HC 1 SOCIALE PSYCHOLOGIE – INTRODUCTIE EN SOCIALE COGNITIE
Sociale psychologie bestudeert het individu en de individu binnen een groep. De groep heeft
invloed op het individu en het individu heeft invloed op de groep. Naast het bestuderen van
de relaties met anderen wordt er ook gekeken naar de situatie. De situatie heeft een grote
invloed op hoe wij ons gedragen en hoe we denken.
Sociale psychologie = onderzoekt de aard en oorzaken van individueel gedrag, gevoelens en
het denken in sociale situaties.
Organisatiepsychologie = de studie van factoren die beïnvloeden hoe mensen en groepen,
handelen, denken, voelen en reageren op werk en organisaties.
Hindsight bias is het achteraf zeggen dat je dat al dacht. Dit kan op cognitief niveau
gebeuren. Door achteraf allemaal cognities/ informatie erbij gaan zoeken die bij die uitslag
passen. Dit kan ook iets motivationeels zijn. Het is veel fijner om te zeggen dat je het al had
verwacht, dan te zeggen dat het een complete verassing is. Mensen zijn slecht in het
voorspellen van emoties. Als mensen een voorspelling moeten maken, focussen ze enorm op
dat ene aspect. Maar de emoties worden niet enkel bepaald door dat ene aspect, maar door
veel meer dingen: COGNITIE – AFFECT – GEDRAG
Bij correlatie kijk je naar de samenhang tussen twee variabelen. Het zegt niks over of de ene
variabele de andere variabele veroorzaakt. Daarom wordt de onafhankelijke variabele
(oorzaak) vaak gemanipuleerd in labstudies. Dit zorgt voor veel controle.
Een experimenteel onderzoek kan worden uitgevoerd in een laboratorium of in een veld
(veldstudie). Bij een veldstudie is er veel minder controle, wel is er meer realisme in het veld.
Een combinatie is het mooiste.
- Bij experimenteel onderzoek is random toewijzing van proefpersonen tot condities
heel belangrijk. Vaak heb je een experimentele- en een controlegroep. De
controlegroep krijgt vaak geen behandeling en de experimentele groep krijgt vaak
wel een behandeling.
- Een ander ding om rekening mee te houden, is dat je echt die ene factor die je
onderzoekt enkel manipuleert. Confounding moet dus worden vermeden. Dit is het
manipuleren van twee zaken tegelijkertijd. Een gevolg moet dus niet kunnen worden
verklaard door meerdere oorzaken.
, - Ook is het belangrijk om de deelnemers goed te informeren over het onderzoek
(informed consent). Het onderzoek moet ethisch blijven. Een deelnemer moet altijd
de mogelijkheid hebben om er elk moment uit te kunnen stappen. Achteraf moet een
debriefing gegeven worden, dus verteld worden waar het onderzoek over ging.
Sociale cognitie gaat over alle kennis die we hebben over onze sociale wereld. Er zijn drie
belangrijke thema’s:
- Er is een aanname dat wij ‘cognitive misers’ (cognitieve vrekken) zijn. We willen onze
cognitie, als het niet echt nodig is, niet over belasten. We willen de makkelijke
manier, zonder er te veel over na te denken. Om cognitieve energie te besparen.
- We zijn best goed daarin, omdat we efficiënte en goed georganiseerde
informatieverwerkers zijn. Er zit een structuur in onze cognities, hierdoor kunnen wij
vaak op de automatische piloot als cognitief vrek door het leven gaan.
- Cognitie en affect zijn erg met elkaar verbonden. Dus hoe wij ons voelen, heeft veel
te maken met onze cognities en andersom.
Hoe zijn de cognities georganiseerd?
Door middel van schema’s. Dit is een verzameling van kennis (cognities) over een stimulus
die georganiseerd is. Dus aspecten zijn verbonden aan een stimulus: persoonsschema (zaken
verbonden aan een bepaald persoon), rolschema (de zaken die verbonden zijn aan een
bepaalde rol), script (event-schema), zelfschema (ideeën over hoe jezelf bent, dit kan
beïnvloed worden door rolschema). Schema’s geven structuur ook heeft het effect op je
aandacht, wat je opslaat in je geheugen en wat je oproept uit je geheugen. MAAR als iets
heel erg afwijkt van je schema’s, zal dit ook sneller je aandacht trekken. Risico’s van
schema’s:
Perseverance effect = als eenmaal een schema geactiveerd is, leidt tegenstrijdige informatie
zelden/ moeilijk tot bijstelling van dat schema. Je denkt vaak dat d at een bijzonder geval is,
maar het schema wordt niet bijgesteld.
Self-fulfilling prophecy = het gedragen naar het schema.
Cognities worden ook vaak georganiseerd door heuristieken, vuistregels om kansen in te
schatten.
- Representativiteitsheuristiek: je laten leiden door hoe erg lijkt deze situatie die je
moet inschatten op iets waarvan je eigenlijk al veel meer weet.
- Beschikbaarheids (availibility) heuristiek: kijken naar hoe beschikbaar heb ik
eigenlijk bepaalde kansen over deze situatie in mijn geheugen? Kan ik heel makkelijk
een voorbeeld oproepen? Dan zal de kans wel groot zijn.
- Ankering: soms ankeren we onze kans schatting op hele simpele getallen die we
beschikbaar hebben.
Representativiteitsheuristiek en de ‘base-rate fallacy’
,Vaak houd je te weinig rekening met de base-rate fallacy (= de basiswaarde, bijvoorbeeld
het aantal psychologiestudenten als je gaat inschatten of iemand psychologie studeert op
basis van een korte beschrijving van die persoon). Bij de kansschatting moet hier rekening
mee gehouden worden. Maar dit doe je vaak niet, omdat een beschrijving vaak zo
representatief is voor de situatie die je moet inschatten.
Availability bias
Kansschatting wordt beïnvloed door hoe snel wij een voorbeeld kunnen oproepen. De
mogelijke verklaring is doordat bijvoorbeeld de doden door vuurwapens veel in het nieuws
te vinden zijn. Deze zijn dus heel erg beschikbaar voor jou, dus dan denk je makkelijk dat je
hier veel voorbeelden voor kan bedenken. Hierdoor overschat je vaak deze situatie.
Ankering
Het begingetal (anker) houdt iemand tegen, waardoor je juist iets hoger of lager inschat. Een
anker beïnvloedt iemands oordeel.
Automaticiteit en priming
Veel van ons gedrag is automatisch gestuurd. Waarschijnlijk is er een nauwe connectie
tussen perceptie en gedrag. Als wij iets zien, doen we dit meestal ook meteen. Dit komt
doordat het automatisch gestructureerd is, zonder al te veel denkwerk. Het primen van een
concept, dus het aanwakkeren van een concept, kan direct invloed hebben op mensen doen,
denken of voelen.
Cognitie en affect zijn met elkaar verbonden
We hebben met onze cognitie veel aandacht voor negatieve informatie, ook trekt negatieve
informatie onze aandacht. Dit kan evolutionair verklaard worden, door veel aandacht te
hebben voor levensbedreigende informatie. Tegelijkertijd hopen we ook op positieve
informatie:
- Optimistic bias (bias = vertekening), soms zijn we té optimistisch.
- Overconfidence bias, te veel vertrouwen in de voorspellingen die we maken.
- Planning fallacy, we denken vaak dat een planning wel goed komt. Cognitief: je bent
heel erg bezig met de toekomst, waardoor je het verleden negeert. Je negeert het
feit dat je voor het vorige tentamen ook te laat was begonnen met leren.
Motivationeel: onze verwachtingen worden motivationeel gestuurd door waar je op
hoopt.
Spijt is een cognitieve emotie, het heeft veel te maken met een cognitieve vergelijking. Je
krijgt spijt als je iets behaalt (een bepaalde uitkomst, what is) en je beseft (what could have
been) dat een andere uitkomst misschien wel beter was geweest. Hierbij hoort ook het idee,
hoe makkelijker je kan voorstellen dat het beter was afgelopen, hoe meer spijt je kan
krijgen. Hebben we meer spijt van: dingen die je hebt gedaan of juist van dingen die je niet
, hebt gedaan? Uit onderzoek van Kahneman en Tversky is naar voren gekomen dat iemand
meer spijt heeft van dingen die hij wel heeft gedaan. Op korte termijn: meer spijt na actie.
Op lange termijn: meer spijt na inactie.
Affect en cognitie
- Mood-dependent memory: maakt het punt dat als het gaat om oproepen van
informatie, wat je oproept wordt deels bepaald door de huidige stemming. Oproepen
van informatie die bij dezelfde stemming geleerd is.
- Mood congruence: als je een positieve stemming hebt, ga je vooral letten op
positieve zaken en visa versa.
Schachter’s two-factor theory of emotion:
Hoe wij ons voelen wordt grotendeels bepaald door fysiologische opwinding (arousal) en je
gebruikt (sociale) informatie om deze fysiologische opwinding aan te attribueren. Dit bepaalt
hoe je zegt hoe je je voelt en hoe je het interpreteert. (Attributie = toekenning/
toeschrijving)
Mensen zijn eigenlijk hele simpele zielen. Dit komt door onze zeer efficiënte, gevoelige en
goed georganiseerde zielen. Waardoor we vaak op de automatische piloot door het leven
kunnen gaan, omdat de cognities zo goed georganiseerd zijn.
Sociale psychologie bestudeert het individu en de individu binnen een groep. De groep heeft
invloed op het individu en het individu heeft invloed op de groep. Naast het bestuderen van
de relaties met anderen wordt er ook gekeken naar de situatie. De situatie heeft een grote
invloed op hoe wij ons gedragen en hoe we denken.
Sociale psychologie = onderzoekt de aard en oorzaken van individueel gedrag, gevoelens en
het denken in sociale situaties.
Organisatiepsychologie = de studie van factoren die beïnvloeden hoe mensen en groepen,
handelen, denken, voelen en reageren op werk en organisaties.
Hindsight bias is het achteraf zeggen dat je dat al dacht. Dit kan op cognitief niveau
gebeuren. Door achteraf allemaal cognities/ informatie erbij gaan zoeken die bij die uitslag
passen. Dit kan ook iets motivationeels zijn. Het is veel fijner om te zeggen dat je het al had
verwacht, dan te zeggen dat het een complete verassing is. Mensen zijn slecht in het
voorspellen van emoties. Als mensen een voorspelling moeten maken, focussen ze enorm op
dat ene aspect. Maar de emoties worden niet enkel bepaald door dat ene aspect, maar door
veel meer dingen: COGNITIE – AFFECT – GEDRAG
Bij correlatie kijk je naar de samenhang tussen twee variabelen. Het zegt niks over of de ene
variabele de andere variabele veroorzaakt. Daarom wordt de onafhankelijke variabele
(oorzaak) vaak gemanipuleerd in labstudies. Dit zorgt voor veel controle.
Een experimenteel onderzoek kan worden uitgevoerd in een laboratorium of in een veld
(veldstudie). Bij een veldstudie is er veel minder controle, wel is er meer realisme in het veld.
Een combinatie is het mooiste.
- Bij experimenteel onderzoek is random toewijzing van proefpersonen tot condities
heel belangrijk. Vaak heb je een experimentele- en een controlegroep. De
controlegroep krijgt vaak geen behandeling en de experimentele groep krijgt vaak
wel een behandeling.
- Een ander ding om rekening mee te houden, is dat je echt die ene factor die je
onderzoekt enkel manipuleert. Confounding moet dus worden vermeden. Dit is het
manipuleren van twee zaken tegelijkertijd. Een gevolg moet dus niet kunnen worden
verklaard door meerdere oorzaken.
, - Ook is het belangrijk om de deelnemers goed te informeren over het onderzoek
(informed consent). Het onderzoek moet ethisch blijven. Een deelnemer moet altijd
de mogelijkheid hebben om er elk moment uit te kunnen stappen. Achteraf moet een
debriefing gegeven worden, dus verteld worden waar het onderzoek over ging.
Sociale cognitie gaat over alle kennis die we hebben over onze sociale wereld. Er zijn drie
belangrijke thema’s:
- Er is een aanname dat wij ‘cognitive misers’ (cognitieve vrekken) zijn. We willen onze
cognitie, als het niet echt nodig is, niet over belasten. We willen de makkelijke
manier, zonder er te veel over na te denken. Om cognitieve energie te besparen.
- We zijn best goed daarin, omdat we efficiënte en goed georganiseerde
informatieverwerkers zijn. Er zit een structuur in onze cognities, hierdoor kunnen wij
vaak op de automatische piloot als cognitief vrek door het leven gaan.
- Cognitie en affect zijn erg met elkaar verbonden. Dus hoe wij ons voelen, heeft veel
te maken met onze cognities en andersom.
Hoe zijn de cognities georganiseerd?
Door middel van schema’s. Dit is een verzameling van kennis (cognities) over een stimulus
die georganiseerd is. Dus aspecten zijn verbonden aan een stimulus: persoonsschema (zaken
verbonden aan een bepaald persoon), rolschema (de zaken die verbonden zijn aan een
bepaalde rol), script (event-schema), zelfschema (ideeën over hoe jezelf bent, dit kan
beïnvloed worden door rolschema). Schema’s geven structuur ook heeft het effect op je
aandacht, wat je opslaat in je geheugen en wat je oproept uit je geheugen. MAAR als iets
heel erg afwijkt van je schema’s, zal dit ook sneller je aandacht trekken. Risico’s van
schema’s:
Perseverance effect = als eenmaal een schema geactiveerd is, leidt tegenstrijdige informatie
zelden/ moeilijk tot bijstelling van dat schema. Je denkt vaak dat d at een bijzonder geval is,
maar het schema wordt niet bijgesteld.
Self-fulfilling prophecy = het gedragen naar het schema.
Cognities worden ook vaak georganiseerd door heuristieken, vuistregels om kansen in te
schatten.
- Representativiteitsheuristiek: je laten leiden door hoe erg lijkt deze situatie die je
moet inschatten op iets waarvan je eigenlijk al veel meer weet.
- Beschikbaarheids (availibility) heuristiek: kijken naar hoe beschikbaar heb ik
eigenlijk bepaalde kansen over deze situatie in mijn geheugen? Kan ik heel makkelijk
een voorbeeld oproepen? Dan zal de kans wel groot zijn.
- Ankering: soms ankeren we onze kans schatting op hele simpele getallen die we
beschikbaar hebben.
Representativiteitsheuristiek en de ‘base-rate fallacy’
,Vaak houd je te weinig rekening met de base-rate fallacy (= de basiswaarde, bijvoorbeeld
het aantal psychologiestudenten als je gaat inschatten of iemand psychologie studeert op
basis van een korte beschrijving van die persoon). Bij de kansschatting moet hier rekening
mee gehouden worden. Maar dit doe je vaak niet, omdat een beschrijving vaak zo
representatief is voor de situatie die je moet inschatten.
Availability bias
Kansschatting wordt beïnvloed door hoe snel wij een voorbeeld kunnen oproepen. De
mogelijke verklaring is doordat bijvoorbeeld de doden door vuurwapens veel in het nieuws
te vinden zijn. Deze zijn dus heel erg beschikbaar voor jou, dus dan denk je makkelijk dat je
hier veel voorbeelden voor kan bedenken. Hierdoor overschat je vaak deze situatie.
Ankering
Het begingetal (anker) houdt iemand tegen, waardoor je juist iets hoger of lager inschat. Een
anker beïnvloedt iemands oordeel.
Automaticiteit en priming
Veel van ons gedrag is automatisch gestuurd. Waarschijnlijk is er een nauwe connectie
tussen perceptie en gedrag. Als wij iets zien, doen we dit meestal ook meteen. Dit komt
doordat het automatisch gestructureerd is, zonder al te veel denkwerk. Het primen van een
concept, dus het aanwakkeren van een concept, kan direct invloed hebben op mensen doen,
denken of voelen.
Cognitie en affect zijn met elkaar verbonden
We hebben met onze cognitie veel aandacht voor negatieve informatie, ook trekt negatieve
informatie onze aandacht. Dit kan evolutionair verklaard worden, door veel aandacht te
hebben voor levensbedreigende informatie. Tegelijkertijd hopen we ook op positieve
informatie:
- Optimistic bias (bias = vertekening), soms zijn we té optimistisch.
- Overconfidence bias, te veel vertrouwen in de voorspellingen die we maken.
- Planning fallacy, we denken vaak dat een planning wel goed komt. Cognitief: je bent
heel erg bezig met de toekomst, waardoor je het verleden negeert. Je negeert het
feit dat je voor het vorige tentamen ook te laat was begonnen met leren.
Motivationeel: onze verwachtingen worden motivationeel gestuurd door waar je op
hoopt.
Spijt is een cognitieve emotie, het heeft veel te maken met een cognitieve vergelijking. Je
krijgt spijt als je iets behaalt (een bepaalde uitkomst, what is) en je beseft (what could have
been) dat een andere uitkomst misschien wel beter was geweest. Hierbij hoort ook het idee,
hoe makkelijker je kan voorstellen dat het beter was afgelopen, hoe meer spijt je kan
krijgen. Hebben we meer spijt van: dingen die je hebt gedaan of juist van dingen die je niet
, hebt gedaan? Uit onderzoek van Kahneman en Tversky is naar voren gekomen dat iemand
meer spijt heeft van dingen die hij wel heeft gedaan. Op korte termijn: meer spijt na actie.
Op lange termijn: meer spijt na inactie.
Affect en cognitie
- Mood-dependent memory: maakt het punt dat als het gaat om oproepen van
informatie, wat je oproept wordt deels bepaald door de huidige stemming. Oproepen
van informatie die bij dezelfde stemming geleerd is.
- Mood congruence: als je een positieve stemming hebt, ga je vooral letten op
positieve zaken en visa versa.
Schachter’s two-factor theory of emotion:
Hoe wij ons voelen wordt grotendeels bepaald door fysiologische opwinding (arousal) en je
gebruikt (sociale) informatie om deze fysiologische opwinding aan te attribueren. Dit bepaalt
hoe je zegt hoe je je voelt en hoe je het interpreteert. (Attributie = toekenning/
toeschrijving)
Mensen zijn eigenlijk hele simpele zielen. Dit komt door onze zeer efficiënte, gevoelige en
goed georganiseerde zielen. Waardoor we vaak op de automatische piloot door het leven
kunnen gaan, omdat de cognities zo goed georganiseerd zijn.
