Literatuur week 5 – Beveiligingsmaatregelen en de rol van risicotaxatie
Onderwerpen
TBS
ISD
Maatregel Wet langdurig toezicht (GVM)
Risicotaxatie
Ongevaarlijkheidspresumptie
Verplichte literatuur
F.W. Bleichrodt & P.C. Vegter, Sanctierecht, Kluwer, 2021, paragraaf 5.3-
5.4; paragraaf 8.5.
G.M. de Vries, ‘De aannemelijkheid van gevaar in de verre toekomst: een
probleem bij het opleggen van de GVM’, DD 2022/40
J. Bijlsma, 'Het is tijd voor een ongevaarlijkheidspresumptie. Beschouwing
naar aanleiding van J.H.B. Bemelmans, Totdat het tegendeel is bewezen',
RM Themis 2021, p. 81-92 (zie pdf op Canvas, onder Files).
Verplichte jurisprudentie
HR 7 januari 2020, ECLI:NL:HR:2020:2 (Richtlijn ISD).
Hof Arnhem 5 februari 2007, ECLI:NL:GHARN:2007:AZ7820 (Toetsingskader
art. 38s Sr).
Terbeschikkingstelling
De TBS-maatregel is een product van de Moderne Richting in het strafrecht. In de
loop van de jaren waren er sterke schommelingen in de instroom van
veroordeelden in de tbs en de beschikbare capaciteit. Vijf jaar na de invoering
was er al een Stopwet nodig wegens de grote instroom van TBS’ers.
Ook waren er problemen dat veroordeelden nog niet terecht konden in de tbs-
kliniek en in afwachting van plaatsing verbleven in een Huis van Bewaring
(passantenproblematiek).
Daarnaast zijn er ontwikkelingen wegens het vertrouwen in het beveiligend
vermogen van de tbs. Er ontstond maatschappelijke onrust over het niet
verlengen van de maatregel.
Tweesporenstelsel:
1) TBS met voorwaarden
2) TBS met dwangverpleging
de maatregel is gemaximeerd tot 4 jaar art. 38e lid 1 Sr
Opleggingsmogelijkheden
Voorwaarden voor oplegging art. 37a lid 1 Sr
3 materiële voorwaarden:
1) Gevaar, voor anderen of goederen (indien de veiligheid van
personen/goederen TBS eist)
2) Stoornis ten tijde van het delict (temporeel, niet causaal, juridisch)
3) Nader omschreven misdrijf (indexdelict) VH feit of genoemd feit
1
,Formele voorwaarden:
1) Rapport van deskundigen art. 37a lid 3 Sr bij weigering kan het zonder
(lid 4)
2) Ernst van het begane feit
3) Of veelvuldigheid van voorafgegane veroordelingen wegens misdrijf art.
37a lid 5 Sr
Bijzondere procedure: voor het verkrijgen van (oude) persoonsgegevens
betreffende een mogelijke gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de
geestvermogens bij verdachten van ‘geweldsmisdrijven’ die weigeren mee te
werken aan rapportage art. 37a lid 6 t/m 9 Sr
Materiële voorwaarden
Gevaar (1)
Vereist is dat de veroordeelde gevaarlijk is voor anderen of voor de algemene
veiligheid van personen of goederen
Veiligheid van anderen: het rechtstreeks gevaar voor meer individueel
bepaalde personen. Denk aan gevaar voor een concrete ex-partner
Algemene veiligheid voor personen: een bredere, onbepaalde kring
van personen. Denk aan de vraag of een partnerdoder mogelijk bij het
aangaan van een nieuwe relatie opnieuw gevaarlijk wordt.
Algemene veiligheid voor goederen: denk aan gebouwen en inventaris
daarvan ter zake van brandstichting. Gelet op het doel en de strekking van
de maatregel moet volgens de HR worden aangenomen dat voor
toepassing van de maatregel in dit geval meer is vereist dan ernstig
gevaar voor het aantasten van het ongestoorde bezit van goederen van
willekeurige derden.
Let op: NIET is vereist dat er een verband is tussen de stoornis en het
gevaar. Ook hoeft het gevaar NIET voort te komen uit de stoornis.
Let op: gevaar voor zichzelf = onvoldoende. Denk aan zelfdoding, automutilatie,
maatschappelijke teloorgang, ernstige verwaarlozing, etc. Dan ga je kijken naar
zorgmachtiging.
Er wordt doorgaans gekeken naar:
De aard en graad van de psychische stoornis
De ernst van het gepleegde delict
Eerdere veroordelingen; ook die nog niet onherroepelijk zijn
Toekomstig gevaar wordt dan mede afgeleid uit factoren uit het
verleden
Risicotaxatie-instrumenten
Stoornis (psychische ziekte) (2)
De rechter moet tot het oordeel komen dat bij de verdachte tijdens het begaan
van het feit een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de
geestvermogens bestond art. 37a lid 1 onder 2 Sr.
Dus zowel aangeboden als zich later in het leven ontwikkelende
stoornissen
2
, DSM V maar niet noodzakelijk dat ziekte hierin is opgenomen: Het hoeft
niet per se te gaan om stoornis in psychiatrische zin (dus dat het wordt
geclassificeerd in DSM-5)
DUS: Stoornis in juridische zin
En: dat het daarin wel is opgenomen, is nog niet voldoende om aan te
nemen dat er sprake is van een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke
stoornis van de geestvermogens
Let op: Voor de toepassing van art. 39 Sr is een causaal verband tussen stoornis
en delict vereist. TBS is ook dan mogelijk
Toen de persoon/verdachte een delict pleegde, moet persoon een stoornis
hebben gehad temporeel
Temporeel; wet eist niet meer dan ten tijde van het delict, dus niet dat het delict
te verklaren valt door de stoornis! Stoornis in juridische zin.
Indexdelict (3)
Het begane feit moet een misdrijf betreffen waarop naar de wettelijke
omschrijving een gevangenisstraf van 4 jaar of meer staat of een feit dat als
zodanig is vermeld in art. 37a lid 1 onder 2 Sr
De rechter dient de ernst van het (concrete) feit in aanmerking te nemen,
alsmede adviezen en rapporten uitgebracht over de persoonlijkheid van de
verdachte en de veelvuldigheid van voorafgegane veroordelingen wegens
misdrijf
Formele voorwaarden
Rapportage (lid 3 en lid 4)
Advies van 2 gedragsdeskundigen van verschillende disciplines,
onder wie een psychiater. Vaak is de ander dan een psycholoog
Voldoende is dat er wordt geadviseerd; niet is bepalend dat de
gedragsdeskundigen wel/niet tot TBS adviseren
Recent advies: niet eerder dan 1 jaar voor aanvang strafzitting vervalt
als OM en verdachte daarmee instemmen
Rapportage bevat:
Stoornis
Gevaar
Relatie tussen delict en stoornis
Relatie tussen stoornis en gevaar
Advies al dan niet opleggen maatregel
Weigerende observandi
Advies is dan niet vereist. Wel moeten de gedragsdeskundigen dan rapporteren
over de redenen van de weigering. Ook worden zo veel mogelijk andere
rapporten en adviezen aan de rechter overgelegd art. 37a lid 5 Sr
Procedure verkrijgen persoonsgegevens bij weigerende observandi art. 37a lid 5
Sr
3
, Gegevens uit het verleden
Vastgesteld bij eerdere diagnose en behandeling buiten het kader van een
berechting of tenuitvoerlegging. Denk aan ambulante of klinische
behandeling in GGZ.
Let op: staat op gespannen voet met beroepsgeheim! Kan zonder instemming
van betrokkene en mét doorbreking beroepsgeheim van behandelaar.
Combinatie met andere sancties
De rechter die TBS gelast, is niet gehouden daarnaast gevangenisstraf op te
leggen
Volledige ontoerekeningsvatbaarheid
Alleen TBS mogelijk
Gedeeltelijke ontoerekeningsvatbaarheid art. 37a lid 2 Sr
Kan van gevangenisstraf worden afgezien, maar mag worden gecombineerd
Art. 38 Sr TBS met voorwaarden en gevangenisstraf (beperking)
Indien bij de uitspraak tevens een vrijheidsstraf wordt opgelegd, kan deze in het
in het eerste lid van dit artikel bedoelde geval ten hoogste op 5 jaar worden
bepaald.
DUS: TBS en ISD zijn onverenigbaar!
Keuze
De rechter moet kiezen voor TBS met bevel tot verpleging van overheidswege
(dwangverpleging) of het stellen van voorwaarden betreffende het gedrag
Twee modaliteiten:
1) TBS met dwangverpleging art. 37b Sr
2) TBS met voorwaarden art. 38 Sr
Duur van rechtswege 2 jaar art. 38d
Kan op vordering OM of door rechtbank worden verlengd art. 38d lid 2 Sr telkens
met één of twee jaren indien de veiligheid van anderen, dan wel de algemene
veiligheid van personen of goederen die verpleging eist.
Opleggingsmodaliteit: TBS met verpleging art. 37a jo. 37b Sr
De dwangverpleging wordt vereist door de veiligheid van anderen dan wel de
algemene veiligheid van personen of goederen art. 37b lid 1 Sr.
Door: een door de MvJ aangewezen instelling art. 6:2:15 Sv
Kosten van verpleging en behandeling komen ten laste van de staat art.
6:1:12 lid 1 Sv
Let op: de behandeling is geen onderdeel van de dwangverpleging. De
verpleging wordt gebruikt om gunstige condities voor behandeling te creëren.
Behandeling kan in het algemeen slechts tot stand komen met wederzijdse
instemming. De opname is met dwang.
De Wet geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) is van toepassing.
4
Onderwerpen
TBS
ISD
Maatregel Wet langdurig toezicht (GVM)
Risicotaxatie
Ongevaarlijkheidspresumptie
Verplichte literatuur
F.W. Bleichrodt & P.C. Vegter, Sanctierecht, Kluwer, 2021, paragraaf 5.3-
5.4; paragraaf 8.5.
G.M. de Vries, ‘De aannemelijkheid van gevaar in de verre toekomst: een
probleem bij het opleggen van de GVM’, DD 2022/40
J. Bijlsma, 'Het is tijd voor een ongevaarlijkheidspresumptie. Beschouwing
naar aanleiding van J.H.B. Bemelmans, Totdat het tegendeel is bewezen',
RM Themis 2021, p. 81-92 (zie pdf op Canvas, onder Files).
Verplichte jurisprudentie
HR 7 januari 2020, ECLI:NL:HR:2020:2 (Richtlijn ISD).
Hof Arnhem 5 februari 2007, ECLI:NL:GHARN:2007:AZ7820 (Toetsingskader
art. 38s Sr).
Terbeschikkingstelling
De TBS-maatregel is een product van de Moderne Richting in het strafrecht. In de
loop van de jaren waren er sterke schommelingen in de instroom van
veroordeelden in de tbs en de beschikbare capaciteit. Vijf jaar na de invoering
was er al een Stopwet nodig wegens de grote instroom van TBS’ers.
Ook waren er problemen dat veroordeelden nog niet terecht konden in de tbs-
kliniek en in afwachting van plaatsing verbleven in een Huis van Bewaring
(passantenproblematiek).
Daarnaast zijn er ontwikkelingen wegens het vertrouwen in het beveiligend
vermogen van de tbs. Er ontstond maatschappelijke onrust over het niet
verlengen van de maatregel.
Tweesporenstelsel:
1) TBS met voorwaarden
2) TBS met dwangverpleging
de maatregel is gemaximeerd tot 4 jaar art. 38e lid 1 Sr
Opleggingsmogelijkheden
Voorwaarden voor oplegging art. 37a lid 1 Sr
3 materiële voorwaarden:
1) Gevaar, voor anderen of goederen (indien de veiligheid van
personen/goederen TBS eist)
2) Stoornis ten tijde van het delict (temporeel, niet causaal, juridisch)
3) Nader omschreven misdrijf (indexdelict) VH feit of genoemd feit
1
,Formele voorwaarden:
1) Rapport van deskundigen art. 37a lid 3 Sr bij weigering kan het zonder
(lid 4)
2) Ernst van het begane feit
3) Of veelvuldigheid van voorafgegane veroordelingen wegens misdrijf art.
37a lid 5 Sr
Bijzondere procedure: voor het verkrijgen van (oude) persoonsgegevens
betreffende een mogelijke gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de
geestvermogens bij verdachten van ‘geweldsmisdrijven’ die weigeren mee te
werken aan rapportage art. 37a lid 6 t/m 9 Sr
Materiële voorwaarden
Gevaar (1)
Vereist is dat de veroordeelde gevaarlijk is voor anderen of voor de algemene
veiligheid van personen of goederen
Veiligheid van anderen: het rechtstreeks gevaar voor meer individueel
bepaalde personen. Denk aan gevaar voor een concrete ex-partner
Algemene veiligheid voor personen: een bredere, onbepaalde kring
van personen. Denk aan de vraag of een partnerdoder mogelijk bij het
aangaan van een nieuwe relatie opnieuw gevaarlijk wordt.
Algemene veiligheid voor goederen: denk aan gebouwen en inventaris
daarvan ter zake van brandstichting. Gelet op het doel en de strekking van
de maatregel moet volgens de HR worden aangenomen dat voor
toepassing van de maatregel in dit geval meer is vereist dan ernstig
gevaar voor het aantasten van het ongestoorde bezit van goederen van
willekeurige derden.
Let op: NIET is vereist dat er een verband is tussen de stoornis en het
gevaar. Ook hoeft het gevaar NIET voort te komen uit de stoornis.
Let op: gevaar voor zichzelf = onvoldoende. Denk aan zelfdoding, automutilatie,
maatschappelijke teloorgang, ernstige verwaarlozing, etc. Dan ga je kijken naar
zorgmachtiging.
Er wordt doorgaans gekeken naar:
De aard en graad van de psychische stoornis
De ernst van het gepleegde delict
Eerdere veroordelingen; ook die nog niet onherroepelijk zijn
Toekomstig gevaar wordt dan mede afgeleid uit factoren uit het
verleden
Risicotaxatie-instrumenten
Stoornis (psychische ziekte) (2)
De rechter moet tot het oordeel komen dat bij de verdachte tijdens het begaan
van het feit een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de
geestvermogens bestond art. 37a lid 1 onder 2 Sr.
Dus zowel aangeboden als zich later in het leven ontwikkelende
stoornissen
2
, DSM V maar niet noodzakelijk dat ziekte hierin is opgenomen: Het hoeft
niet per se te gaan om stoornis in psychiatrische zin (dus dat het wordt
geclassificeerd in DSM-5)
DUS: Stoornis in juridische zin
En: dat het daarin wel is opgenomen, is nog niet voldoende om aan te
nemen dat er sprake is van een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke
stoornis van de geestvermogens
Let op: Voor de toepassing van art. 39 Sr is een causaal verband tussen stoornis
en delict vereist. TBS is ook dan mogelijk
Toen de persoon/verdachte een delict pleegde, moet persoon een stoornis
hebben gehad temporeel
Temporeel; wet eist niet meer dan ten tijde van het delict, dus niet dat het delict
te verklaren valt door de stoornis! Stoornis in juridische zin.
Indexdelict (3)
Het begane feit moet een misdrijf betreffen waarop naar de wettelijke
omschrijving een gevangenisstraf van 4 jaar of meer staat of een feit dat als
zodanig is vermeld in art. 37a lid 1 onder 2 Sr
De rechter dient de ernst van het (concrete) feit in aanmerking te nemen,
alsmede adviezen en rapporten uitgebracht over de persoonlijkheid van de
verdachte en de veelvuldigheid van voorafgegane veroordelingen wegens
misdrijf
Formele voorwaarden
Rapportage (lid 3 en lid 4)
Advies van 2 gedragsdeskundigen van verschillende disciplines,
onder wie een psychiater. Vaak is de ander dan een psycholoog
Voldoende is dat er wordt geadviseerd; niet is bepalend dat de
gedragsdeskundigen wel/niet tot TBS adviseren
Recent advies: niet eerder dan 1 jaar voor aanvang strafzitting vervalt
als OM en verdachte daarmee instemmen
Rapportage bevat:
Stoornis
Gevaar
Relatie tussen delict en stoornis
Relatie tussen stoornis en gevaar
Advies al dan niet opleggen maatregel
Weigerende observandi
Advies is dan niet vereist. Wel moeten de gedragsdeskundigen dan rapporteren
over de redenen van de weigering. Ook worden zo veel mogelijk andere
rapporten en adviezen aan de rechter overgelegd art. 37a lid 5 Sr
Procedure verkrijgen persoonsgegevens bij weigerende observandi art. 37a lid 5
Sr
3
, Gegevens uit het verleden
Vastgesteld bij eerdere diagnose en behandeling buiten het kader van een
berechting of tenuitvoerlegging. Denk aan ambulante of klinische
behandeling in GGZ.
Let op: staat op gespannen voet met beroepsgeheim! Kan zonder instemming
van betrokkene en mét doorbreking beroepsgeheim van behandelaar.
Combinatie met andere sancties
De rechter die TBS gelast, is niet gehouden daarnaast gevangenisstraf op te
leggen
Volledige ontoerekeningsvatbaarheid
Alleen TBS mogelijk
Gedeeltelijke ontoerekeningsvatbaarheid art. 37a lid 2 Sr
Kan van gevangenisstraf worden afgezien, maar mag worden gecombineerd
Art. 38 Sr TBS met voorwaarden en gevangenisstraf (beperking)
Indien bij de uitspraak tevens een vrijheidsstraf wordt opgelegd, kan deze in het
in het eerste lid van dit artikel bedoelde geval ten hoogste op 5 jaar worden
bepaald.
DUS: TBS en ISD zijn onverenigbaar!
Keuze
De rechter moet kiezen voor TBS met bevel tot verpleging van overheidswege
(dwangverpleging) of het stellen van voorwaarden betreffende het gedrag
Twee modaliteiten:
1) TBS met dwangverpleging art. 37b Sr
2) TBS met voorwaarden art. 38 Sr
Duur van rechtswege 2 jaar art. 38d
Kan op vordering OM of door rechtbank worden verlengd art. 38d lid 2 Sr telkens
met één of twee jaren indien de veiligheid van anderen, dan wel de algemene
veiligheid van personen of goederen die verpleging eist.
Opleggingsmodaliteit: TBS met verpleging art. 37a jo. 37b Sr
De dwangverpleging wordt vereist door de veiligheid van anderen dan wel de
algemene veiligheid van personen of goederen art. 37b lid 1 Sr.
Door: een door de MvJ aangewezen instelling art. 6:2:15 Sv
Kosten van verpleging en behandeling komen ten laste van de staat art.
6:1:12 lid 1 Sv
Let op: de behandeling is geen onderdeel van de dwangverpleging. De
verpleging wordt gebruikt om gunstige condities voor behandeling te creëren.
Behandeling kan in het algemeen slechts tot stand komen met wederzijdse
instemming. De opname is met dwang.
De Wet geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) is van toepassing.
4
