HANDMASSAGES
TEGEN EENZAAMHEID
,VOORWOORD
Eenzaamheid is een groot en groeiend probleem in Nederland, daarom wil ik graag een
bijdrage leveren aan het verhelpen hiervan. De interventie van handmassages spreekt mij in
het bijzonder aan omdat het een toegankelijke en menselijke manier is om contact te maken
en gevoelens van eenzaamheid kan verminderen. Ik ben dan ook erg nieuwsgierig naar de
werking en het effect van de handmassages op eenzame ouderen, dit heeft mij aangezet tot
het doen van dit onderzoek.
Tijdens dit onderzoek heb ik niet alleen waardevolle kennis opgedaan over dit onderwerp,
maar heb ik ook kennis mogen maken met bijzondere mensen en mooie en gevoelige
gesprekken mogen voeren. Ik heb inzicht gekregen in de impact die een eenvoudige vorm
van menselijke aandacht kan hebben. Het heeft mij geraakt hoe krachtig kleine gebaren
kunnen zijn in het creëren van verbinding.
Graag wil ik mijn opdrachtgever *** bedanken voor haar begeleiding en steun gedurende dit
proces. Ook de collega’s van *** wil ik bedanken voor het meedenken en meehelpen aan het
onderzoek, door middel van het werven van respondenten en het bieden van alle mogelijke
en nodige hulp. Hiernaast ben ik ook de respondenten zeer dankbaar voor hun medewerking
en openheid, zonder wie dit onderzoek niet mogelijk was geweest.
Wegens de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) zijn de gegevens in dit
onderzoek geanonimiseerd. Dit houdt in dat er geen namen genoemd zullen worden van de
opdrachtgever, organisatie of persoonsgebonden informatie van de respondenten.
Met dit onderzoek hoop ik een betekenisvolle bijdrage te leveren aan het begrijpen en
bestrijden van eenzaamheid bij ouderen. Mijn wens is dat de inzichten uit dit onderzoek niet
alleen inspireren tot verdere studies, maar ook praktische handvatten bieden voor
professionals en organisaties die werken met deze doelgroep. Simpele, menselijke
interventies zoals een handmassage kunnen een groot verschil maken in het leven van
iemand die zich alleen voelt.
Utrecht, 6 januari 2025
1
,SAMENVATTING
Inleiding
De vergrijzing in Nederland zorgt voor een groeiend aantal 65-plussers, van wie ongeveer
49% zich eenzaam voelt. Eenzaamheid is een subjectief gevoel van gebrek aan sociale
relaties en heeft gevolgen voor de fysieke en mentale gezondheid. Gepersonaliseerde
interventies, zoals sociale activiteiten en emotionele steun, zijn essentieel tegen
eenzaamheid. Handmassages, die fysieke aanraking combineren met gesprekken, zijn
effectief tegen eenzaamheid. Dit onderzoek richt zich op het effect van handmassages op
eenzaamheid bij ouderen om de effectiviteit van deze interventie te onderzoeken.
Resultaten
De resultaten tonen aan dat de ervaring van de handmassages onder ouderen varieert. De
eerste massage wordt regelmatig met twijfel benaderd, maar leidt vaak tot een positiever
oordeel, waarbij ontspanning en aandacht als waardevol worden ervaren. Het fysieke contact
wordt door een deel van de respondenten als zeer prettig ervaren, met termen als
‘huidhonger’ en ‘oprechte aandacht’, die het belang van aanraking benadrukken.
Tegelijkertijd variëren de voorkeuren in gespreksvoering. Waarbij sommigen genieten van
stilte, waarderen anderen juist de sociale interactie om even met iemand te praten. Deze
bevindingen benadrukken de positieve invloed van handmassages op zowel het fysieke als
mentale welzijn van de respondenten.
Conclusie
Handmassages blijken een positief effect te hebben op het verminderen van eenzaamheid
bij ouderen, met gevoelens van aandacht, verbinding en ontspanning als belangrijkste
voordelen. Het herhalen van de handmassages versterkt deze effecten. Beperkingen in de
steekproef en wervingsproces maken aanvullend onderzoek met een meer diverse groep
noodzakelijk om de resultaten te versterken en langetermijneffecten te verkennen.
Advies
Het effect van handmassages op eenzaamheid verschilt per persoon. Het invoeren van
evaluatiegesprekken na de eerste handmassage wordt aanbevolen om de interventie beter
af te stemmen op de wensen van de ontvanger. Dit verhoogt zowel de effectiviteit als de
tevredenheid van de ontvanger en helpt de vrijwilligers om gepersonaliseerde zorg te bieden.
2
, INHOUDSOPGAVE
1. INLEIDING.......................................................................................................................................... 4
1.1 Aanleiding en relevantie............................................................................................................... 4
1.2 Doel- en vraagstelling.................................................................................................................. 5
2. METHODEN....................................................................................................................................... 6
2.1 Onderzoeksdesign....................................................................................................................... 6
2.2 Onderzoekspopulatie en steekproef............................................................................................. 6
2.3 Wijze van dataverzameling.......................................................................................................... 7
2.4 Wijze van data-analyse................................................................................................................ 7
2.5 Ethische overwegingen................................................................................................................ 8
3. RESULTATEN.................................................................................................................................... 9
3.1 Ervaring van de handmassage................................................................................................... 10
3.1.1 Eerste ervaring.................................................................................................................... 12
3.1.2 Herhaalde ervaring.............................................................................................................. 13
3.2 Fysiek contact............................................................................................................................ 14
3.3 Mentale impact........................................................................................................................... 15
3.4 Gespreksvoering........................................................................................................................ 17
4. DISCUSSIE...................................................................................................................................... 18
4.1 Beschrijving voornaamste bevindingen......................................................................................18
4.2 Betekenis van de bevindingen................................................................................................... 18
4.3 Sterke en zwakke punten........................................................................................................... 19
5. CONCLUSIE..................................................................................................................................... 20
6. ADVIES............................................................................................................................................ 21
6.1 Microniveau................................................................................................................................ 21
6.2 Mesoniveau................................................................................................................................ 21
7. REFERENTIES................................................................................................................................. 22
8. BIJLAGEN........................................................................................................................................ 24
Bijlage A: Literatuurstrategie............................................................................................................ 24
Bijlage B: Topiclijst........................................................................................................................... 27
Bijlage C: Checklist persoonsgebonden data...................................................................................29
Bijlage D: Codering.......................................................................................................................... 30
Bijlage E: Transcripten..................................................................................................................... 42
Bijlage F: Advies.............................................................................................................................. 43
Bijlage G: Criterium 21..................................................................................................................... 45
Bijlage H: Reflectieverslag............................................................................................................... 46
Bijlage I: Informed consent............................................................................................................... 47
3
TEGEN EENZAAMHEID
,VOORWOORD
Eenzaamheid is een groot en groeiend probleem in Nederland, daarom wil ik graag een
bijdrage leveren aan het verhelpen hiervan. De interventie van handmassages spreekt mij in
het bijzonder aan omdat het een toegankelijke en menselijke manier is om contact te maken
en gevoelens van eenzaamheid kan verminderen. Ik ben dan ook erg nieuwsgierig naar de
werking en het effect van de handmassages op eenzame ouderen, dit heeft mij aangezet tot
het doen van dit onderzoek.
Tijdens dit onderzoek heb ik niet alleen waardevolle kennis opgedaan over dit onderwerp,
maar heb ik ook kennis mogen maken met bijzondere mensen en mooie en gevoelige
gesprekken mogen voeren. Ik heb inzicht gekregen in de impact die een eenvoudige vorm
van menselijke aandacht kan hebben. Het heeft mij geraakt hoe krachtig kleine gebaren
kunnen zijn in het creëren van verbinding.
Graag wil ik mijn opdrachtgever *** bedanken voor haar begeleiding en steun gedurende dit
proces. Ook de collega’s van *** wil ik bedanken voor het meedenken en meehelpen aan het
onderzoek, door middel van het werven van respondenten en het bieden van alle mogelijke
en nodige hulp. Hiernaast ben ik ook de respondenten zeer dankbaar voor hun medewerking
en openheid, zonder wie dit onderzoek niet mogelijk was geweest.
Wegens de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) zijn de gegevens in dit
onderzoek geanonimiseerd. Dit houdt in dat er geen namen genoemd zullen worden van de
opdrachtgever, organisatie of persoonsgebonden informatie van de respondenten.
Met dit onderzoek hoop ik een betekenisvolle bijdrage te leveren aan het begrijpen en
bestrijden van eenzaamheid bij ouderen. Mijn wens is dat de inzichten uit dit onderzoek niet
alleen inspireren tot verdere studies, maar ook praktische handvatten bieden voor
professionals en organisaties die werken met deze doelgroep. Simpele, menselijke
interventies zoals een handmassage kunnen een groot verschil maken in het leven van
iemand die zich alleen voelt.
Utrecht, 6 januari 2025
1
,SAMENVATTING
Inleiding
De vergrijzing in Nederland zorgt voor een groeiend aantal 65-plussers, van wie ongeveer
49% zich eenzaam voelt. Eenzaamheid is een subjectief gevoel van gebrek aan sociale
relaties en heeft gevolgen voor de fysieke en mentale gezondheid. Gepersonaliseerde
interventies, zoals sociale activiteiten en emotionele steun, zijn essentieel tegen
eenzaamheid. Handmassages, die fysieke aanraking combineren met gesprekken, zijn
effectief tegen eenzaamheid. Dit onderzoek richt zich op het effect van handmassages op
eenzaamheid bij ouderen om de effectiviteit van deze interventie te onderzoeken.
Resultaten
De resultaten tonen aan dat de ervaring van de handmassages onder ouderen varieert. De
eerste massage wordt regelmatig met twijfel benaderd, maar leidt vaak tot een positiever
oordeel, waarbij ontspanning en aandacht als waardevol worden ervaren. Het fysieke contact
wordt door een deel van de respondenten als zeer prettig ervaren, met termen als
‘huidhonger’ en ‘oprechte aandacht’, die het belang van aanraking benadrukken.
Tegelijkertijd variëren de voorkeuren in gespreksvoering. Waarbij sommigen genieten van
stilte, waarderen anderen juist de sociale interactie om even met iemand te praten. Deze
bevindingen benadrukken de positieve invloed van handmassages op zowel het fysieke als
mentale welzijn van de respondenten.
Conclusie
Handmassages blijken een positief effect te hebben op het verminderen van eenzaamheid
bij ouderen, met gevoelens van aandacht, verbinding en ontspanning als belangrijkste
voordelen. Het herhalen van de handmassages versterkt deze effecten. Beperkingen in de
steekproef en wervingsproces maken aanvullend onderzoek met een meer diverse groep
noodzakelijk om de resultaten te versterken en langetermijneffecten te verkennen.
Advies
Het effect van handmassages op eenzaamheid verschilt per persoon. Het invoeren van
evaluatiegesprekken na de eerste handmassage wordt aanbevolen om de interventie beter
af te stemmen op de wensen van de ontvanger. Dit verhoogt zowel de effectiviteit als de
tevredenheid van de ontvanger en helpt de vrijwilligers om gepersonaliseerde zorg te bieden.
2
, INHOUDSOPGAVE
1. INLEIDING.......................................................................................................................................... 4
1.1 Aanleiding en relevantie............................................................................................................... 4
1.2 Doel- en vraagstelling.................................................................................................................. 5
2. METHODEN....................................................................................................................................... 6
2.1 Onderzoeksdesign....................................................................................................................... 6
2.2 Onderzoekspopulatie en steekproef............................................................................................. 6
2.3 Wijze van dataverzameling.......................................................................................................... 7
2.4 Wijze van data-analyse................................................................................................................ 7
2.5 Ethische overwegingen................................................................................................................ 8
3. RESULTATEN.................................................................................................................................... 9
3.1 Ervaring van de handmassage................................................................................................... 10
3.1.1 Eerste ervaring.................................................................................................................... 12
3.1.2 Herhaalde ervaring.............................................................................................................. 13
3.2 Fysiek contact............................................................................................................................ 14
3.3 Mentale impact........................................................................................................................... 15
3.4 Gespreksvoering........................................................................................................................ 17
4. DISCUSSIE...................................................................................................................................... 18
4.1 Beschrijving voornaamste bevindingen......................................................................................18
4.2 Betekenis van de bevindingen................................................................................................... 18
4.3 Sterke en zwakke punten........................................................................................................... 19
5. CONCLUSIE..................................................................................................................................... 20
6. ADVIES............................................................................................................................................ 21
6.1 Microniveau................................................................................................................................ 21
6.2 Mesoniveau................................................................................................................................ 21
7. REFERENTIES................................................................................................................................. 22
8. BIJLAGEN........................................................................................................................................ 24
Bijlage A: Literatuurstrategie............................................................................................................ 24
Bijlage B: Topiclijst........................................................................................................................... 27
Bijlage C: Checklist persoonsgebonden data...................................................................................29
Bijlage D: Codering.......................................................................................................................... 30
Bijlage E: Transcripten..................................................................................................................... 42
Bijlage F: Advies.............................................................................................................................. 43
Bijlage G: Criterium 21..................................................................................................................... 45
Bijlage H: Reflectieverslag............................................................................................................... 46
Bijlage I: Informed consent............................................................................................................... 47
3
