Samenvatting psychosomatiek kennistoets
1
,Inhoudsopgave
Algemeen ............................................................................................................................................................. 3
Thema 1: pijn .................................................................................................................................................... 9
Thema 2: stress .............................................................................................................................................. 15
Thema 3: persoonlijkheid ........................................................................................................................... 20
Thema 4: zelfzorg .......................................................................................................................................... 27
Thema 5: angst, rouw en trauma ............................................................................................................ 33
Thema 6: problematische genootsmiddelengebruik en verslaving ............................................. 41
Thema 7: specifieke chronische pijnpopulatie .................................................................................... 47
Thema 8: angst, depressie en suïcide .................................................................................................... 54
Bijlage ................................................................................................................................................................. 61
2
, Algemeen
Lage rugpijn
Lage rugklachten
• Normaal beloop van LRK: graduele toename van activiteiten en participatie
• Afwijkend beloop van LRK: geen afname van beperking en participatieproblemen
in de tijd, maar LRK die gelijk blijven die gelijk blijven of zelfs toenamen. Geen
duidelijke toename van activiteiten gedurende 3 weken
o Profiel 1: normaal beloop
o Profiel 2: afwijkend beloop zonder dominante aanwezigheid van psychosociale
herstel belemmerende factoren
o Profiel 3: afwijkend beloop met dominante aanwezigheid van psychosociale
herstel belemmerende factoren
Factoren die het herstel van lage rugpijn kunnen vertragen:
• Aan rugpijn gerelateerde factoren: hoge mate van beperkingen in activiteiten,
uitstralende pijn, wijdverbreide pijn
• Individuele factoren: oudere leeftijd, slechte algemene gezondheidstoestand
• Psychosociale factoren: psychologische en psychosociale stress, pijn-gerelateerde
angsten/vermijdingsgedrag, somatisatie, depressieve klachten
• Werk- gerelateerde factoren: slechte relaties met collega’s, zware fysieke
taakeisen
Factoren bij cervicale pijnklachten:
• Leeftijd > 40 jaar
• Tegelijkertijd ervaren van LRK/hoofdpijn
• Eerder episodes van nekklachten
Behandelbeleid vanuit richtlijn LRK
• Profiel 1: geruststelling en educatie (max. 3
behandelingen)
• Profiel 2: idem + oefentherapie/ evt. massage of
warmte (max. 3 weken begeleidingstraject
• Profiel 3: uitleg over ongunstig invloed psychosociale
factoren en positieve invloed van bewegen +
oefentherapie gericht op gedragsmatige principes (3-6
weken behandeltraject)
Is er nog geen resultaat? Ben jij dan wel de aangewezen
persoon?
Waarom geen herstel?
Risicofactoren:
• Biologisch: genetische kwatsbaarheid, vermoeidheid, conditieverlies
• Psychologisch: trauma, hechting, stress
• Sociaal: life events, weinig sociale steun, pesten.
Risicofactoren:
• Luxerende (uitlokkende) factoren: uitlokken van klachten of stoornis (ligt in het
verleden)
• Predisponerende/voorbeschikkende factoren: al lang bestaande of genetische
kenmerken of vroegere ervaringen die iemand kwetsbaar maken voor het
ontstaan van klachten of stoornis(ligt in het verleden)
• In standhoudende factoren; onderhouden of verergeren van klachten en
stoornis
o Fysiek, emotioneel, cognitief, gedragsmatig, sociaal en overig
3
, Fysieke in standhoudende factoren:
• Slaapproblemen
• Slechte lichamelijke conditie (hoe reageer je op belasting?)
• Afwijkend voedingspatroon (vitamine D kan pijnintensiteit verlangen)
• Verhoogde gevoeligheid voor lichamelijke sensaties
Emotionele in standhoudende factoren:
• Frustratie en moedeloosheid t.a.v. de klachten
• Schaamte en gevoel van falen t.a.v. de klachten
• Moeite met ervaren en interpreteren van emoties en lichaamssignalen
Cognitief in standhoudende factoren:
• Somatische fixatie (focussen op lichamelijke)
• Gebrek aan acceptatie van de klachten
• Preoccupatie met klachten (steeds met de klacht bezig zijn)
• Ziekte angst
• Ervaren van weinig invloed op de klachten
• Bewegingsangst (TAMPA)
• Piekeren en doemdenken
Gedragsmatige in standhoudende factoren:
• Overmatig zorggebruik (‘shoppen’) (steeds naar verschillende disciplines gaan
met probleem
• Vermijdingsgedrag (‘underuser’)
• Alles-of-niets-gedrag (‘overuser’) (bijvoorbeeld doormiddel van dagboek
achterhalen)
• Te hoge eisen stellen aan zich zichzelf
• Moeite met hulpvragen (passieve copers)
Sociale in standhoudende factoren:
• Disfunctionele interactie met naasten (voorbij langdurige klachten)
• Verstoorde relatie met artsen en/of andere hulpverleners
• Problemen met rol-functioneren en/of stressvolle omstandigheden
• Ervaren van onvoldoende erkenning t.a.v. de klachten
Overige in standhoudende factoren
• Psychiatrische/somatische co-morbiditeit
• Trauma in de voorgeschiedenis
• Gehechtheidsproblematiek
Interprofessionele behandeltrajecten. Moeilijk te behandelen, geen indicatie voor
monodisciplinair als fysiotherapeut alleen.
ALK
ALK: aanhoudende lichamelijke klachten (nieuwe begrip)
Klachtencode: lage rugklachten, opgezette buik
Patroon: psychosomatische, stressklachten, hysterische, psychische, vage klachten
Proces: somatisatie, somatische fixatie
Syndromen: functioneel somatisch syndroom
DSM V: somatische-symptoomstoornis (symptomen 6maanden aanwezig)
- Conversiestoornis
- Illnes anxiety disorder (hypochondrie = extreme angst voor
ernstige aandoeningen))
- Psychological factors affecting other medical conditions
- Factitious disorders (= opzettelijk ziek maken)
Prevalentie ALK:
30-50%: in huisartsenpraktijk
40-60% in sepcialistische poliklinieken
16,1%: somatoforme stoornissen in huisartsenpraktijk
4
1
,Inhoudsopgave
Algemeen ............................................................................................................................................................. 3
Thema 1: pijn .................................................................................................................................................... 9
Thema 2: stress .............................................................................................................................................. 15
Thema 3: persoonlijkheid ........................................................................................................................... 20
Thema 4: zelfzorg .......................................................................................................................................... 27
Thema 5: angst, rouw en trauma ............................................................................................................ 33
Thema 6: problematische genootsmiddelengebruik en verslaving ............................................. 41
Thema 7: specifieke chronische pijnpopulatie .................................................................................... 47
Thema 8: angst, depressie en suïcide .................................................................................................... 54
Bijlage ................................................................................................................................................................. 61
2
, Algemeen
Lage rugpijn
Lage rugklachten
• Normaal beloop van LRK: graduele toename van activiteiten en participatie
• Afwijkend beloop van LRK: geen afname van beperking en participatieproblemen
in de tijd, maar LRK die gelijk blijven die gelijk blijven of zelfs toenamen. Geen
duidelijke toename van activiteiten gedurende 3 weken
o Profiel 1: normaal beloop
o Profiel 2: afwijkend beloop zonder dominante aanwezigheid van psychosociale
herstel belemmerende factoren
o Profiel 3: afwijkend beloop met dominante aanwezigheid van psychosociale
herstel belemmerende factoren
Factoren die het herstel van lage rugpijn kunnen vertragen:
• Aan rugpijn gerelateerde factoren: hoge mate van beperkingen in activiteiten,
uitstralende pijn, wijdverbreide pijn
• Individuele factoren: oudere leeftijd, slechte algemene gezondheidstoestand
• Psychosociale factoren: psychologische en psychosociale stress, pijn-gerelateerde
angsten/vermijdingsgedrag, somatisatie, depressieve klachten
• Werk- gerelateerde factoren: slechte relaties met collega’s, zware fysieke
taakeisen
Factoren bij cervicale pijnklachten:
• Leeftijd > 40 jaar
• Tegelijkertijd ervaren van LRK/hoofdpijn
• Eerder episodes van nekklachten
Behandelbeleid vanuit richtlijn LRK
• Profiel 1: geruststelling en educatie (max. 3
behandelingen)
• Profiel 2: idem + oefentherapie/ evt. massage of
warmte (max. 3 weken begeleidingstraject
• Profiel 3: uitleg over ongunstig invloed psychosociale
factoren en positieve invloed van bewegen +
oefentherapie gericht op gedragsmatige principes (3-6
weken behandeltraject)
Is er nog geen resultaat? Ben jij dan wel de aangewezen
persoon?
Waarom geen herstel?
Risicofactoren:
• Biologisch: genetische kwatsbaarheid, vermoeidheid, conditieverlies
• Psychologisch: trauma, hechting, stress
• Sociaal: life events, weinig sociale steun, pesten.
Risicofactoren:
• Luxerende (uitlokkende) factoren: uitlokken van klachten of stoornis (ligt in het
verleden)
• Predisponerende/voorbeschikkende factoren: al lang bestaande of genetische
kenmerken of vroegere ervaringen die iemand kwetsbaar maken voor het
ontstaan van klachten of stoornis(ligt in het verleden)
• In standhoudende factoren; onderhouden of verergeren van klachten en
stoornis
o Fysiek, emotioneel, cognitief, gedragsmatig, sociaal en overig
3
, Fysieke in standhoudende factoren:
• Slaapproblemen
• Slechte lichamelijke conditie (hoe reageer je op belasting?)
• Afwijkend voedingspatroon (vitamine D kan pijnintensiteit verlangen)
• Verhoogde gevoeligheid voor lichamelijke sensaties
Emotionele in standhoudende factoren:
• Frustratie en moedeloosheid t.a.v. de klachten
• Schaamte en gevoel van falen t.a.v. de klachten
• Moeite met ervaren en interpreteren van emoties en lichaamssignalen
Cognitief in standhoudende factoren:
• Somatische fixatie (focussen op lichamelijke)
• Gebrek aan acceptatie van de klachten
• Preoccupatie met klachten (steeds met de klacht bezig zijn)
• Ziekte angst
• Ervaren van weinig invloed op de klachten
• Bewegingsangst (TAMPA)
• Piekeren en doemdenken
Gedragsmatige in standhoudende factoren:
• Overmatig zorggebruik (‘shoppen’) (steeds naar verschillende disciplines gaan
met probleem
• Vermijdingsgedrag (‘underuser’)
• Alles-of-niets-gedrag (‘overuser’) (bijvoorbeeld doormiddel van dagboek
achterhalen)
• Te hoge eisen stellen aan zich zichzelf
• Moeite met hulpvragen (passieve copers)
Sociale in standhoudende factoren:
• Disfunctionele interactie met naasten (voorbij langdurige klachten)
• Verstoorde relatie met artsen en/of andere hulpverleners
• Problemen met rol-functioneren en/of stressvolle omstandigheden
• Ervaren van onvoldoende erkenning t.a.v. de klachten
Overige in standhoudende factoren
• Psychiatrische/somatische co-morbiditeit
• Trauma in de voorgeschiedenis
• Gehechtheidsproblematiek
Interprofessionele behandeltrajecten. Moeilijk te behandelen, geen indicatie voor
monodisciplinair als fysiotherapeut alleen.
ALK
ALK: aanhoudende lichamelijke klachten (nieuwe begrip)
Klachtencode: lage rugklachten, opgezette buik
Patroon: psychosomatische, stressklachten, hysterische, psychische, vage klachten
Proces: somatisatie, somatische fixatie
Syndromen: functioneel somatisch syndroom
DSM V: somatische-symptoomstoornis (symptomen 6maanden aanwezig)
- Conversiestoornis
- Illnes anxiety disorder (hypochondrie = extreme angst voor
ernstige aandoeningen))
- Psychological factors affecting other medical conditions
- Factitious disorders (= opzettelijk ziek maken)
Prevalentie ALK:
30-50%: in huisartsenpraktijk
40-60% in sepcialistische poliklinieken
16,1%: somatoforme stoornissen in huisartsenpraktijk
4
