht hierbij.
Spontaan een nieuwe aankoop doen in de winkel of instemmen met een niet
voorgenomen keuze of gedrag. In de literatuur wordt bovenstaand gedrag omschreven als
‘impulsief’. Impulsiviteit is een belangrijke eigenschap om menselijk gedrag te begrijpen,
omdat het soms van belang kan zijn om snel te reageren en te profiteren van onverwachte
kansen (Bevilacqua & Goldman, 2013). Tevens wordt impulsiviteit geassocieerd met
maladaptieve gedragingen op latere leeftijd zoals verslaving en criminaliteit (Moffit,
Arsenault, Belskey, Dickerson, Hancox, Harrington & Sears, 2011). In dit onderzoek staat
daarom het verkrijgen van inzicht in de verschillen tussen mensen in hoeverre ze impulsief
gedrag vertonen centraal.
Bekend is dat impulsiviteit van belang is om een hoop fenomenen te begrijpen,
waaronder gezondheids- en risicogedrag en in verband wordt gebracht met negatieve
gevolgen voor zowel de persoon zelf, directe omgeving en/of maatschappij. Uit voorgaande
onderzoeken (Swann, Dougherty, Pazzaglia, Pham, & Moeller, 2004; Preti, Richetin, Suttora
& Pisani, 2016; Ersche, Turton, Pradhan, Bullmore & Robbins, 2010) is namelijk gebleken
dat impulsiviteit geassocieerd wordt met psychiatrische aandoeningen zoals bipolaire
stoornissen, persoonlijkheidsstoornissen en verslaving. Tevens is impulsiviteit als symptoom
opgenomen in de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5; American
Psychiatric Association, 2013) bij meerdere stoornissen (bijvoorbeeld Attention Deficit
Hyperactive Disorder (ADHD), borderline en antisociale persoonlijkheidsstoornis). Bij
depressie (Corruble, Damy, & Guelfi, 1999) in het bijzonder wordt impulsiviteit vaak in
verband gebracht in combinatie met andere factoren als verklaring voor suïcidale gedachten
en gedrag (Conner, Meldrum, Wieczorek, Duberstein, & Welte, 2004; Klonsky & May,
2010).
3
, 4
VERBAND TUSSEN ONVOORSPELBAARHEID, ONVEILIGE HECHTING,
GESLACHT EN IMPULSIVITEIT
Er is substantieel bewijs dat het zoeken naar hoge beloningen en impulsiviteit (zowel
gedragsmatig als door zelfrapportage gemeten) gepaard gaat met een grotere betrokkenheid
bij onaangepast en risicovolgedrag (Castellanos-Ryan, Parent, Vitaro, Tremblay & Séquin,
2013; Derefinko, Peters, Eisenlohr-Moul, Walsh, Adams & Lynam, 2014; Donohew,
Zimmerman, Cupp, Novak, Colon & Abell, 2000; MacKillop, Weafer, Gray, Oshri, Palmer &
De Wit, 2016; Stahl, Voss, Schmitz, Nuszbaum, Tüscher, Lieb & Klauer, 2014). Een vorm
van risicovolgedrag kan op seksueel gebied voorkomen. Er werd hierbij een toename in het
aantal partners, onbeschermde seks en risicovolle ontmoetingen (bijvoorbeeld seks met een
vreemde) gerapporteerd (Hoyle, Fejfar & Miller, 2008). Ander vormen zijn agressie
(Houston, Stanford, Villemarette-Pittman, Conklin & Helfritz, 2003), delinquentie en
suïcidaliteit (Bevilacqua & Goldman, 2013; Cooper, Wood, Orcutt & Albini, 2003). Mogelijk
heeft dit ook gevolgen voor de (psychische) gezondheid van anderen.
Naast dat impulsiviteit gerelateerd is aan gezondheids- en risicogedrag is het van
belang om verschillen tussen mensen in psychologische eigenschappen te verklaren. Van
impulsiviteit is namelijk bekend dat het ontstaan meerdere oorzaken heeft zoals op genetisch
gebied en/of in combinatie met omgevingsfactoren (Bevilacqua & Goldman, 2013) ter
illustratie onvoorspelbare situaties uit de jeugd. De situaties zijn mogelijk van invloed op de
mate van impulsiviteit, wat verklaart dat er grote verschillen kunnen ontstaan in de mate van
impulsiviteit tussen mensen (Mittal & Griskevicius, 2014; Dickerson, Milojevich & Quas,
2019). Tevens is bekend dat naast de grote verschillen in impulsiviteit in de algemene
populatie (Fenneman & Frankenhuis, 2020) er ook een significant verschil te zien is tussen
mannen en vrouwen. In verhouding tot vrouwen vertonen mannen meer impulsief gedrag
(Chapple & Johnson, 2007; Constance & Katherine, 2007; Dittrich & Leipold, 2014; Moffit,
Caspi, Rutter & Silva, 2001; Zager, 1994). Hoewel uit onderzoek duidelijk is gebleken dat er
sprake is van een significant verschil tussen mannen en vrouwen, is het niet inzichtelijk wat
4
