Boek Samenvatting
De supermarkt van Vieira – Eric C. de Brabander
Overzicht van het Boek
Titel: De supermarkt van Vieira
Auteur: Eric C. de Brabander
Pagina's: 224
Eerste druk: 2013
Huidige druk: 2016
Genre: Historisch roman, Thriller
Onderwerpen: Identiteit, verraad, zoektocht naar verzoening.
Korte Samenvatting van het Boek:
Het verhaal wordt verteld vanuit twee verschillende tijdlijnen: het verleden, dat vanaf 1951
wordt belicht, en het heden, dat zich vanaf 2011 afspeelt. De tijdlijn van het verleden (1951)
opent met het verhaal van een jonge man genaamd João Vieira. De eenentwintigjarige João
bevindt zich op dat moment in Angola, vanwege de dienstplicht voor mannen in Portugal.
We volgen hem kort, maar daarna verschuift de focus naar de zestigjarige Henrique Galvão.
Henrique was militair kapitein voordat hij door het Portugese fascistische regime werd
aangesteld als gedeputeerde van de Portugese Nationale Assemblee in Angola. Henrique
heeft sterke kritiek op het huidige bewind en heeft zelfs een boek geschreven dat slecht
werd ontvangen door de overheid. Hij wordt teruggeroepen naar Lissabon en krijgt een
staatspensioen aangeboden om verdere acties tegen het regime te voorkomen. Henrique
blijft politiek actief en steunt de oppositie in hun streven naar een democratie, wat leidt tot
zijn arrestatie. Na jaren gevangenschap weet Henrique te ontsnappen. Hij vestigt zich als
politiek vluchteling in Brazilië. Waarom dit belangrijk is voor João, wordt pas later duidelijk.
In de tijdlijn van het heden (2011) maken we kennis met Francisco Vieira, een veertiger
woonachtig op Curaçao. Francisco is de huidige eigenaar van de supermarkt Vieira. Hij is
getrouwd met zijn vrouw Thelma en samen hebben ze een zoon, Norberto. Wanneer we
Francisco ontmoeten, is hij net bij Hòfi Mango. In zijn pick-up heeft hij zoveel mogelijk
mango’s geladen, zogenaamd voor zijn varkens. In werkelijkheid gebruikt hij de mango’s
voor een project om wijn te maken. Francisco heeft altijd één of ander project lopen.
Na het afleveren van de vruchten thuis, gaat Francisco langs zijn supermarkt, waar hij zijn
neef Carlos tegenkomt. Eerst helpt Francisco hem om de schappen met groente te vullen.
Daarna drinkt Francisco een cappuccino. Hier ontmoet hij zijn vriend, Boeïs Laclé. Ze
spreken af om die avond domino te spelen. Francisco krijgt tegen het einde van het gesprek
last van een vreemde hoofdpijn, maar hier wordt verder nog weinig aandacht aan besteed.
Die avond spelen Francisco, Carlos, Boeïs en een vriend genaamd BamBam domino. Voor
ze aan de rum-cola beginnen, vraagt BamBam naar Francisco’s jeneverstokerij. Francisco
besluit zijn vrienden de tonnen met mango's te laten zien. Impulsief begint hij aan het
distillatieproces, en laat het distilleerapparaat zonder toezicht lopen. Hierna spelen de
mannen domino. Plots klinkt een harde knal. Het schuurtje waar het distilleerapparaat staat,
staat in brand. De mannen blussen het vuur, maar Francisco ontdekt pas later dat zijn ezel
bij het incident om het leven is gekomen. Het dumpen van het dier vergt een hele dag. Die
avond krijgt hij een vreemd telefoontje uit Brazilië van iemand die beweert zijn broer te zijn.
Op dat moment begint het mysterie. Langzaam raken de twee tijdlijnen met elkaar verweven
en worden alle geheimen onthuld.
Aantekening: Het verhaal wordt chronologisch verteld, maar met twee verhaallijnen die
elkaar steeds afwisselen. Het boek is onderverdeeld in tien stukken. Niet elke hoofdstuk
heeft een duidelijke titel. Pas als je het hoofdstuk begint te lezen, wordt duidelijk in welke
tijdlijn je zit. Dit kan verwarrend zijn. Om deze reden wordt er in de samenvatting steeds
aangegeven of het om het verleden of het heden gaat (tussen haakjes).
STUVIA BOEK SAMENVATTING 1
,Lange Samenvatting van het Boek:
Opgelet! De aantekeningen zijn weergegeven in het groen. Ze maken geen deel uit van
het boek, maar zijn toegevoegd om je te helpen het verhaal beter te begrijpen.
Aantekening: Aantekening: Het boek begint met een inhoudsopgave. De tien delen zijn
genummerd met Romeinse cijfers. Achter in het boek bevindt zich een verantwoording van
de auteur en een woordenlijst met uitleg van woorden in het Papiamentu en Portugees.
Inhoud:
I Het Afrika van Portugal
II De Santa Maria
III Francisco
IV Operatie Dulcinea
V João
VI Arthur Oliveira
VII Toni
VIII Mireya
IX De Cachaçafabriek
X Hersenschimmen
I Het Afrika van Portugal
Angola, februari 1951 (verleden)
João Vieira staat als wachter bij de poort van de cementfabriek, verveeld voor zich uit te
staren. Het is moordend heet. Uit de loods van golfplaten komt een zwarte arbeider
tevoorschijn met een zak cement op zijn rug. De man loopt bijna verdwaasd richting de
poort, recht op João af. Voor João’s voeten laat hij de zak vallen. Een blanke bedrijfsleider
snelt toe en maant de arbeider terug aan het werk te gaan, maar de man reageert niet. Met
glazige ogen raapt hij een zware steen op en loopt opnieuw naar João toe.
João voelt angst voor zijn eigen leven en richt zijn geweer op de man. Nog voordat hij beseft
wat er gebeurt, trekt hij de trekker over en gaat het wapen af. De arbeider zakt door zijn
knieën. In paniek belt João een dokter vanuit het wachtershuisje, maar het is tevergeefs.
Wanneer João terugkomt, ziet hij hoe de man op zijn zij valt en zijn laatste adem uitblaast.
"Waarom pakte je die steen?" fluistert João zachtjes. "Ik zou je niets gedaan hebben. Ik had
je zo de poort uit laten lopen. Waarom pakte je die steen?"
Aantekening: In het boek en het verhaal, worden zwarte arbeiders negers en nikkers door
de auteur genoemd. Deze termen zijn racistisch en mogen niet meer gebruikt worden. Om
deze reden worden deze benamingen ook niet in deze samenvatting gebruikt.
Kort na het incident wordt João ontboden bij Henrique Galvão. Enkele jaren eerder was
Galvão door het Portugese fascistische regime aangesteld als Angolees gedeputeerde van
de Portugese Nationale Assemblee. Hij rapporteerde rechtstreeks aan de centrale regering
in Lissabon. João zit verslagen in de stoel tegenover Henrique.
"Ik heb je vader goed gekend," begint Henrique. "We zaten samen op de militaire academie.
Wist je dat kapitein de laatste rang was die ik bekleedde voordat ik gedeputeerde werd?"
"Ja, kapitein."
Henrique bestudeert de jonge man. Amper eenentwintig was hij, een kind in vergelijking met
de zestigjarige Galvão. "Waarom heb je geschoten?" vraagt Henrique.
"Die arbeider bedreigde me met een steen."
"Een geweer tegen een uitgehongerde arbeider met een steen?"
"Het wapen ging per ongeluk af."
"Dat is wat de bedrijfsleider in zijn verklaring stelde. Wat is er met het lichaam gebeurd?"
"Ik weet het niet," bekent João. "Ik geloof dat de andere arbeiders hem hebben
meegenomen en begraven."
STUVIA BOEK SAMENVATTING 2
, Henrique kijkt João scherp aan. "Noem je de inboorlingen zo? Arbeiders, opgesloten op een
fabrieksterrein met een soldaat ervoor? Moderne slaven, dat zijn het!"
João zwijgt. Henrique had eerder sociale misstanden in de kolonie aan de Nationale
Assemblee gerapporteerd. Dat was het regime van Salazar niet blij mee.
Aantekening: Om de reactie van Henrique Galvão te begrijpen, moeten we iets meer weten
over de geschiedenis van Portugal. Het gaat vooral hierom: António de Oliveira Salazar was
van 1932 tot 1968 de dictator van Portugal en leider van het fascistische regime Estado
Novo (Nieuwe Staat). Dit autoritaire bewind stond bekend om zijn sterke onderdrukking van
vrijheden, censuur, en een geheime politie die tegenstanders monddood maakte. Salazar
streefde naar een sterke, eenheidsstaat waarin de Portugese koloniën Angola, Mozambique,
en andere gebieden als deel van Portugal werden beschouwd. Hier voerde Salazars regime
economische exploitatie en rassenscheiding. Inheemse Afrikaanse bevolkingsgroepen
werden onderworpen aan dwangarbeid, slechte leefomstandigheden, en beperkte rechten.
Dit leidde tot groeiende onvrede en onafhankelijkheidsbewegingen in de jaren '50 en '60.
Salazars hardnekkige weigering om de koloniën op te geven resulteerde in langdurige en
bloederige onafhankelijkheidsoorlogen in Angola en Mozambique, waarbij vele slachtoffers
vielen. Zijn bewind wordt gezien als een van de redenen voor de achterstand en instabiliteit
waarmee deze landen na de onafhankelijkheid te maken kregen.
"Noem me maar senhor Galvão," zegt Henrique uiteindelijk. "Je begrijpt dat ik hierover een
rapport moet schrijven. Wat denk je dat er met dat rapport gebeurt?"
João denkt even na. "Het wordt toegevoegd aan mijn dossier en gaat naar Lissabon, waar
het beoordeeld wordt. Dan volgt er een disciplinaire straf... of er gebeurt niets."
"Er gebeurt niets," beaamt Henrique. "Het komt in een grote ordner die in een kast verdwijnt.
En als we ooit verhuizen, belandt de hele boel op de vuilnisbelt."
João begint te huilen. Henrique kijkt verbaasd naar de jonge soldaat. "Wat krijgen we nou?"
"In Afrika hebben we afgeleerd mens te zijn," zegt João met emotie. "Kijk hoe we met elkaar
omgaan. Die contractarbeider had zo het hek uit mogen lopen van mij. Maar toen hij die
steen oppakte, ging het mis. Ik werd bang, en het geweer ging af. Kunt u geen verzoek
indienen om mij vrij te stellen van dienstplicht?"
Henrique voelt medelijden met de jongen. "Ik zal het verzoek indienen. Maar reken er niet op
dat het wordt ingewilligd. Heb geduld. Nog een paar jaar, en het fascisme zal voorbij zijn.
Dan kun je terug naar huis."
Henrique maakte de deur van zijn kantoor open. Daarmee was het gesprek afgelopen.
Aantekening: Henrique Galvão heeft echt bestaan. Hij was een historische figuur en een
prominent tegenstander van het fascistische bewind van António de Oliveira Salazar in
Portugal. Henrique Galvão (1895-1970) was een voormalige kapitein in het leger en later
parlementslid in de Portugese Nationale Assemblee. Tijdens zijn tijd in Angola schreef hij
rapporten en boeken over de uitbuiting en de sociale misstanden in de Portugese koloniën.
Dit zette hem op gespannen voet met het regime.
João verlaat het kantoor van senhor Galvão in een waas. Hij zoekt troost bij de mulattin die
hij regelmatig bezoekt om mee te vrijen. Deze keer wil hij gewoon dat ze bij hem blijft. Elke
keer dat João zijn ogen sluit, ziet hij de zwarte man voor zich met de lege ogen. Andere
soldaten hadden hem uitgescholden omdat hij zich zo laf gedroeg. Zij vonden het moorden
van de arbeiders een normale zaak, en João vroeg zich af waarom hij juist anders was.
II De Santa Maria
Antwerpen, september 1953 (verleden)
Arthur Oliveira, de president-commissaris van de Companhia Colonial de Navegação, was
erbij toen de oceaanstomer te water werd gelaten. Arthur was een neefje van Salazar, en hij
was zich bewust dat hij zijn baan daaraan te danken had. Een jaar daarvoor had hij ook de
tewaterlating meegemaakt van het zusterschip, de Vera Cruz. Eerlijk gezegd vond Arthur de
Santa Maria veel mooier. Het schip denderde het water in, waar het werd ontvangen door
STUVIA BOEK SAMENVATTING 3
De supermarkt van Vieira – Eric C. de Brabander
Overzicht van het Boek
Titel: De supermarkt van Vieira
Auteur: Eric C. de Brabander
Pagina's: 224
Eerste druk: 2013
Huidige druk: 2016
Genre: Historisch roman, Thriller
Onderwerpen: Identiteit, verraad, zoektocht naar verzoening.
Korte Samenvatting van het Boek:
Het verhaal wordt verteld vanuit twee verschillende tijdlijnen: het verleden, dat vanaf 1951
wordt belicht, en het heden, dat zich vanaf 2011 afspeelt. De tijdlijn van het verleden (1951)
opent met het verhaal van een jonge man genaamd João Vieira. De eenentwintigjarige João
bevindt zich op dat moment in Angola, vanwege de dienstplicht voor mannen in Portugal.
We volgen hem kort, maar daarna verschuift de focus naar de zestigjarige Henrique Galvão.
Henrique was militair kapitein voordat hij door het Portugese fascistische regime werd
aangesteld als gedeputeerde van de Portugese Nationale Assemblee in Angola. Henrique
heeft sterke kritiek op het huidige bewind en heeft zelfs een boek geschreven dat slecht
werd ontvangen door de overheid. Hij wordt teruggeroepen naar Lissabon en krijgt een
staatspensioen aangeboden om verdere acties tegen het regime te voorkomen. Henrique
blijft politiek actief en steunt de oppositie in hun streven naar een democratie, wat leidt tot
zijn arrestatie. Na jaren gevangenschap weet Henrique te ontsnappen. Hij vestigt zich als
politiek vluchteling in Brazilië. Waarom dit belangrijk is voor João, wordt pas later duidelijk.
In de tijdlijn van het heden (2011) maken we kennis met Francisco Vieira, een veertiger
woonachtig op Curaçao. Francisco is de huidige eigenaar van de supermarkt Vieira. Hij is
getrouwd met zijn vrouw Thelma en samen hebben ze een zoon, Norberto. Wanneer we
Francisco ontmoeten, is hij net bij Hòfi Mango. In zijn pick-up heeft hij zoveel mogelijk
mango’s geladen, zogenaamd voor zijn varkens. In werkelijkheid gebruikt hij de mango’s
voor een project om wijn te maken. Francisco heeft altijd één of ander project lopen.
Na het afleveren van de vruchten thuis, gaat Francisco langs zijn supermarkt, waar hij zijn
neef Carlos tegenkomt. Eerst helpt Francisco hem om de schappen met groente te vullen.
Daarna drinkt Francisco een cappuccino. Hier ontmoet hij zijn vriend, Boeïs Laclé. Ze
spreken af om die avond domino te spelen. Francisco krijgt tegen het einde van het gesprek
last van een vreemde hoofdpijn, maar hier wordt verder nog weinig aandacht aan besteed.
Die avond spelen Francisco, Carlos, Boeïs en een vriend genaamd BamBam domino. Voor
ze aan de rum-cola beginnen, vraagt BamBam naar Francisco’s jeneverstokerij. Francisco
besluit zijn vrienden de tonnen met mango's te laten zien. Impulsief begint hij aan het
distillatieproces, en laat het distilleerapparaat zonder toezicht lopen. Hierna spelen de
mannen domino. Plots klinkt een harde knal. Het schuurtje waar het distilleerapparaat staat,
staat in brand. De mannen blussen het vuur, maar Francisco ontdekt pas later dat zijn ezel
bij het incident om het leven is gekomen. Het dumpen van het dier vergt een hele dag. Die
avond krijgt hij een vreemd telefoontje uit Brazilië van iemand die beweert zijn broer te zijn.
Op dat moment begint het mysterie. Langzaam raken de twee tijdlijnen met elkaar verweven
en worden alle geheimen onthuld.
Aantekening: Het verhaal wordt chronologisch verteld, maar met twee verhaallijnen die
elkaar steeds afwisselen. Het boek is onderverdeeld in tien stukken. Niet elke hoofdstuk
heeft een duidelijke titel. Pas als je het hoofdstuk begint te lezen, wordt duidelijk in welke
tijdlijn je zit. Dit kan verwarrend zijn. Om deze reden wordt er in de samenvatting steeds
aangegeven of het om het verleden of het heden gaat (tussen haakjes).
STUVIA BOEK SAMENVATTING 1
,Lange Samenvatting van het Boek:
Opgelet! De aantekeningen zijn weergegeven in het groen. Ze maken geen deel uit van
het boek, maar zijn toegevoegd om je te helpen het verhaal beter te begrijpen.
Aantekening: Aantekening: Het boek begint met een inhoudsopgave. De tien delen zijn
genummerd met Romeinse cijfers. Achter in het boek bevindt zich een verantwoording van
de auteur en een woordenlijst met uitleg van woorden in het Papiamentu en Portugees.
Inhoud:
I Het Afrika van Portugal
II De Santa Maria
III Francisco
IV Operatie Dulcinea
V João
VI Arthur Oliveira
VII Toni
VIII Mireya
IX De Cachaçafabriek
X Hersenschimmen
I Het Afrika van Portugal
Angola, februari 1951 (verleden)
João Vieira staat als wachter bij de poort van de cementfabriek, verveeld voor zich uit te
staren. Het is moordend heet. Uit de loods van golfplaten komt een zwarte arbeider
tevoorschijn met een zak cement op zijn rug. De man loopt bijna verdwaasd richting de
poort, recht op João af. Voor João’s voeten laat hij de zak vallen. Een blanke bedrijfsleider
snelt toe en maant de arbeider terug aan het werk te gaan, maar de man reageert niet. Met
glazige ogen raapt hij een zware steen op en loopt opnieuw naar João toe.
João voelt angst voor zijn eigen leven en richt zijn geweer op de man. Nog voordat hij beseft
wat er gebeurt, trekt hij de trekker over en gaat het wapen af. De arbeider zakt door zijn
knieën. In paniek belt João een dokter vanuit het wachtershuisje, maar het is tevergeefs.
Wanneer João terugkomt, ziet hij hoe de man op zijn zij valt en zijn laatste adem uitblaast.
"Waarom pakte je die steen?" fluistert João zachtjes. "Ik zou je niets gedaan hebben. Ik had
je zo de poort uit laten lopen. Waarom pakte je die steen?"
Aantekening: In het boek en het verhaal, worden zwarte arbeiders negers en nikkers door
de auteur genoemd. Deze termen zijn racistisch en mogen niet meer gebruikt worden. Om
deze reden worden deze benamingen ook niet in deze samenvatting gebruikt.
Kort na het incident wordt João ontboden bij Henrique Galvão. Enkele jaren eerder was
Galvão door het Portugese fascistische regime aangesteld als Angolees gedeputeerde van
de Portugese Nationale Assemblee. Hij rapporteerde rechtstreeks aan de centrale regering
in Lissabon. João zit verslagen in de stoel tegenover Henrique.
"Ik heb je vader goed gekend," begint Henrique. "We zaten samen op de militaire academie.
Wist je dat kapitein de laatste rang was die ik bekleedde voordat ik gedeputeerde werd?"
"Ja, kapitein."
Henrique bestudeert de jonge man. Amper eenentwintig was hij, een kind in vergelijking met
de zestigjarige Galvão. "Waarom heb je geschoten?" vraagt Henrique.
"Die arbeider bedreigde me met een steen."
"Een geweer tegen een uitgehongerde arbeider met een steen?"
"Het wapen ging per ongeluk af."
"Dat is wat de bedrijfsleider in zijn verklaring stelde. Wat is er met het lichaam gebeurd?"
"Ik weet het niet," bekent João. "Ik geloof dat de andere arbeiders hem hebben
meegenomen en begraven."
STUVIA BOEK SAMENVATTING 2
, Henrique kijkt João scherp aan. "Noem je de inboorlingen zo? Arbeiders, opgesloten op een
fabrieksterrein met een soldaat ervoor? Moderne slaven, dat zijn het!"
João zwijgt. Henrique had eerder sociale misstanden in de kolonie aan de Nationale
Assemblee gerapporteerd. Dat was het regime van Salazar niet blij mee.
Aantekening: Om de reactie van Henrique Galvão te begrijpen, moeten we iets meer weten
over de geschiedenis van Portugal. Het gaat vooral hierom: António de Oliveira Salazar was
van 1932 tot 1968 de dictator van Portugal en leider van het fascistische regime Estado
Novo (Nieuwe Staat). Dit autoritaire bewind stond bekend om zijn sterke onderdrukking van
vrijheden, censuur, en een geheime politie die tegenstanders monddood maakte. Salazar
streefde naar een sterke, eenheidsstaat waarin de Portugese koloniën Angola, Mozambique,
en andere gebieden als deel van Portugal werden beschouwd. Hier voerde Salazars regime
economische exploitatie en rassenscheiding. Inheemse Afrikaanse bevolkingsgroepen
werden onderworpen aan dwangarbeid, slechte leefomstandigheden, en beperkte rechten.
Dit leidde tot groeiende onvrede en onafhankelijkheidsbewegingen in de jaren '50 en '60.
Salazars hardnekkige weigering om de koloniën op te geven resulteerde in langdurige en
bloederige onafhankelijkheidsoorlogen in Angola en Mozambique, waarbij vele slachtoffers
vielen. Zijn bewind wordt gezien als een van de redenen voor de achterstand en instabiliteit
waarmee deze landen na de onafhankelijkheid te maken kregen.
"Noem me maar senhor Galvão," zegt Henrique uiteindelijk. "Je begrijpt dat ik hierover een
rapport moet schrijven. Wat denk je dat er met dat rapport gebeurt?"
João denkt even na. "Het wordt toegevoegd aan mijn dossier en gaat naar Lissabon, waar
het beoordeeld wordt. Dan volgt er een disciplinaire straf... of er gebeurt niets."
"Er gebeurt niets," beaamt Henrique. "Het komt in een grote ordner die in een kast verdwijnt.
En als we ooit verhuizen, belandt de hele boel op de vuilnisbelt."
João begint te huilen. Henrique kijkt verbaasd naar de jonge soldaat. "Wat krijgen we nou?"
"In Afrika hebben we afgeleerd mens te zijn," zegt João met emotie. "Kijk hoe we met elkaar
omgaan. Die contractarbeider had zo het hek uit mogen lopen van mij. Maar toen hij die
steen oppakte, ging het mis. Ik werd bang, en het geweer ging af. Kunt u geen verzoek
indienen om mij vrij te stellen van dienstplicht?"
Henrique voelt medelijden met de jongen. "Ik zal het verzoek indienen. Maar reken er niet op
dat het wordt ingewilligd. Heb geduld. Nog een paar jaar, en het fascisme zal voorbij zijn.
Dan kun je terug naar huis."
Henrique maakte de deur van zijn kantoor open. Daarmee was het gesprek afgelopen.
Aantekening: Henrique Galvão heeft echt bestaan. Hij was een historische figuur en een
prominent tegenstander van het fascistische bewind van António de Oliveira Salazar in
Portugal. Henrique Galvão (1895-1970) was een voormalige kapitein in het leger en later
parlementslid in de Portugese Nationale Assemblee. Tijdens zijn tijd in Angola schreef hij
rapporten en boeken over de uitbuiting en de sociale misstanden in de Portugese koloniën.
Dit zette hem op gespannen voet met het regime.
João verlaat het kantoor van senhor Galvão in een waas. Hij zoekt troost bij de mulattin die
hij regelmatig bezoekt om mee te vrijen. Deze keer wil hij gewoon dat ze bij hem blijft. Elke
keer dat João zijn ogen sluit, ziet hij de zwarte man voor zich met de lege ogen. Andere
soldaten hadden hem uitgescholden omdat hij zich zo laf gedroeg. Zij vonden het moorden
van de arbeiders een normale zaak, en João vroeg zich af waarom hij juist anders was.
II De Santa Maria
Antwerpen, september 1953 (verleden)
Arthur Oliveira, de president-commissaris van de Companhia Colonial de Navegação, was
erbij toen de oceaanstomer te water werd gelaten. Arthur was een neefje van Salazar, en hij
was zich bewust dat hij zijn baan daaraan te danken had. Een jaar daarvoor had hij ook de
tewaterlating meegemaakt van het zusterschip, de Vera Cruz. Eerlijk gezegd vond Arthur de
Santa Maria veel mooier. Het schip denderde het water in, waar het werd ontvangen door
STUVIA BOEK SAMENVATTING 3
