Inhoudsopgave
H1 Inleiding tot de sociale psychologie
H3 Sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld
H4 Sociale perceptie: hoe we andere mensen waarnemen en begrijpen
H5 Het zelf: onszelf begrijpen in een sociale context
H6 Cognitieve dissonantie en de behoefte om ons zelfbeeld te beschermen
H8 Conformisme en gehoorzaamheid: sociale invloed en aanpassing van
gedrag
H9 Groepsprocessen: invloed in sociale groepen
H10 Aantrekkingskracht en relaties: van eerste indrukken tot hechte
relaties
H11 Prosociaal gedrag: waarom helpen mensen?
H13 Vooroordelen: oorzaken en oplossingen
1
,H1 Inleiding tot de sociale psychologie
Wat is sociale psychologie?
Psychologie
De wetenschappelijke studie van gedrag en het innerlijke leven (gedachten en
gevoelens) van mensen.
Sociale psychologie
De wetenschappelijke studie van hoe de werkelijke of denkbeeldige
aanwezigheid van anderen invloed heeft op iemands gedachten, gevoelens en
gedrag.
Sociale invloed
Het effect dat anderen (door woorden, daden of alleen hun aanwezigheid)
hebben op ons gedrag, onze gevoelens en gedachten.
Kan zowel bewust als onbewust plaatsvinden.
Empirische methode
Een manier van onderzoek doen op basis van waarnemingen en metingen om
hypothesen te toetsen.
Hypothesen
Een voorlopige veronderstelling die nog bewezen moet worden.
Determinant
Een bepalende factor voor menselijk gedrag.
Natuurlijke selectie
Organismen die beter zijn aangepast aan hun omgeving hebben meer kans om
te overleven en zich voort te planten.
Voorbeeld: giraffen met een lange nek kunnen beter bladeren eten en overleven
daardoor.
Evolutionaire psychologie
Vakgebied dat sociaal gedrag verklaart aan de hand van erfelijke factoren die via
natuurlijke selectie zijn ontstaan.
Individuele verschillen
Persoonlijkheidskenmerken die mensen van elkaar onderscheiden.
Construct
De manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, interpreteren en
begrijpen.
2
,De macht van de situatie
Attributie
Het toeschrijven van oorzaken aan gedrag van jezelf of anderen – oftewel: een
verklaring geven voor gedrag.
Fundamentele attributiefout
De neiging om gedrag van anderen te veel toe te schrijven aan interne
eigenschappen (zoals persoonlijkheid), en de invloed van externe
omstandigheden te onderschatten.
Ook wel: correspondentievertekening.
Voorbeeld: iemand is chagrijnig – je denkt dat diegene onaardig is, maar
misschien had diegene net slecht nieuws gehad (de situatie negeer je).
De macht van sociale interpretatie, psychologische stromingen &
waarneming
Behaviorisme
Stroming in de psychologie die gedrag verklaart vanuit beloningen en straffen
in de omgeving. Innerlijke processen worden buiten beschouwing gelaten.
Gestaltpsychologie
Benadrukt hoe mensen objecten als geheel waarnemen in plaats van alleen
losse onderdelen. De persoonlijke beleving staat centraal.
Fenomenologie
Filosofische benadering die focust op de intuïtieve en subjectieve ervaring
van de werkelijkheid – hoe iets voelt in plaats van wat het objectief is.
Naïef realisme
De overtuiging dat we de wereld objectief waarnemen zoals die is, terwijl we in
werkelijkheid onze waarneming onbewust kleuren of vervormen.
De oorsprong van constructen: fundamentele menselijke motieven
Zelfwaardering & Sociale Cognitie
Zelfwaardering
De mate waarin iemand zichzelf als goed, competent en fatsoenlijk
beschouwt.
Positieve zelfwaardering
Zichzelf positief beoordelen, bijvoorbeeld als beschaafd of vaardig.
Zelfverheffingsmotief
De neiging om informatie op te zoeken of te geloven die ons in een positief
daglicht stelt en onze zelfwaardering verhoogt.
Sociale cognitie
De manier waarop mensen nadenken over zichzelf en anderen, inclusief het
selecteren, interpreteren, onthouden en gebruiken van sociale informatie
om beslissingen te nemen.
Accuraatheidsmotief
De behoefte om een zo realistisch mogelijk beeld van de wereld en onszelf te
vormen.
3
, Kern van het hoofdstuk
Sociale psychologie = De wetenschappelijke studie van de manier waarop de
gedachten, gevoelens en gedragingen van mensen worden beïnvloed door de
werkelijke of voorgestelde aanwezigheid van andere mensen.
Sociale invloed: invloed van anderen op onze gedachten, gevoelens, houdingen
en/of gedrag - Bewust & onbewust
Verklaren van gedrag:
- Persoonlijkheidspsychologie -> individu
- Sociale psychologie -> sociale context
- Sociologie -> grote groepen mensen
Behaviorisme: alle gedrag kun je verklaren aan de hand van beloningen en straffen
vanuit de omgeving Gestaltpsychologie: nadruk op constructen. Hoe ervaart iemand
een object ipv de feiten
De wijze waarop een individu een situatie constructureert wordt grotendeels
bepaalde door twee fundamentele behoeften
- Zelfverheffingsmotief: behoefte aan een positieve zelfwaardering
- Accuraatheidsmotief: behoefte om accuraat waar te nemen
4
H1 Inleiding tot de sociale psychologie
H3 Sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld
H4 Sociale perceptie: hoe we andere mensen waarnemen en begrijpen
H5 Het zelf: onszelf begrijpen in een sociale context
H6 Cognitieve dissonantie en de behoefte om ons zelfbeeld te beschermen
H8 Conformisme en gehoorzaamheid: sociale invloed en aanpassing van
gedrag
H9 Groepsprocessen: invloed in sociale groepen
H10 Aantrekkingskracht en relaties: van eerste indrukken tot hechte
relaties
H11 Prosociaal gedrag: waarom helpen mensen?
H13 Vooroordelen: oorzaken en oplossingen
1
,H1 Inleiding tot de sociale psychologie
Wat is sociale psychologie?
Psychologie
De wetenschappelijke studie van gedrag en het innerlijke leven (gedachten en
gevoelens) van mensen.
Sociale psychologie
De wetenschappelijke studie van hoe de werkelijke of denkbeeldige
aanwezigheid van anderen invloed heeft op iemands gedachten, gevoelens en
gedrag.
Sociale invloed
Het effect dat anderen (door woorden, daden of alleen hun aanwezigheid)
hebben op ons gedrag, onze gevoelens en gedachten.
Kan zowel bewust als onbewust plaatsvinden.
Empirische methode
Een manier van onderzoek doen op basis van waarnemingen en metingen om
hypothesen te toetsen.
Hypothesen
Een voorlopige veronderstelling die nog bewezen moet worden.
Determinant
Een bepalende factor voor menselijk gedrag.
Natuurlijke selectie
Organismen die beter zijn aangepast aan hun omgeving hebben meer kans om
te overleven en zich voort te planten.
Voorbeeld: giraffen met een lange nek kunnen beter bladeren eten en overleven
daardoor.
Evolutionaire psychologie
Vakgebied dat sociaal gedrag verklaart aan de hand van erfelijke factoren die via
natuurlijke selectie zijn ontstaan.
Individuele verschillen
Persoonlijkheidskenmerken die mensen van elkaar onderscheiden.
Construct
De manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, interpreteren en
begrijpen.
2
,De macht van de situatie
Attributie
Het toeschrijven van oorzaken aan gedrag van jezelf of anderen – oftewel: een
verklaring geven voor gedrag.
Fundamentele attributiefout
De neiging om gedrag van anderen te veel toe te schrijven aan interne
eigenschappen (zoals persoonlijkheid), en de invloed van externe
omstandigheden te onderschatten.
Ook wel: correspondentievertekening.
Voorbeeld: iemand is chagrijnig – je denkt dat diegene onaardig is, maar
misschien had diegene net slecht nieuws gehad (de situatie negeer je).
De macht van sociale interpretatie, psychologische stromingen &
waarneming
Behaviorisme
Stroming in de psychologie die gedrag verklaart vanuit beloningen en straffen
in de omgeving. Innerlijke processen worden buiten beschouwing gelaten.
Gestaltpsychologie
Benadrukt hoe mensen objecten als geheel waarnemen in plaats van alleen
losse onderdelen. De persoonlijke beleving staat centraal.
Fenomenologie
Filosofische benadering die focust op de intuïtieve en subjectieve ervaring
van de werkelijkheid – hoe iets voelt in plaats van wat het objectief is.
Naïef realisme
De overtuiging dat we de wereld objectief waarnemen zoals die is, terwijl we in
werkelijkheid onze waarneming onbewust kleuren of vervormen.
De oorsprong van constructen: fundamentele menselijke motieven
Zelfwaardering & Sociale Cognitie
Zelfwaardering
De mate waarin iemand zichzelf als goed, competent en fatsoenlijk
beschouwt.
Positieve zelfwaardering
Zichzelf positief beoordelen, bijvoorbeeld als beschaafd of vaardig.
Zelfverheffingsmotief
De neiging om informatie op te zoeken of te geloven die ons in een positief
daglicht stelt en onze zelfwaardering verhoogt.
Sociale cognitie
De manier waarop mensen nadenken over zichzelf en anderen, inclusief het
selecteren, interpreteren, onthouden en gebruiken van sociale informatie
om beslissingen te nemen.
Accuraatheidsmotief
De behoefte om een zo realistisch mogelijk beeld van de wereld en onszelf te
vormen.
3
, Kern van het hoofdstuk
Sociale psychologie = De wetenschappelijke studie van de manier waarop de
gedachten, gevoelens en gedragingen van mensen worden beïnvloed door de
werkelijke of voorgestelde aanwezigheid van andere mensen.
Sociale invloed: invloed van anderen op onze gedachten, gevoelens, houdingen
en/of gedrag - Bewust & onbewust
Verklaren van gedrag:
- Persoonlijkheidspsychologie -> individu
- Sociale psychologie -> sociale context
- Sociologie -> grote groepen mensen
Behaviorisme: alle gedrag kun je verklaren aan de hand van beloningen en straffen
vanuit de omgeving Gestaltpsychologie: nadruk op constructen. Hoe ervaart iemand
een object ipv de feiten
De wijze waarop een individu een situatie constructureert wordt grotendeels
bepaalde door twee fundamentele behoeften
- Zelfverheffingsmotief: behoefte aan een positieve zelfwaardering
- Accuraatheidsmotief: behoefte om accuraat waar te nemen
4
