KLINISCHE PSYCHOLOGIE
_____________________________________________________________________________________________________
Hoorcollege 1 - 22 april 2024
De klinische psychologie en abnormaal gedrag:
Bij klinische psychologie bestuderen we abnormaal gedrag waar mensen en hun omgeving
onder leiden. Houdt zich bezig met diagnoses, behandelingen en preventie van stoornissen.
- Neurobiologische benadering van psychopathologie.
Focus op het verband tussen de lichamelijke en geestelijke gezondheid (nature-nurture). De
hersenen zijn enorm van belang bij het ontwikkelen van stoornissen.
→ Fenotype = genotype + omgeving, maar het genotype heeft ook invloed op je ervaringen.
→ Dementia paralytica (20e eeuw): een stoornis met waanideeën en huidproblemen, kon
worden opgelost met antibiotica, een grote ontdekking dat de biologie psychische
stoornissen zou kunnen oplossen, psychologische aandoeningen hebben dus zowel een
biologische grondslag als dat omgevingsfactoren een rol spelen.
→ Diathese kwetsbaarheid-stressmodel: hoe hoger de kwetsbaarheid, hoe lager de stress
hoeft te zijn om psychopathologie te ontwikkelen.
→ MRI’s bekijken de protonen in de hersenen, fMRI’s bekijken de zuurstof levels in de
hersenen. Beide worden veel gebruikt om onderzoek te doen naar stoornissen, zoals bij het
onderzoeken welke hersengebieden actief zijn tijdens bepaalde symptomen.
→ Voeding heeft ook invloed op de ontwikkeling van psychologische stoornissen (lowlands
onderzoek, waarbij ontlasting werd vergeleken met de persoonlijkheidstrekken op basis van
de Big Five).
- Leertheoretische benadering van psychopathologie.
Thorndike: operant conditioneren, leerproces waarbij een respons gevolgd wordt door een
bekrachtiger (reinforcer) of bestraffer (punisher). Situatie-Respons-Outcome (SRO), dit soort
processen kun je toepassen bij stoornissen om ze te behandelen.
Voorbeeldsituatie → Context: overbezorgdheid lichaam, Respons: aftasten eigen lichaam,
Outcome: afname bezorgdheid, op tijd ontdekken ernstige ziekte, maar ook tijdverlies en
conflicten in het gezin (dus zowel positief als negatief). De neutraliserende activiteit wordt
door exposure met responspreventie niet meer uitgevoerd.
,Pavlov: klassiek conditioneren, een ongeconditioneerde (onvoorwaardelijke) prikkel leidt tot
een lokt een ongeconditioneerde (onvoorwaardelijke) reactie uit, waarna op een gegeven
moment een geconditioneerde prikkel de geconditioneerde reactie kan uitlokken
- Cognitieve benadering van psychopathologie.
De manier waarop mensen informatie verwerken en selecteren, wat een grote rol speelt bij
het ontwikkelen van psychologische stoornissen. Hoe je de wereld ziet, beïnvloedt weer hoe
jij informatie selecteert (selectieve interpretatie) en ook je herinneringen. Deze schema’s
vormen weerstand tegen veranderingen, maar een disconfirmerende ervaring kan het
schema aanpassen.
Beck’s cognitive triade:
→ Mensen houden er
gedachten op na die kunnen
leiden tot psychische
problemen.
- Psychodynamische benadering van psychopathologie.
Vroeger en het onbewuste speelt een grote rol. Gaat uit van tekorten en het verleden.
Freud: psychoanalytische benadering, superego (geweten, moreel) - ego (ik, logisch) - id
(onbewust, niet logisch, emotioneel), moeten allemaal goed ontwikkeld zijn en in een goede
verhouding om geen psychopathologie te ontwikkelen, als id in conflict komt met ego en
superego worden afweermechanismen ingezet.
Ainsworth: gehechtheidsrepresentaties die ontstaan in de kindertijd en redelijk stabiel blijven
met de leeftijd, die van invloed zijn op het welbevinden.
→ Het zelfbeeld van
jezelf en van die van
een ander heeft veel
invloed op je
hechtingsstijl. Deze
hechtingsstijlen kun
je meten met
vragenlijsten en
deze hebben invloed
op het ontwikkelen
van psychologische
stoornissen.
, - Humanistische benadering van psychopathologie.
Gaat uit van je eigen keuzes, vrijheid en zelfbeschikking, je leeft bewust en in het nu en met
de bedoeling te willen groeien. Persoonlijke bewuste beleving staat voorop. De mens is van
nature goed en autonoom.
Maslow: de positieve motivatietheorie (1970), focust op het realiseren van eigen behoeften
en mogelijkheden. Je
hebt op elke stap iets
nodig om jezelf helemaal
te kunnen ontplooien en
dan kun je naar het
volgende niveau.
Rogers: de mens is in staat om zelf problemen op te lossen, de aandacht gaat uit naar het
hier en nu en het verleden heeft een ondergeschikte rol (ten opzichte van de
psychoanalytische benadering). Je moet je gevoel integreren in het denken en handelen.
Tijdens therapie is de gelijkwaardige opstelling tussen therapeut en patiënt van belang
(Rogeriaanse basishouding van de therapeut: empathie, echtheid en respect + non-directief:
niet meteen oordelen en adviezen geven).
- Systeembenadering van psychopathologie.
De sociale omgeving speelt een belangrijke rol bij het ontwikkelen van psychische
stoornissen. Een systeem is een samenhangend geheel van objecten en de relaties tussen
deze objecten (wederzijdse beïnvloeding, interactie ketens, circulaire causaliteit).
EE (expressed emotion): als je overbetrokken, vijandig en kritisch bent en/of je opgroeit in
zo’n systeem, zorgt ervoor dat je snel terugkeert in een psychose. Het systeem waarin je
leeft heeft dus enorm invloed op of je terugvalt of niet.
(hostility = vijandigheid)
Algemene systeemtheorie = ondanks de steeds veranderende omgeving van individuele
gezinsleden, vertoont het gezinssysteem een zeker evenwicht (homeostase). Als dit
evenwicht door externe factoren verstoord dreigt te raken, zijn er mechanismen die erop
gericht zijn om dit evenwicht te herstellen (adaptatie, gedrag aanpassen). Een
gezinssysteem heeft twee taken: het waarborgen van continuïteit en het bevorderen van de
ontwikkeling van de individuele gezinsleden).
, - Equifinaliteit: een eindsituatie kan het gevolg zijn van verschillende
begintoestanden
- Equipotentialiteit: een beginsituatie kan leiden tot verschillende eindtoestanden
Conflicten kunnen worden opgelost door het kind erbij te betrekken:
- triangulatie → beide ouders verwachten dat kinderen hun partij kiezen en tegen de
andere ouder is
- bliksemafleider → de spanningen tussen de ouders worden genegeerd omdat de
aandacht is gericht op het probleemgedrag van het kind of zorgen om het kind
- stabiele coalitie → één van de ouders spant samen met het kind om samen tegen de
andere ouder te gaan (bij langdurige of frequente conflicten)
Twee typen extreme gezinsstructuren:
- ‘Kluwen gezin’ = de grenzen tussen de subsystemen zijn vervaagd met een rigide
grens tussen het systeem en de buitenwereld
- ‘Los-zand gezin’ = starre grenzen tussen de gezinsleden met vervaagde grens
tussen het gezinssysteem en de wereld erbuiten
_____________________________________________________________________________________________________
Hoorcollege 1 - 22 april 2024
De klinische psychologie en abnormaal gedrag:
Bij klinische psychologie bestuderen we abnormaal gedrag waar mensen en hun omgeving
onder leiden. Houdt zich bezig met diagnoses, behandelingen en preventie van stoornissen.
- Neurobiologische benadering van psychopathologie.
Focus op het verband tussen de lichamelijke en geestelijke gezondheid (nature-nurture). De
hersenen zijn enorm van belang bij het ontwikkelen van stoornissen.
→ Fenotype = genotype + omgeving, maar het genotype heeft ook invloed op je ervaringen.
→ Dementia paralytica (20e eeuw): een stoornis met waanideeën en huidproblemen, kon
worden opgelost met antibiotica, een grote ontdekking dat de biologie psychische
stoornissen zou kunnen oplossen, psychologische aandoeningen hebben dus zowel een
biologische grondslag als dat omgevingsfactoren een rol spelen.
→ Diathese kwetsbaarheid-stressmodel: hoe hoger de kwetsbaarheid, hoe lager de stress
hoeft te zijn om psychopathologie te ontwikkelen.
→ MRI’s bekijken de protonen in de hersenen, fMRI’s bekijken de zuurstof levels in de
hersenen. Beide worden veel gebruikt om onderzoek te doen naar stoornissen, zoals bij het
onderzoeken welke hersengebieden actief zijn tijdens bepaalde symptomen.
→ Voeding heeft ook invloed op de ontwikkeling van psychologische stoornissen (lowlands
onderzoek, waarbij ontlasting werd vergeleken met de persoonlijkheidstrekken op basis van
de Big Five).
- Leertheoretische benadering van psychopathologie.
Thorndike: operant conditioneren, leerproces waarbij een respons gevolgd wordt door een
bekrachtiger (reinforcer) of bestraffer (punisher). Situatie-Respons-Outcome (SRO), dit soort
processen kun je toepassen bij stoornissen om ze te behandelen.
Voorbeeldsituatie → Context: overbezorgdheid lichaam, Respons: aftasten eigen lichaam,
Outcome: afname bezorgdheid, op tijd ontdekken ernstige ziekte, maar ook tijdverlies en
conflicten in het gezin (dus zowel positief als negatief). De neutraliserende activiteit wordt
door exposure met responspreventie niet meer uitgevoerd.
,Pavlov: klassiek conditioneren, een ongeconditioneerde (onvoorwaardelijke) prikkel leidt tot
een lokt een ongeconditioneerde (onvoorwaardelijke) reactie uit, waarna op een gegeven
moment een geconditioneerde prikkel de geconditioneerde reactie kan uitlokken
- Cognitieve benadering van psychopathologie.
De manier waarop mensen informatie verwerken en selecteren, wat een grote rol speelt bij
het ontwikkelen van psychologische stoornissen. Hoe je de wereld ziet, beïnvloedt weer hoe
jij informatie selecteert (selectieve interpretatie) en ook je herinneringen. Deze schema’s
vormen weerstand tegen veranderingen, maar een disconfirmerende ervaring kan het
schema aanpassen.
Beck’s cognitive triade:
→ Mensen houden er
gedachten op na die kunnen
leiden tot psychische
problemen.
- Psychodynamische benadering van psychopathologie.
Vroeger en het onbewuste speelt een grote rol. Gaat uit van tekorten en het verleden.
Freud: psychoanalytische benadering, superego (geweten, moreel) - ego (ik, logisch) - id
(onbewust, niet logisch, emotioneel), moeten allemaal goed ontwikkeld zijn en in een goede
verhouding om geen psychopathologie te ontwikkelen, als id in conflict komt met ego en
superego worden afweermechanismen ingezet.
Ainsworth: gehechtheidsrepresentaties die ontstaan in de kindertijd en redelijk stabiel blijven
met de leeftijd, die van invloed zijn op het welbevinden.
→ Het zelfbeeld van
jezelf en van die van
een ander heeft veel
invloed op je
hechtingsstijl. Deze
hechtingsstijlen kun
je meten met
vragenlijsten en
deze hebben invloed
op het ontwikkelen
van psychologische
stoornissen.
, - Humanistische benadering van psychopathologie.
Gaat uit van je eigen keuzes, vrijheid en zelfbeschikking, je leeft bewust en in het nu en met
de bedoeling te willen groeien. Persoonlijke bewuste beleving staat voorop. De mens is van
nature goed en autonoom.
Maslow: de positieve motivatietheorie (1970), focust op het realiseren van eigen behoeften
en mogelijkheden. Je
hebt op elke stap iets
nodig om jezelf helemaal
te kunnen ontplooien en
dan kun je naar het
volgende niveau.
Rogers: de mens is in staat om zelf problemen op te lossen, de aandacht gaat uit naar het
hier en nu en het verleden heeft een ondergeschikte rol (ten opzichte van de
psychoanalytische benadering). Je moet je gevoel integreren in het denken en handelen.
Tijdens therapie is de gelijkwaardige opstelling tussen therapeut en patiënt van belang
(Rogeriaanse basishouding van de therapeut: empathie, echtheid en respect + non-directief:
niet meteen oordelen en adviezen geven).
- Systeembenadering van psychopathologie.
De sociale omgeving speelt een belangrijke rol bij het ontwikkelen van psychische
stoornissen. Een systeem is een samenhangend geheel van objecten en de relaties tussen
deze objecten (wederzijdse beïnvloeding, interactie ketens, circulaire causaliteit).
EE (expressed emotion): als je overbetrokken, vijandig en kritisch bent en/of je opgroeit in
zo’n systeem, zorgt ervoor dat je snel terugkeert in een psychose. Het systeem waarin je
leeft heeft dus enorm invloed op of je terugvalt of niet.
(hostility = vijandigheid)
Algemene systeemtheorie = ondanks de steeds veranderende omgeving van individuele
gezinsleden, vertoont het gezinssysteem een zeker evenwicht (homeostase). Als dit
evenwicht door externe factoren verstoord dreigt te raken, zijn er mechanismen die erop
gericht zijn om dit evenwicht te herstellen (adaptatie, gedrag aanpassen). Een
gezinssysteem heeft twee taken: het waarborgen van continuïteit en het bevorderen van de
ontwikkeling van de individuele gezinsleden).
, - Equifinaliteit: een eindsituatie kan het gevolg zijn van verschillende
begintoestanden
- Equipotentialiteit: een beginsituatie kan leiden tot verschillende eindtoestanden
Conflicten kunnen worden opgelost door het kind erbij te betrekken:
- triangulatie → beide ouders verwachten dat kinderen hun partij kiezen en tegen de
andere ouder is
- bliksemafleider → de spanningen tussen de ouders worden genegeerd omdat de
aandacht is gericht op het probleemgedrag van het kind of zorgen om het kind
- stabiele coalitie → één van de ouders spant samen met het kind om samen tegen de
andere ouder te gaan (bij langdurige of frequente conflicten)
Twee typen extreme gezinsstructuren:
- ‘Kluwen gezin’ = de grenzen tussen de subsystemen zijn vervaagd met een rigide
grens tussen het systeem en de buitenwereld
- ‘Los-zand gezin’ = starre grenzen tussen de gezinsleden met vervaagde grens
tussen het gezinssysteem en de wereld erbuiten
