Hollandse kunst in de zeventiende eeuw, 2024-2025, Anouk L
College 1 – De Gouden Eeuw
Ontstaan en verspreiding beeld Hollandse kunst, 17de en
18de eeuw
Historische context
Het zwaartepunt van de economie in de 16 de eeuw lag in de Zuidelijke Nederlanden, dit
was een van de meest verstedelijkte gebieden van West-Europa. Dat hele gebied zat
onder bevel van Habsburgs katholiek Spanje. Halverwege de 16 de eeuw begon dat te
rommelen, die Spanjaarden begonnen met hogere belasting te heffen en begonnen de
rechten van de adel in te perken. De lokale bevolking begon te morrelen. Daarnaast
kwam de reformatie op, mensen begonnen anders te denken over God en hun relatie
met God. Het Spaanse gezag vond dat niks, die wilden het katholicisme als dominante
godsdienst. De Calvinisten begonnen te morrelen. Ook kwamen er sterke winters,
hierdoor was de aanvoer van graan slecht en ontstond er honger. De opstand ontstond
als een religieuze opstand, met de Beeldenstorm. De Habsburgse machtshebber
reageerde daarop door een hele strenge generaal naar dit gebied te sturen, dit was Alfa.
De opstandelingen schoven een persoon tegenover hem naar voren, dit was Willem van
Oranje, hij was het gezicht van de opstand in de jaren ’60. Dit was voor het eerst dat de
familie van Oranje inspraak kreeg in het politieke systeem. Willem zijn zoon Maurits nam
het daarna over. Deze mensen hebben de 80-jarige oorlog geleid. Dit heeft er uiteindelijk
voor gezorgd dat de Republiek ontstond. Dit betekende in het geval van Nederland dat
steden afgevaardigde verzonden naar Den Haag en samen beslissingen namen. De
stadhouders hadden formeel niet de macht die een vorst had, maar ze waren qua
diplomatiek zo handig en qua militair zo belangrijk dat de staten niet om hen heen
konden. De Val van Antwerpen zorgde ervoor dat een deel van de protestanten uit
Antwerpen naar de Noordelijke Nederlanden kwamen. Die immigranten hadden
ontzettend veel moderne kennis van handel, dat namen ze allemaal mee. Eerst kwamen
ze in Middelburg, voor het geval ze nog terug konden, gaandeweg gingen ze verder naar
het Noorden en verspreidden ze zich over de Noordelijke Nederlanden. De 80-jarige
oorlog heeft een korte pauze gehad, dit betekende een braindrain en economische drain
naar het Noorden toe. Dit gaf een enorme boost aan de welvaart. En als mensen meer
geld krijgen veranderen de consumptiepatronen, vooral richting de kunst. De oorlog
herbegon. Na de oorlog was er weer een enorme opbloei. In het Rampjaar (1672) vallen
de Fransen en Engelsen de Republiek binnen. Eigenlijk is de 17de eeuw een lange periode
van oorlogen. Eigenlijk was het dus helemaal geen gouden eeuw.
1
,Hollandse kunst in de zeventiende eeuw, 2024-2025, Anouk L
Amsterdam groeide in deze periode enorm. Hierdoor werd er flink gebouwd. Leiden was
de tweede stad van de Republiek en groeide in deze periode ook enorm. Al deze mensen
hebben op hun eigen manier bijgedragen aan de bloei in de 17 de eeuw.
Eigentijdse beeldvorming in schilderkunst
In die tijd veranderde de samenleving stevig. Individuen en instellingen gingen opzoek
naar een nieuwe identiteit, iets dat ons allen bindt. Een hele krachtige was de leeuw. De
Kaart van de 17 provinciën (afbeelding 1) van Visscher komt uit 1611 en is dus gemaakt
tijdens het 12-jarig bestand. De hoop van dit bestand was om het Habsburgse
Nederlandse gebied samen te houden, deze kaart spreekt die wens uit. Om de kaart
heen is van alles te zien, die de wens van het volk uitspreken. We zien de oude twist, die
wordt vertrapt door twee vrouwen, die zijn het vrije Nederland en Nederland onder de
graaf Hertog. De ene moet Noord-Nederland voorstellen en de andere Zuid-Nederland,
ze komen zusterlijk over, ze vertrappen samen de oorlog. Mars, de god van de oorlog, die
ligt aan de andere kant van de leeuw te slapen. In deze situatie van vrede en rust gooit
God zijn zegen uit over het land. Die zegen bestaan uit kennis uit het woord God, die
zegen bestaat uit kunst en wetenschap, en die zegen bestaat uit rijkdom. Ook zijn het
vergroten der steden te zien, dit is hier bedoeld als gevolg van de ‘samenwerking’ en het
einde van de oorlog. Ook zijn er boeren te zien die goed kunnen boeren, oorlog is
namelijk ontzettend slecht voor boeren. Bovendien maakt oorlog reizen onveilig, daarom
is er veilig reizen te zien. Eigenlijk zien we hier een paradijs, onder een periode van vrede.
Als je dit eenmaal hebt gezien en je gaat terugdenken aan veel van die 17 de -eeuwse
kunst, dan zie je veel van deze beelden terugkomen. (Wordt hieronder besproken)
Afbeelding 1
2
,Hollandse kunst in de zeventiende eeuw, 2024-2025, Anouk L
Na deze periode gaat de ‘oude twist’ helaas door, dat wisten ze in de periode van de
kaart alleen nog niet, dat was ook terug te zien in de kunst. Er was veel vraag naar veld-
en zeeslagen, dit was omdat het een idee van eenheid gaf: trots op militaire successen.
Maar aan de andere kant was het ook een heel vredige en rijke tijd, vooral die rijkdom
stralen veel schilderijen uit. De oude generatie heeft ontzettend hard gewerkt zodat de
jonge generatie ‘rijk kunnen doen’, dat is wat veel van dat soort schilderijen uit moeten
stralen.
Kunst werd in deze tijd ook als een soort wetenschap benaderd. Je moest een hele boel
weten om te kunnen schilderen, kunstenaars vonden dat je veel wetenschap nodig had
voor het vak. Ook was er veel ‘echte’ wetenschap, dat zien we ook terug in schilderijen.
En omdat de wereld ‘open’ ging, bloeiden de natuurwetenschappen ook op, dat leidde
tot de import van nieuwe planten, zoals de ananas. Agneta Block was de eerste die een
Europese ananas kweekte, ze was een geleerde en rijke vrouw, zij liet zich dus ook als
botanist schilderen en gaf ook veel opdrachten aan kunstenaars om planten te
schilderen. Wetenschap had dus direct gevolgen op de kunsten.
De zeventiende eeuw was een religieuze samenleving, dat zien we ook in veel
voorstellingen terug. Daarnaast waren er bijvoorbeeld lectionariums, en andere
religieuze boeken of literatuur die geïllustreerd werden.
Rijke mensen lieten zich portretteren. Veel rijken uit de stad gingen de vieze stad uit en
willen dit graag tonen, ze laten bijvoorbeeld jachtstillevens maken.
De handel in Nederland bloeide in deze periode. Hierdoor ontstaan schilderijen waarop
idyllische landschappen te zien zijn in de koloniën waarin ter slaaf gemaakte te zien zijn.
Naast de handel in mensen was er ook handel in producten en financiële handel, dit
was ook terug te zien.
Het vergroten van de steden is ook terug te zien in de kunsten. Jacob van Ruisdael
maakten veel stadgezichten, waarop de grootsheid van de steden te zien was. De
andere kant van deze groei is ook terug te zien in de kunsten: armoede. Dit wordt op een
lollige manier weergegeven, dat zegt iets over het publiek, die stedelijke elite.
Het landelijke welvaren was niet alleen op groot niveau zichtbaar, maar ook op klein
niveau. Er waren mensen die de armeren en zieken wilden helpen, daar werden
instellingen voor gebouwd. Daar kwam en leiding over, dat waren mensen uit de elite. Zij
beschouwden het als hun plicht om te zorgen voor mensen die het minder hadden voor
de samenleving. Heel veel hofjes zijn om deze redenen ontstaan. Deze hofjes werden
ook geschilderd. Dit soort plekken werden door steden ook gebruikt om aan de
buitenwereld te laten zien dat ze voor hun mensen zorgen, en dat dat kan omdat het
financieel goed gaat.
3
,Hollandse kunst in de zeventiende eeuw, 2024-2025, Anouk L
Het overvloedig vee en de vredige landbouw werd ook afgebeeld in de 17 de-eeuwse
kunst. Als je je echter verdiept in het boerenleven in deze periode werd geteisterd door
overstromingen, veepest, en andere rampen. Het boerenleven was dus heel zwaar, maar
dit zien we niet terug. We zien wel veel boeren taferelen waarin men dronken is.
Veilig reizen werd ook veel verbeeld, met name in de landschapsschilderkunst. Bossen
zoals die in Holland niet voorkwamen maar wel op de Veluwe, de stadse rijken wilden
deze plaatjes dus hebben.
Er kwam dus een ontzettend grote stroom aan schilderijen in de 17 de-eeuw. Maar er werd
ook over kunst geschreven. Van Mander schreef levensbeschrijvingen van 16 de en 17de-
eeuwse kunstenaars. Hoogstraten schreef over de schilderkunst zelf. Houbraken
schreef biografieën.
Verspreiding van kunst in de 18de-eeuw
De bulk aan schilderijen was enorm aan het einde van de 17 de-eeuw. Via veilingen
belandden deze werken ook in het buitenland. Er werden steeds meer prenten gemaakt,
deze waren makkelijker en sneller te maken, er werden er dus ook meer van gemaakt.
Deze verspreidden zich over Europa, hierdoor ontstond er door heel Europa kennis van
Nederlandse werken. Ook werd er buiten Nederland over de Nederlandse kunst
geschreven waardoor het nog meer verspreid werd.
In de 18de-eeuw was er een ander beeld van de Nederlandse schilderkunst dan nu. Er
waren destijds hele andere kunstenaars die bekend waren. Wouwermans was destijds
een van de grootste, terwijl weinig mensen Frans Hals kenden. Frans Hals werd pas in de
19de-eeuw herontdekt.
Voorlopige conclusie
In de 17de-eeuw zelf zag je al dat er een specifiek beeld van de samenleving ontstond, in
en met kunst. Het ideaalbeeld dat wordt gecreëerd is dat onze samenleving wordt
beheerst door welvaart, rust en harmonie. Samen met militaire en maritieme strijd
buiten Holland en ten dienste van Holland. Het is een stedelijke en burgerlijke
samenleving, geen boeren samenleving. Kunst is voor en door de stedelijke burger, dus
toont de wereld door diens blik. De schilderijen vertonen luxe en zijn zelf luxe-objecten,
wat de rijkdom en rust bevestigt. Ze zijn selectief en dus niet representatief. Die
werkelijkheid bestond wel, maar slechts voor een klein deel van de bevolking. Het
verzamelen van schilderijen in de 17de-eeuw zelf werd door buitenlanders opgemerkt en
gold als een bevestiging van maatschappelijke rijkdom en rust. In de 18 de-eeuw raakte
dit geïdealiseerde beeld verspreid door (Noordwest) Europa via kunstliteratuur en
veilingen.
4
, Hollandse kunst in de zeventiende eeuw, 2024-2025, Anouk L
Het beeld van Hollandse kunst in de 19de-eeuw
Voor Nederlandse kunst is Frankrijk een belangrijk gebied. In Frankrijk is er een strijd
tussen de keizerlijke partij en de republikeinen. In die strijd namen veel journalisten en
kunstcritici de positie van het republikanisme in. Die begonnen de 17 de-eeuw in
Nederland, op grond van het beeld dat ze daarvan hadden, te associëren met
republikeins. “Dat willen wij ook!”. Zij zijn de Nederlandse 17 de-eeuw als een spiegel zijn
gebruiken voor hun eigen werkelijkheid. Degene die daar de meeste invloed mee heeft
gehad is William Burger (pseudo van Theofile Thore). Hij schreef twee boeken waarin hij
Nederlandse musea besprak. Inmiddels waren er in de Nederlanden een aantal
openbare musea, Burger ging die af en schreef erover.
Thore had drie hoofdpunten. Zijn eerste is een scheiding tussen Noordelijke en
Zuidelijke kunst. De tweede is fotografisch realisme. De derde is democratie. Rubens
behoorden bij de verlorenen en slaven, Rembrandt bij de overwinnaars. Rubens
schilderde namelijk voor de vorst, Rembrandt vrij, voor de burgers. Volgens Thore leggen
de kunstenaars een echte geschiedenis vast, “het is een soort fotografie van hun grootse
17de-eeuw”, hij keek niet naar de opdrachtgevers en nam alles op de schilderijen voor
waarheid aan. Het was volgens hem een weergave van een samenleving die wordt
gevormd door de burger zelf. Dit is echter allemaal geen waarheid.
Om het beeld dat Thore schetste te laten kloppen moest hij een hele boel uit de canon
schuiven. Schilders die naar Italië waren geweest en de Italiaanse kunst hadden
nagedaan behoren tot de ‘slaven’. De Hollanders hadden vrijheid, dit is geen vrijheid,
dus hij vond het geen Hollanders. Hij manipuleerde dus, maar anders klopte zijn ideaal
niet.
Courbet was een Franse kunstenaar en een kennis van Thore, hij deelde ook dezelfde
ideeën. Zijn werk Begrafenis te Ornans is geïnspireerd op Het korporaalschap van
kapitein Reinier Raeal en luitenant Cornelis Michielsz. Blaeuw van Frans Hals en Pieter
Codde. Hij schildert hier de burgers, dit zorgde voor een schandaal in Frankrijk, hier was
dit namelijk niet gebruikelijk.
Hollandse kunst in de 20ste en 21ste- eeuw
De historiekunst werd weer in de canon geplaatst, Thore had dit eruit gegooid. Er wordt
ook steeds meer gekeken naar vrouwen in de Nederlandse kunst. Op die manier wordt
de canon ook weer aangevuld.
We hebben nog lang geloofd in de glorie van de gouden eeuw. Tegenwoordig trekken we
deze term nogal in twijfel. Ja schilderkunst was succesvol, maar er ging ook een hele
boel mis. Dat beeld van de gouden eeuw wordt weer bijgesteld.
5
College 1 – De Gouden Eeuw
Ontstaan en verspreiding beeld Hollandse kunst, 17de en
18de eeuw
Historische context
Het zwaartepunt van de economie in de 16 de eeuw lag in de Zuidelijke Nederlanden, dit
was een van de meest verstedelijkte gebieden van West-Europa. Dat hele gebied zat
onder bevel van Habsburgs katholiek Spanje. Halverwege de 16 de eeuw begon dat te
rommelen, die Spanjaarden begonnen met hogere belasting te heffen en begonnen de
rechten van de adel in te perken. De lokale bevolking begon te morrelen. Daarnaast
kwam de reformatie op, mensen begonnen anders te denken over God en hun relatie
met God. Het Spaanse gezag vond dat niks, die wilden het katholicisme als dominante
godsdienst. De Calvinisten begonnen te morrelen. Ook kwamen er sterke winters,
hierdoor was de aanvoer van graan slecht en ontstond er honger. De opstand ontstond
als een religieuze opstand, met de Beeldenstorm. De Habsburgse machtshebber
reageerde daarop door een hele strenge generaal naar dit gebied te sturen, dit was Alfa.
De opstandelingen schoven een persoon tegenover hem naar voren, dit was Willem van
Oranje, hij was het gezicht van de opstand in de jaren ’60. Dit was voor het eerst dat de
familie van Oranje inspraak kreeg in het politieke systeem. Willem zijn zoon Maurits nam
het daarna over. Deze mensen hebben de 80-jarige oorlog geleid. Dit heeft er uiteindelijk
voor gezorgd dat de Republiek ontstond. Dit betekende in het geval van Nederland dat
steden afgevaardigde verzonden naar Den Haag en samen beslissingen namen. De
stadhouders hadden formeel niet de macht die een vorst had, maar ze waren qua
diplomatiek zo handig en qua militair zo belangrijk dat de staten niet om hen heen
konden. De Val van Antwerpen zorgde ervoor dat een deel van de protestanten uit
Antwerpen naar de Noordelijke Nederlanden kwamen. Die immigranten hadden
ontzettend veel moderne kennis van handel, dat namen ze allemaal mee. Eerst kwamen
ze in Middelburg, voor het geval ze nog terug konden, gaandeweg gingen ze verder naar
het Noorden en verspreidden ze zich over de Noordelijke Nederlanden. De 80-jarige
oorlog heeft een korte pauze gehad, dit betekende een braindrain en economische drain
naar het Noorden toe. Dit gaf een enorme boost aan de welvaart. En als mensen meer
geld krijgen veranderen de consumptiepatronen, vooral richting de kunst. De oorlog
herbegon. Na de oorlog was er weer een enorme opbloei. In het Rampjaar (1672) vallen
de Fransen en Engelsen de Republiek binnen. Eigenlijk is de 17de eeuw een lange periode
van oorlogen. Eigenlijk was het dus helemaal geen gouden eeuw.
1
,Hollandse kunst in de zeventiende eeuw, 2024-2025, Anouk L
Amsterdam groeide in deze periode enorm. Hierdoor werd er flink gebouwd. Leiden was
de tweede stad van de Republiek en groeide in deze periode ook enorm. Al deze mensen
hebben op hun eigen manier bijgedragen aan de bloei in de 17 de eeuw.
Eigentijdse beeldvorming in schilderkunst
In die tijd veranderde de samenleving stevig. Individuen en instellingen gingen opzoek
naar een nieuwe identiteit, iets dat ons allen bindt. Een hele krachtige was de leeuw. De
Kaart van de 17 provinciën (afbeelding 1) van Visscher komt uit 1611 en is dus gemaakt
tijdens het 12-jarig bestand. De hoop van dit bestand was om het Habsburgse
Nederlandse gebied samen te houden, deze kaart spreekt die wens uit. Om de kaart
heen is van alles te zien, die de wens van het volk uitspreken. We zien de oude twist, die
wordt vertrapt door twee vrouwen, die zijn het vrije Nederland en Nederland onder de
graaf Hertog. De ene moet Noord-Nederland voorstellen en de andere Zuid-Nederland,
ze komen zusterlijk over, ze vertrappen samen de oorlog. Mars, de god van de oorlog, die
ligt aan de andere kant van de leeuw te slapen. In deze situatie van vrede en rust gooit
God zijn zegen uit over het land. Die zegen bestaan uit kennis uit het woord God, die
zegen bestaat uit kunst en wetenschap, en die zegen bestaat uit rijkdom. Ook zijn het
vergroten der steden te zien, dit is hier bedoeld als gevolg van de ‘samenwerking’ en het
einde van de oorlog. Ook zijn er boeren te zien die goed kunnen boeren, oorlog is
namelijk ontzettend slecht voor boeren. Bovendien maakt oorlog reizen onveilig, daarom
is er veilig reizen te zien. Eigenlijk zien we hier een paradijs, onder een periode van vrede.
Als je dit eenmaal hebt gezien en je gaat terugdenken aan veel van die 17 de -eeuwse
kunst, dan zie je veel van deze beelden terugkomen. (Wordt hieronder besproken)
Afbeelding 1
2
,Hollandse kunst in de zeventiende eeuw, 2024-2025, Anouk L
Na deze periode gaat de ‘oude twist’ helaas door, dat wisten ze in de periode van de
kaart alleen nog niet, dat was ook terug te zien in de kunst. Er was veel vraag naar veld-
en zeeslagen, dit was omdat het een idee van eenheid gaf: trots op militaire successen.
Maar aan de andere kant was het ook een heel vredige en rijke tijd, vooral die rijkdom
stralen veel schilderijen uit. De oude generatie heeft ontzettend hard gewerkt zodat de
jonge generatie ‘rijk kunnen doen’, dat is wat veel van dat soort schilderijen uit moeten
stralen.
Kunst werd in deze tijd ook als een soort wetenschap benaderd. Je moest een hele boel
weten om te kunnen schilderen, kunstenaars vonden dat je veel wetenschap nodig had
voor het vak. Ook was er veel ‘echte’ wetenschap, dat zien we ook terug in schilderijen.
En omdat de wereld ‘open’ ging, bloeiden de natuurwetenschappen ook op, dat leidde
tot de import van nieuwe planten, zoals de ananas. Agneta Block was de eerste die een
Europese ananas kweekte, ze was een geleerde en rijke vrouw, zij liet zich dus ook als
botanist schilderen en gaf ook veel opdrachten aan kunstenaars om planten te
schilderen. Wetenschap had dus direct gevolgen op de kunsten.
De zeventiende eeuw was een religieuze samenleving, dat zien we ook in veel
voorstellingen terug. Daarnaast waren er bijvoorbeeld lectionariums, en andere
religieuze boeken of literatuur die geïllustreerd werden.
Rijke mensen lieten zich portretteren. Veel rijken uit de stad gingen de vieze stad uit en
willen dit graag tonen, ze laten bijvoorbeeld jachtstillevens maken.
De handel in Nederland bloeide in deze periode. Hierdoor ontstaan schilderijen waarop
idyllische landschappen te zien zijn in de koloniën waarin ter slaaf gemaakte te zien zijn.
Naast de handel in mensen was er ook handel in producten en financiële handel, dit
was ook terug te zien.
Het vergroten van de steden is ook terug te zien in de kunsten. Jacob van Ruisdael
maakten veel stadgezichten, waarop de grootsheid van de steden te zien was. De
andere kant van deze groei is ook terug te zien in de kunsten: armoede. Dit wordt op een
lollige manier weergegeven, dat zegt iets over het publiek, die stedelijke elite.
Het landelijke welvaren was niet alleen op groot niveau zichtbaar, maar ook op klein
niveau. Er waren mensen die de armeren en zieken wilden helpen, daar werden
instellingen voor gebouwd. Daar kwam en leiding over, dat waren mensen uit de elite. Zij
beschouwden het als hun plicht om te zorgen voor mensen die het minder hadden voor
de samenleving. Heel veel hofjes zijn om deze redenen ontstaan. Deze hofjes werden
ook geschilderd. Dit soort plekken werden door steden ook gebruikt om aan de
buitenwereld te laten zien dat ze voor hun mensen zorgen, en dat dat kan omdat het
financieel goed gaat.
3
,Hollandse kunst in de zeventiende eeuw, 2024-2025, Anouk L
Het overvloedig vee en de vredige landbouw werd ook afgebeeld in de 17 de-eeuwse
kunst. Als je je echter verdiept in het boerenleven in deze periode werd geteisterd door
overstromingen, veepest, en andere rampen. Het boerenleven was dus heel zwaar, maar
dit zien we niet terug. We zien wel veel boeren taferelen waarin men dronken is.
Veilig reizen werd ook veel verbeeld, met name in de landschapsschilderkunst. Bossen
zoals die in Holland niet voorkwamen maar wel op de Veluwe, de stadse rijken wilden
deze plaatjes dus hebben.
Er kwam dus een ontzettend grote stroom aan schilderijen in de 17 de-eeuw. Maar er werd
ook over kunst geschreven. Van Mander schreef levensbeschrijvingen van 16 de en 17de-
eeuwse kunstenaars. Hoogstraten schreef over de schilderkunst zelf. Houbraken
schreef biografieën.
Verspreiding van kunst in de 18de-eeuw
De bulk aan schilderijen was enorm aan het einde van de 17 de-eeuw. Via veilingen
belandden deze werken ook in het buitenland. Er werden steeds meer prenten gemaakt,
deze waren makkelijker en sneller te maken, er werden er dus ook meer van gemaakt.
Deze verspreidden zich over Europa, hierdoor ontstond er door heel Europa kennis van
Nederlandse werken. Ook werd er buiten Nederland over de Nederlandse kunst
geschreven waardoor het nog meer verspreid werd.
In de 18de-eeuw was er een ander beeld van de Nederlandse schilderkunst dan nu. Er
waren destijds hele andere kunstenaars die bekend waren. Wouwermans was destijds
een van de grootste, terwijl weinig mensen Frans Hals kenden. Frans Hals werd pas in de
19de-eeuw herontdekt.
Voorlopige conclusie
In de 17de-eeuw zelf zag je al dat er een specifiek beeld van de samenleving ontstond, in
en met kunst. Het ideaalbeeld dat wordt gecreëerd is dat onze samenleving wordt
beheerst door welvaart, rust en harmonie. Samen met militaire en maritieme strijd
buiten Holland en ten dienste van Holland. Het is een stedelijke en burgerlijke
samenleving, geen boeren samenleving. Kunst is voor en door de stedelijke burger, dus
toont de wereld door diens blik. De schilderijen vertonen luxe en zijn zelf luxe-objecten,
wat de rijkdom en rust bevestigt. Ze zijn selectief en dus niet representatief. Die
werkelijkheid bestond wel, maar slechts voor een klein deel van de bevolking. Het
verzamelen van schilderijen in de 17de-eeuw zelf werd door buitenlanders opgemerkt en
gold als een bevestiging van maatschappelijke rijkdom en rust. In de 18 de-eeuw raakte
dit geïdealiseerde beeld verspreid door (Noordwest) Europa via kunstliteratuur en
veilingen.
4
, Hollandse kunst in de zeventiende eeuw, 2024-2025, Anouk L
Het beeld van Hollandse kunst in de 19de-eeuw
Voor Nederlandse kunst is Frankrijk een belangrijk gebied. In Frankrijk is er een strijd
tussen de keizerlijke partij en de republikeinen. In die strijd namen veel journalisten en
kunstcritici de positie van het republikanisme in. Die begonnen de 17 de-eeuw in
Nederland, op grond van het beeld dat ze daarvan hadden, te associëren met
republikeins. “Dat willen wij ook!”. Zij zijn de Nederlandse 17 de-eeuw als een spiegel zijn
gebruiken voor hun eigen werkelijkheid. Degene die daar de meeste invloed mee heeft
gehad is William Burger (pseudo van Theofile Thore). Hij schreef twee boeken waarin hij
Nederlandse musea besprak. Inmiddels waren er in de Nederlanden een aantal
openbare musea, Burger ging die af en schreef erover.
Thore had drie hoofdpunten. Zijn eerste is een scheiding tussen Noordelijke en
Zuidelijke kunst. De tweede is fotografisch realisme. De derde is democratie. Rubens
behoorden bij de verlorenen en slaven, Rembrandt bij de overwinnaars. Rubens
schilderde namelijk voor de vorst, Rembrandt vrij, voor de burgers. Volgens Thore leggen
de kunstenaars een echte geschiedenis vast, “het is een soort fotografie van hun grootse
17de-eeuw”, hij keek niet naar de opdrachtgevers en nam alles op de schilderijen voor
waarheid aan. Het was volgens hem een weergave van een samenleving die wordt
gevormd door de burger zelf. Dit is echter allemaal geen waarheid.
Om het beeld dat Thore schetste te laten kloppen moest hij een hele boel uit de canon
schuiven. Schilders die naar Italië waren geweest en de Italiaanse kunst hadden
nagedaan behoren tot de ‘slaven’. De Hollanders hadden vrijheid, dit is geen vrijheid,
dus hij vond het geen Hollanders. Hij manipuleerde dus, maar anders klopte zijn ideaal
niet.
Courbet was een Franse kunstenaar en een kennis van Thore, hij deelde ook dezelfde
ideeën. Zijn werk Begrafenis te Ornans is geïnspireerd op Het korporaalschap van
kapitein Reinier Raeal en luitenant Cornelis Michielsz. Blaeuw van Frans Hals en Pieter
Codde. Hij schildert hier de burgers, dit zorgde voor een schandaal in Frankrijk, hier was
dit namelijk niet gebruikelijk.
Hollandse kunst in de 20ste en 21ste- eeuw
De historiekunst werd weer in de canon geplaatst, Thore had dit eruit gegooid. Er wordt
ook steeds meer gekeken naar vrouwen in de Nederlandse kunst. Op die manier wordt
de canon ook weer aangevuld.
We hebben nog lang geloofd in de glorie van de gouden eeuw. Tegenwoordig trekken we
deze term nogal in twijfel. Ja schilderkunst was succesvol, maar er ging ook een hele
boel mis. Dat beeld van de gouden eeuw wordt weer bijgesteld.
5
