Samenvatting
wetenschapsfilosofie
Tim van Wanrooij
Hoorcollege 1
Opbouw cursus: In deze cursus beginnen we met [1] kennisleer. Dat gaat over in
[2] wetenschapsfilosofie & daarna bekijken we [3] naar wat kritisch denken is en
wat de valkuilen zijn van niet kritisch denken in de wetenschap
Ik maak veel gebruik van afkortingen & initialen (de eerste keer dat ik een term
gebruik schrijf ik die voluit & zet ik de afkorting erachter); • (HD: betekent ‘Hans
Dooremalen’, dat is dus een afkorting die ik gebruik om aan te geven dat ik iets
belangrijk vind, of dat het om een opmerking van mij gaat.
Programma college 1 :
1. Wat is wetenschapsfilosofie?
2. 2. Wat is het belang van wetenschapsfilosofie voor jullie?
3. 3. Epistemologie: rationalisme vs. empirisme;
4. 4. Samenvatting;
5. . Vooruitblik.
Wat is wetenschapsfilosofie
Dit is filosofische reflectie op wat wetenschap is, doet en aan kennis genereert;
Bijvoorbeeld: Waarom vallen Stephen Hawkings beweringen over zwarte gaten
binnen het domein van de wetenschap en Joke Dammans beweringen over witte
geesten niet?
Wat is wetenschap:
- Op deze vraag komen we uitgebreid terug;
- [A] We gebruiken het woord ‘wetenschap’ heel vaak & gebruiken dat
ook goed;
- [B] Maar wat zijn nu de eigenschappen van wetenschap?
- We hebben wel een idee van wat wetenschap is, maar geen helder
antwoord, d.w.z. we gebruiken het woord wel goed en kunnen
mensen wijzen op foutief gebruik, maar wat is wetenschap nu
precies?
Waarom wetenschapsfilosofie voor psychologen?
Psychologie is een wetenschap
,Kennis, kunde, karakter
Kennis, kunde, karakter
Je hoort natuurlijk als academicus uit te kunnen leggen waarom dat psychologie
gezien wordt als een wetenschap; Daar heb je dus allereerst kennis voor nodig: Je
moet weten wat de verschillende antwoorden zijn die in de geschiedenis van het
denken over wat wetenschap geven zijn op de vraag wat is wetenschap?
Kennis, kunde, karakter
Daarnaast moet je de vaardigheid hebben – de kunde – om kritisch te reflecteren
op vragen als:
- Is psychologie wel een wetenschap? / Heeft psychologie wel terecht
de status van wetenschap?
- Is het terecht dat wetenschap het monopolie heeft op
kennisverwerving?
Er is een replicatiecrisis in de psychologie; Is psychologie wel een wetenschap?
In de wetenschap publiceert men meestal alleen positieve resultaten; Wanneer is
iets wetenschap?
Filosofie is dus (o.a.) kritische reflectie & daar heb je kennis voor nodig & ook
kunde.
Kennis, kunde karakter
Maar dat is nog niet alles; Kennis en kunde dienen een ander doel: karakter.
Betere psychologen, betere wetenschappers, betere burgers
Door kritisch na te denken over wat wetenschap is, en of psychologie een
wetenschap is, hopen we dat je beter inzicht krijgt in psychologie als wetenschap,
waardoor jullie betere wetenschappers worden; De universiteit wil natuurlijk niet
een nieuwe Diederik Stapel afleveren;
We zullen zien dat kritisch nadenken over je eigen wetenschap en je eigen
denken nog niet zo eenvoudig is.
We willen niet alleen studenten afleveren die kennis en vaardigheden hebben
zodat ze lekker veel geld kunnen verdienen.
Tilburg uni understanding society advancing society
Epistemologie
= kennisleer
Wetenschapsfilosofie begon met epistemologie;
Epistemologie stelt drie vragen:
, (1) Wat is (zekere) kennis?
(2) Hoe kunnen we die kennis rechtvaardigen?
(3) Wat is de bron van kennis?
M.b.t. deze kwesties zijn traditioneel twee posities ingenomen:
1. het rationalisme: echte kennis is afkomstig van de ratio, de rede, het
verstand;
2. Het empirisme: echte kennis is afkomstig van de zintuiglijke ervaring.
Kunnen we echte kennis hebben?? Wat weet je zeker???
3.1 Scepticisme
(zie kennisclip 1)
Socrates op het marktplein; Stelt vraagtekens bij de gevestigde (vaak
mythologische) opvattingen;
Scepticisme: ‘Perhaps the conclusion must even be that we do not know anything
at all, and never will.’ (Dooremalen, De Regt, & Schouten, 2021, p. 16
Socrates wordt veroordeeld
Weten we dan niks zeker??
3.2 Rationalisme
Centrale bewering: echte kennis komt (deels) voort uit het goed gebruiken van je
verstand (ratio) (of wordt aan die ratio getoetst);
Geassocieerde bewering: er bestaat ingeboren kennis (= nativisme)
Rationalist #1: Plato
- De bron van kennis is de ratio;
- Plato: Leren is herinneren - anamnèsis;
- M.a.w.: je doet nooit nieuwe kennis op. (Maar dit wist je toch niet?)
- Vraag: waarom zegt hij dat?
- Plato geloofde in reïncarnatie → →
- Plato meende dat je voor je
geboorte alle echte kennis al had
(die ben je vergeten bij je
geboorte).
- Plato: kennis is een ware en
gerechtvaardigde overtuiging.
plato reageert op Heraclitus
, Panta rhei (alles stroomt); Als in onze wereld (= de wereld die we met onze
zintuigen waarnemen) alles continu verandert, dan is er niets;
En dan kunnen we enkel doxa verwerven, geen epistème…. (En dat leidt dus
tot scepticisme)
Maar…. Plato wilde geen scepticisme
Plato’s allegorie van de grot:
Ideeën / Vormen bestaan los van ons in een Ideeënwereld / Vormenwereld;
De ziel is verwant aan die Ideeën;
Kennis verwerven is daarmee je de Ideeën herinneren – anamnèsis.
Meno
Dit is natuurlijk onacceptabel:
Socrates legt de slaaf van Meno
woorden in de mond;
Dit soort rationalisme is dus wel erg
extreem;
Descartes had een minder sterke
versie (dat zien we in college 2)
3.3 empirisme
Centrale bewering: Empiristen menen dat de bron van kennis de ervaring
opgedaan via de zintuiglijke waarneming is;
Dit is de common sense opvatting: als je wilt weten hoe iets zit, moet je kijken (of
luisteren…).
De centrale claim is dus dat je kennis opdoet via de ervaringen die je hebt als
waarneemt (= als je je zintuigen gebruikt);
Grieks: empeira;
Latijn: experienta;
Geassocieerde bewering: Als alle kennis uit de ervaring via de waarneming
voortkomt, is er geen ingeboren kennis.
Empiristisch ≠ empirisch
Er is een verschil tussen empiristisch (Eng: empiricist) en empirisch (Eng:
empirical); ‘Empiristisch’ verwijst naar het empirisme, de opvatting dat kennis
voortkomt uit de zintuiglijke waarneming; Empiristisch staat tegenover
rationalistisch.
‘Empirisch’ verwijst naar de wetenschappelijke methode, waarbij men gebruik
maakt van observeerbare of experimentele gegevens om conclusies te trekken
over de wereld;
wetenschapsfilosofie
Tim van Wanrooij
Hoorcollege 1
Opbouw cursus: In deze cursus beginnen we met [1] kennisleer. Dat gaat over in
[2] wetenschapsfilosofie & daarna bekijken we [3] naar wat kritisch denken is en
wat de valkuilen zijn van niet kritisch denken in de wetenschap
Ik maak veel gebruik van afkortingen & initialen (de eerste keer dat ik een term
gebruik schrijf ik die voluit & zet ik de afkorting erachter); • (HD: betekent ‘Hans
Dooremalen’, dat is dus een afkorting die ik gebruik om aan te geven dat ik iets
belangrijk vind, of dat het om een opmerking van mij gaat.
Programma college 1 :
1. Wat is wetenschapsfilosofie?
2. 2. Wat is het belang van wetenschapsfilosofie voor jullie?
3. 3. Epistemologie: rationalisme vs. empirisme;
4. 4. Samenvatting;
5. . Vooruitblik.
Wat is wetenschapsfilosofie
Dit is filosofische reflectie op wat wetenschap is, doet en aan kennis genereert;
Bijvoorbeeld: Waarom vallen Stephen Hawkings beweringen over zwarte gaten
binnen het domein van de wetenschap en Joke Dammans beweringen over witte
geesten niet?
Wat is wetenschap:
- Op deze vraag komen we uitgebreid terug;
- [A] We gebruiken het woord ‘wetenschap’ heel vaak & gebruiken dat
ook goed;
- [B] Maar wat zijn nu de eigenschappen van wetenschap?
- We hebben wel een idee van wat wetenschap is, maar geen helder
antwoord, d.w.z. we gebruiken het woord wel goed en kunnen
mensen wijzen op foutief gebruik, maar wat is wetenschap nu
precies?
Waarom wetenschapsfilosofie voor psychologen?
Psychologie is een wetenschap
,Kennis, kunde, karakter
Kennis, kunde, karakter
Je hoort natuurlijk als academicus uit te kunnen leggen waarom dat psychologie
gezien wordt als een wetenschap; Daar heb je dus allereerst kennis voor nodig: Je
moet weten wat de verschillende antwoorden zijn die in de geschiedenis van het
denken over wat wetenschap geven zijn op de vraag wat is wetenschap?
Kennis, kunde, karakter
Daarnaast moet je de vaardigheid hebben – de kunde – om kritisch te reflecteren
op vragen als:
- Is psychologie wel een wetenschap? / Heeft psychologie wel terecht
de status van wetenschap?
- Is het terecht dat wetenschap het monopolie heeft op
kennisverwerving?
Er is een replicatiecrisis in de psychologie; Is psychologie wel een wetenschap?
In de wetenschap publiceert men meestal alleen positieve resultaten; Wanneer is
iets wetenschap?
Filosofie is dus (o.a.) kritische reflectie & daar heb je kennis voor nodig & ook
kunde.
Kennis, kunde karakter
Maar dat is nog niet alles; Kennis en kunde dienen een ander doel: karakter.
Betere psychologen, betere wetenschappers, betere burgers
Door kritisch na te denken over wat wetenschap is, en of psychologie een
wetenschap is, hopen we dat je beter inzicht krijgt in psychologie als wetenschap,
waardoor jullie betere wetenschappers worden; De universiteit wil natuurlijk niet
een nieuwe Diederik Stapel afleveren;
We zullen zien dat kritisch nadenken over je eigen wetenschap en je eigen
denken nog niet zo eenvoudig is.
We willen niet alleen studenten afleveren die kennis en vaardigheden hebben
zodat ze lekker veel geld kunnen verdienen.
Tilburg uni understanding society advancing society
Epistemologie
= kennisleer
Wetenschapsfilosofie begon met epistemologie;
Epistemologie stelt drie vragen:
, (1) Wat is (zekere) kennis?
(2) Hoe kunnen we die kennis rechtvaardigen?
(3) Wat is de bron van kennis?
M.b.t. deze kwesties zijn traditioneel twee posities ingenomen:
1. het rationalisme: echte kennis is afkomstig van de ratio, de rede, het
verstand;
2. Het empirisme: echte kennis is afkomstig van de zintuiglijke ervaring.
Kunnen we echte kennis hebben?? Wat weet je zeker???
3.1 Scepticisme
(zie kennisclip 1)
Socrates op het marktplein; Stelt vraagtekens bij de gevestigde (vaak
mythologische) opvattingen;
Scepticisme: ‘Perhaps the conclusion must even be that we do not know anything
at all, and never will.’ (Dooremalen, De Regt, & Schouten, 2021, p. 16
Socrates wordt veroordeeld
Weten we dan niks zeker??
3.2 Rationalisme
Centrale bewering: echte kennis komt (deels) voort uit het goed gebruiken van je
verstand (ratio) (of wordt aan die ratio getoetst);
Geassocieerde bewering: er bestaat ingeboren kennis (= nativisme)
Rationalist #1: Plato
- De bron van kennis is de ratio;
- Plato: Leren is herinneren - anamnèsis;
- M.a.w.: je doet nooit nieuwe kennis op. (Maar dit wist je toch niet?)
- Vraag: waarom zegt hij dat?
- Plato geloofde in reïncarnatie → →
- Plato meende dat je voor je
geboorte alle echte kennis al had
(die ben je vergeten bij je
geboorte).
- Plato: kennis is een ware en
gerechtvaardigde overtuiging.
plato reageert op Heraclitus
, Panta rhei (alles stroomt); Als in onze wereld (= de wereld die we met onze
zintuigen waarnemen) alles continu verandert, dan is er niets;
En dan kunnen we enkel doxa verwerven, geen epistème…. (En dat leidt dus
tot scepticisme)
Maar…. Plato wilde geen scepticisme
Plato’s allegorie van de grot:
Ideeën / Vormen bestaan los van ons in een Ideeënwereld / Vormenwereld;
De ziel is verwant aan die Ideeën;
Kennis verwerven is daarmee je de Ideeën herinneren – anamnèsis.
Meno
Dit is natuurlijk onacceptabel:
Socrates legt de slaaf van Meno
woorden in de mond;
Dit soort rationalisme is dus wel erg
extreem;
Descartes had een minder sterke
versie (dat zien we in college 2)
3.3 empirisme
Centrale bewering: Empiristen menen dat de bron van kennis de ervaring
opgedaan via de zintuiglijke waarneming is;
Dit is de common sense opvatting: als je wilt weten hoe iets zit, moet je kijken (of
luisteren…).
De centrale claim is dus dat je kennis opdoet via de ervaringen die je hebt als
waarneemt (= als je je zintuigen gebruikt);
Grieks: empeira;
Latijn: experienta;
Geassocieerde bewering: Als alle kennis uit de ervaring via de waarneming
voortkomt, is er geen ingeboren kennis.
Empiristisch ≠ empirisch
Er is een verschil tussen empiristisch (Eng: empiricist) en empirisch (Eng:
empirical); ‘Empiristisch’ verwijst naar het empirisme, de opvatting dat kennis
voortkomt uit de zintuiglijke waarneming; Empiristisch staat tegenover
rationalistisch.
‘Empirisch’ verwijst naar de wetenschappelijke methode, waarbij men gebruik
maakt van observeerbare of experimentele gegevens om conclusies te trekken
over de wereld;
