Het effect van tijdelijke onthouding versus tijdelijke vermindering op het gewoontegebruik van de
smartphone
Naam:
Studentnummer:
Cursus: Onderzoekspracticum Experimenteel Onderzoek (PB0422)
Examinatoren: Dr. Ron Pat-El en Dr. Natascha de Hoog
Inleverdatum: 27 december 2024
, Samenvatting
Abstract
Smartphones zijn een essentieel onderdeel van het dagelijks leven, maar overmatig gebruik
wordt door steeds meer mensen als problematisch ervaren (Radtke et al., 2022). Dit onderzoek
richtte zich op de effectiviteit van twee interventies, tijdelijke onthouding en gecontroleerde
vermindering van smartphonegebruik, en de invloed van alternatieve digitale apparaten en
zelfcontrole. In een 3x2-factorieel post-test only design werden 540 deelnemers willekeurig
toegewezen aan zes condities. Het gemiddeld aantal dagelijkse ontgrendelingen diende als maatstaf
voor gewoontegedrag, en zelfcontrole werd opgenomen als covariaat. Resultaten toonden aan dat
gecontroleerde vermindering effectiever was in het verminderen van gewoontegedrag dan volledige
onthouding. Het gebruik van alternatieve digitale apparaten verzwakte de effectiviteit van beide
interventies, met een sterker effect in de volledige onthoudingsconditie. Zelfcontrole bleek een
zwakke, maar significante voorspeller. Concluderend wijst dit onderzoek erop dat gecontroleerde
vermindering, gecombineerd met onthouding van alternatieve apparaten, de meest effectieve
strategie is om smartphonegewoontes te verminderen. Deze bevindingen bieden belangrijke
aanknopingspunten voor het ontwikkelen van gepersonaliseerde interventies gericht op gezonder
smartphonegebruik.
Keywords: smartphonegebruik, interventies, zelfcontrole, gewoontegedrag, gedragsverandering
, Het effect van tijdelijke onthouding versus tijdelijke vermindering op het gewoontegebruik van de
smartphone
Smartphones zijn tegenwoordig voor veel mensen een essentieel onderdeel van het dagelijks
leven. In 2019 gebruikte 82,5% van de Nederlanders van 12 jaar en ouder een smartphone om te
internetten en in 2022 verstuurde meer dan 88% van diezelfde bevolkingsgroep berichten via
Whatsapp (CBS, 2019, 2022). De toegang tot mobiel internet heeft geleid tot de ontwikkeling van
verschillende applicaties en functies voor mobiele telefoons. Naast bellen, kun je met smartphones
foto’s en video’s maken, e-mails verzenden, bankzaken regelen en het nieuws bekijken. Mensen
hebben via hun smartphone toegang tot sociale media en kunnen er spellen op spelen. Ondanks de
positieve aspecten van smartphones is er een groeiende groep gebruikers die hun eigen gebruik als
storend, ongezond, overmatig en/of problematisch ervaart (Radtke et al., 2022). Om een gezonde
balans te vinden tussen smartphonegebruik en het offline leven, zoeken sommige gebruikers naar
strategieën en hulpmiddelen om hun smartphonegebruik te minderen. Deze strategieën variëren van
het gebruik van mobiele applicaties die helpen bij het controleren van gebruik en zelfhulpboeken tot
de jaarlijkse ‘National Day of Unplugging’ en zelfs digitale detoxreizen (Radtke et al., 2022; Syvertsen,
2017).
De vraag naar initiatieven om smartphonegebruik te minderen, suggereert dat het gedrag
moeilijk te veranderen is. Dit is in lijn met de bevinding dat overmatig gebruik zichzelf lijkt te
versterken (Montag et al., 2015). Een ander, gerelateerd perspectief op overmatig
smartphonegebruik stelt dat het een vorm van gewoontegedrag is dat vrijwel automatisch en
onbewust wordt uitgevoerd (Shaw et al., 2018). Dit wordt verder ondersteund door de observatie
dat bepaalde gedragingen, zoals automatisch naar de telefoon grijpen of meldingen controleren,
deels onbewust van aard lijken te zijn (Billieux et al., 2008; Brailovskaia et al., 2023). Als
smartphonegebruik inderdaad voornamelijk gewoontegedrag is, dan ondersteunt de
wetenschappelijke literatuur indirect de stelling dat het niet gemakkelijk te veranderen is. Het is
algemeen aanvaard dat onbewuste gedragspatronen die voortkomen uit gewoonte niet eenvoudig te
doorbreken zijn (Montag et al., 2015).
Op basis van dit uitgangspunt is er onderzoek gedaan naar interventies om
smartphonegebruik aanhoudend te verminderen. Veel van deze interventies zijn gedragsgericht en
behelzen een tijdelijke onderbreking van het smartphonegebruik (Radtke et al., 2022). Hoewel
gedragsgerichte interventies over het algemeen potentie hebben om smartphonegebruik te
veranderen, is het de vraag welke interventievorm het meest effectief is (Elhai et al., 2016; Kent et
smartphone
Naam:
Studentnummer:
Cursus: Onderzoekspracticum Experimenteel Onderzoek (PB0422)
Examinatoren: Dr. Ron Pat-El en Dr. Natascha de Hoog
Inleverdatum: 27 december 2024
, Samenvatting
Abstract
Smartphones zijn een essentieel onderdeel van het dagelijks leven, maar overmatig gebruik
wordt door steeds meer mensen als problematisch ervaren (Radtke et al., 2022). Dit onderzoek
richtte zich op de effectiviteit van twee interventies, tijdelijke onthouding en gecontroleerde
vermindering van smartphonegebruik, en de invloed van alternatieve digitale apparaten en
zelfcontrole. In een 3x2-factorieel post-test only design werden 540 deelnemers willekeurig
toegewezen aan zes condities. Het gemiddeld aantal dagelijkse ontgrendelingen diende als maatstaf
voor gewoontegedrag, en zelfcontrole werd opgenomen als covariaat. Resultaten toonden aan dat
gecontroleerde vermindering effectiever was in het verminderen van gewoontegedrag dan volledige
onthouding. Het gebruik van alternatieve digitale apparaten verzwakte de effectiviteit van beide
interventies, met een sterker effect in de volledige onthoudingsconditie. Zelfcontrole bleek een
zwakke, maar significante voorspeller. Concluderend wijst dit onderzoek erop dat gecontroleerde
vermindering, gecombineerd met onthouding van alternatieve apparaten, de meest effectieve
strategie is om smartphonegewoontes te verminderen. Deze bevindingen bieden belangrijke
aanknopingspunten voor het ontwikkelen van gepersonaliseerde interventies gericht op gezonder
smartphonegebruik.
Keywords: smartphonegebruik, interventies, zelfcontrole, gewoontegedrag, gedragsverandering
, Het effect van tijdelijke onthouding versus tijdelijke vermindering op het gewoontegebruik van de
smartphone
Smartphones zijn tegenwoordig voor veel mensen een essentieel onderdeel van het dagelijks
leven. In 2019 gebruikte 82,5% van de Nederlanders van 12 jaar en ouder een smartphone om te
internetten en in 2022 verstuurde meer dan 88% van diezelfde bevolkingsgroep berichten via
Whatsapp (CBS, 2019, 2022). De toegang tot mobiel internet heeft geleid tot de ontwikkeling van
verschillende applicaties en functies voor mobiele telefoons. Naast bellen, kun je met smartphones
foto’s en video’s maken, e-mails verzenden, bankzaken regelen en het nieuws bekijken. Mensen
hebben via hun smartphone toegang tot sociale media en kunnen er spellen op spelen. Ondanks de
positieve aspecten van smartphones is er een groeiende groep gebruikers die hun eigen gebruik als
storend, ongezond, overmatig en/of problematisch ervaart (Radtke et al., 2022). Om een gezonde
balans te vinden tussen smartphonegebruik en het offline leven, zoeken sommige gebruikers naar
strategieën en hulpmiddelen om hun smartphonegebruik te minderen. Deze strategieën variëren van
het gebruik van mobiele applicaties die helpen bij het controleren van gebruik en zelfhulpboeken tot
de jaarlijkse ‘National Day of Unplugging’ en zelfs digitale detoxreizen (Radtke et al., 2022; Syvertsen,
2017).
De vraag naar initiatieven om smartphonegebruik te minderen, suggereert dat het gedrag
moeilijk te veranderen is. Dit is in lijn met de bevinding dat overmatig gebruik zichzelf lijkt te
versterken (Montag et al., 2015). Een ander, gerelateerd perspectief op overmatig
smartphonegebruik stelt dat het een vorm van gewoontegedrag is dat vrijwel automatisch en
onbewust wordt uitgevoerd (Shaw et al., 2018). Dit wordt verder ondersteund door de observatie
dat bepaalde gedragingen, zoals automatisch naar de telefoon grijpen of meldingen controleren,
deels onbewust van aard lijken te zijn (Billieux et al., 2008; Brailovskaia et al., 2023). Als
smartphonegebruik inderdaad voornamelijk gewoontegedrag is, dan ondersteunt de
wetenschappelijke literatuur indirect de stelling dat het niet gemakkelijk te veranderen is. Het is
algemeen aanvaard dat onbewuste gedragspatronen die voortkomen uit gewoonte niet eenvoudig te
doorbreken zijn (Montag et al., 2015).
Op basis van dit uitgangspunt is er onderzoek gedaan naar interventies om
smartphonegebruik aanhoudend te verminderen. Veel van deze interventies zijn gedragsgericht en
behelzen een tijdelijke onderbreking van het smartphonegebruik (Radtke et al., 2022). Hoewel
gedragsgerichte interventies over het algemeen potentie hebben om smartphonegebruik te
veranderen, is het de vraag welke interventievorm het meest effectief is (Elhai et al., 2016; Kent et
