Tentamen Constitutioneel Recht
Week 1
Na bestudering van de voorgeschreven literatuur en jurisprudentie en het voorbereid en actief
bijwonen van de onderwijsbijeenkomsten …
> heeft u een basale kennis van de ontwikkeling van de democratische rechtsstaat, de Nederlandse
constitutionele geschiedenis en de hoofdlijnen van de koninkrijksrelaties.
Staatsrecht is het recht dat uitsluitend relaties regelt waarbij de overheid betrokken is. Het
verondersteld betrekkingen tussen ten minste twee personen of ambten. Binnen een staat kunnen
diverse rechtsordes aanwezig zijn, die een autonome positie innemen waarmee de overheid zich
slechts in beperkte mate inlaat. Het staatsrecht onderwerpt de overheid aan het recht dat op haar
betrekking heeft. Het staatsrecht omvat de regels die de totstandkoming, gelding en de handhaving
van rechtsnormen regelen, alsmede de regels volgens welke de eerstgenoemde regels mogen worden
gewijzigd. Het staatsrecht kan zowel betrekking hebben op relaties tussen overheden onderling als op
relaties tussen de overheid en haar onderdanen. Het begrip overheid houdt verband met macht en
bevoegdheid. Het staatsrecht regelt betrekkingen binnen en met die overheid. Dit betekent dat er
personen of groepen daarvan binnen die overheid aan te wijzen moeten zijn met welke betrekkingen
kunnen bestaan. Een ambt kenmerkt zich door duurzaamheid en welomschrevenheid voor wat
betreft inrichting, taken en bevoegdheden. Staatsrecht is grotendeels ambtenrecht. Het begrip staat
kan worden omschreven als een in externe verhoudingen onafhankelijk, door het recht geregeld
complex van ambten die in een rechts geregelde verhouding tot elkaar en tot de onderdanen staan.
> kunt u op hoofdlijnen de belangrijkste ontwikkelingen benoemen die van invloed zijn op het
functioneren van de Nederlandse democratische rechtsstaat.
Op de eerste plaats valt op dat het Nederlandse positieve staatsrecht weinig ideologisch gekleurd is
vergeleken bij het staatsrecht van een aantal andere Europese staten. Zo is de Nederlandse Grondwet
sober van opzet en inhoud. Wel is een aantal leidende principes uit het Nederlandse constitutionele
recht af te leiden: de constitutionele monarchie, de democratie, de liberale staat, de sociale staat en
de machtenscheiding. Binnen de Nederlandse staat is er gekozen voor een monarch aan het hoofd
van een eenheidsstaat. Uit de loop van de geschiedenis blijkt dat het Nederlandse constitutionele
recht een betrekkelijk open systeem is. Zonder formele herzieningen van het constitutionele recht
hebben zich daarin belangrijke wijzigingen voorgedaan. Als vierde kenmerk moet worden gewezen op
het ontbreken van één centrale rechterlijke instantie die met de uiteindelijke handhaving en uitleg
van het constitutionele recht is belast. De relatie tussen de regering en de Staten-Generaal is niet
nauwkeurig en strak genormeerd. De rechter dient zich terughoudend op te stellen wanneer deze
oordeelt over taken van de staat. De handhaving van de constitutie wordt veelal aan diverse ambten
overgelaten of opgedragen, afhankelijk van de vraag om welke type normen het gaat.
De Grondwet stamt uit 1814. Naar aanleiding van verscheidene ontwikkelingen is deze meerdere
keren herzien en aangepast. Herziening 1815: vereniging van Nederland en België. Herziening 1840:
strafrechtelijke ministeriële verantwoordelijkheid. Herziening 1848: ministeriële
verantwoordelijkheid. Deze herziening wordt beschouwd als het fundament voor de huidige
Nederlandse Grondwet. Herziening 1887: uitbreiding kiesrecht. Herziening 1917: algemeen kiesrecht.
Herziening 1983: de nieuwe Grondwet, veelal zoals men die nu kent.
,> kunt u de concepten rechtsstaat en democratie kernachtig omschrijven en de rol analyseren die ze
spelen bij maatschappelijke vraagstukken.
Het staatsrecht kent de volgende functies: de constituerende functie, de attribuerende functie en de
regulerende functie, zowel inzake de ambten onderling als met betrekking tot de relatie tussen ambt
en onderdaan. Er zal allereerst een overheid moeten worden ingesteld (constitueren). Vervolgens
kunnen aan een ingesteld ambt bevoegdheden worden toegerekend (attribueren). Ten slotte kan de
uitoefening van deze bevoegdheden aan beperkingen en grenzen worden gebonden (reguleren).
De constituerende functie kan worden omschreven als het instellen van ambten. Deze functie omvat
eveneens de regeling van de omvang en samenstelling of inrichting van ambten, alsook de wijze
waarop de dragers van het ambt worden aangewezen, van hun ambt worden ontheven of hun ambt
verliezen. De Grondwet is een wet in formele zin. Herziening kan slechts plaatsvinden op grond van
twee lezingen van wetsvoorstellen, tussen welke de Tweede Kamer verplicht wordt ontbonden. Het
Nederlands constitutioneel recht is onder meer in deze Grondwet te vinden. Deze is ook te vinden in
organieke wetgeving. Onder het begrip vallen alle besluiten die een primair constituerende functie
vervullen. Ook constitutioneel recht kent ongeschreven rechtsregels. Daarnaast is het te vinden in het
Statuut dat betrekking heeft op de Nederlandse kolonies. Hetzelfde geldt voor internationaal recht.
Het constitutionele recht beoogt te voorkomen dat de staatsmacht in één persoon of ambt
geconcentreerd is. Constitutionalisme duidt op spreiding, verdeling van overheidsbevoegdheden over
meerdere ambten. De tegenhanger hiervan kent men als het absolutisme. Alle
overheidsbevoegdheden zijn dan binnen één persoon of één ambt geconcentreerd. Met
constitutionalisme in de staatsvorm wordt gedoeld op de verdeling van bevoegdheden over
overheidsverbanden. De drie standaard-staatsvormen zijn de gecentraliseerde eenheidsstaat, de
gedecentraliseerde eenheidsstaat en de federale staat. De gecentraliseerde eenheidsstaat kenmerkt
zich door één grondwet. Dit geldt eveneens voor de gedecentraliseerde eenheidsstaat, maar deze is
tevens verdeeld in meerdere territoriale overheidsverbanden met zelfstandige bevoegdheden. De
Grondwet kent hier geen exclusieve bevoegdheden op terreinen van overheidsbestuur toe aan de
decentrale ambten. Een federale staat is een uit deelstaten samengestelde staat. Op grond van de
overkoepelende Grondwet worden federale bevoegdheden verdeeld. Onder overheidsverband wordt
verstaan een structuur waarin overheidsambten in een rechtens bepaalde verhouding tot elkaar
staan en in een al dan niet wederkerige relatie staan tot onderdanen of groepen daarvan. Betreffende
regeringsvorm wordt gedoeld op de betrekkingen tussen de ambten binnen één overheidsverband.
De staat mag alleen optreden in het algemeen belang: de functies die hij daartoe mag uitoefenen
dienen te worden gesplitst en daarna toegewezen aan afzonderlijke organen op zo’n wijze dat er zo
weinig mogelijk cumulatie is van functies in eenzelfde gezagsorgaan en dat het ene orgaan het andere
orgaan zoveel mogelijk in bedwang mag houden. Dit is het beginsel van machtenscheiding. De drie
hoofdfuncties in de staat – wetgeving, bestuur en rechtspraak – kent de Grondwet toe aan de Staten-
Generaal, de regering en de rechterlijke macht. Op de eerste plaats is voor dit door de grondwetgever
gepositiveerde beginsel van de machtenscheiding kenmerkend dat drie afzonderlijke, gelijkwaardige
en zelfstandige ambten in de staat de drie belangrijkste overheidsfuncties in het centrale
overheidsverband uitoefenen. Een tweede kenmerk is dat zij zowel in functionele als in
organisatorische zin niet absoluut maar beperkt is. Machtsconcentratie wordt vermeden door een
systeem van checks and balances. De constitutie voorziet niet alleen in gedeelde bevoegdheden,
maar hiermee ook in diverse andere vormen van controle om machtsconcentratie te voorkomen.
,De term rechtstaat heeft betrekking op grenzen gesteld aan het optreden van de overheid. Als eerste
element van de rechtsstaat is het legaliteitsbeginsel te noemen. Elk overheidsoptreden moet
berusten op een voor herhaalde toepassing vatbare regel. Ten tweede is er het vereiste van een
voorafgaande algemene regel ten aanzien van burgers belastend overheidsoptreden. Verder dienen
regelgeving en uitvoering niet in één hand gelegd te worden. Ten vierde geldt het
democratieprincipe. Ten vijfde geldt het vereiste van het bestaan van een onafhankelijke rechter. Tot
slot moet gewezen worden op de klassieke grondrechten als element van de rechtsstaat.
Week 2
Na bestudering van de voorgeschreven literatuur en jurisprudentie en het voorbereid en actief
bijwonen van de onderwijsbijeenkomsten kunt u …
> verschillende democratiemodellen uitleggen en herkennen in de Nederlandse Grondwet.
Er worden hierop vier vormen van democratie onderscheiden. Penduledemocratie is principieel
indirect van aard. De burger mag eens in de zoveel tijd stemmen; het primaat ligt vervolgens bij de
gekozen politici. De beleidsvorming vindt zoveel mogelijk aggregatief, majoritair plaats. In de
penduledemocratie is brede burgerparticipatie gepast in de korte periode rondom periodieke ver
kiezingen. Agendering, voorbereiding, uitvoering en controle worden de burger zoveel mogelijk uit
handen genomen door politici. Volgens voorstanders is een groot voordeel van de
penduledemocratie dat signalen van algemene verkiezingen met kracht doorwerken in de
volksvertegenwoordiging en vervolgens in bestuur en beleid. Kiezersdemocratie paart aggregatieve
besluitvorming aan directe vertegenwoordiging. In de kiezersdemocratie participeert men door zijn
stem af te geven in volksstemmingen. Volgens voorstanders is de kracht van kiezersdemocratie dat
burgers niet afhankelijk zijn van anderen om gehoord te worden – met een kritische massa aan
keuzesignalen kunnen ze de aandacht opeisen en een beslissing afdwingen. Participatiedemocratie
combineert directe vertegenwoordiging met integratieve, deliberatieve besluitvorming. Een
minderheid kan in een participatiedemocratie nooit zomaar door een eenvoudige rekenkundige
meerderheid worden. Besluitvorming is eerst en vooral een proces van uitvoerig praten en consensus
zoeken. Brede participatie van alle betrokkenen wordt gezien als de beste manier om de legitimiteit
van collectieve besluitvorming te waarborgen. In een participatiedemocratie heeft iedereen evenveel
recht om iets in te brengen. Consensusdemocratie is in beginsel indirect van aard. Collectieve
besluitvorming vindt zoveel mogelijk in coproductie, medebewind en coalitieverband plaats. In de
besluitvorming wordt naar consensus en een breed draagvlak gestreefd. Substantiële minderheden
worden bij voorkeur niet door de meerderheid overruled. In de agenderings- en voorbereidingsfase
worden vertegenwoordigers van maatschappelijke belangen en segmenten uitgebreid geconsulteerd.
Bij de uitvoering van beleid wordt het maatschappelijk middenveld ook uitgebreid ingeschakeld.
> uitleggen hoe het Nederlandse kiesstelsel op hoofdlijnen werkt.
Volgens artikel 4 Gw heeft iedere Nederlander gelijkelijk recht om de leden van de algemeen
vertegenwoordigende organen te verkiezen, alsmede tot lid van deze organen te worden verkozen,
behoudens bij de wet gestelde beperkingen en uitzonderingen. De overheid zal de verkiezingen
moeten organiseren en financieren. Artikel 4 Gw waarborgt het actief en passief kiesrecht van
Nederlanders. Het zijn van ingezetene is geen vereiste. Iedere Nederlander bezit gelijkelijk het
, kiesrecht. Iedere stem heeft evenveel gewicht. De Staten-Generaal vertegenwoordigen het hele
Nederlandse volk. De Staten-Generaal kent slechts gekozen leden. Deelname aan verkiezingen wordt
eveneens beschouwd als de uitoefening door de onderdaan van een staatsrechtelijke functie. De
onderdaan oefent het ambt van de kiezer uit. Kiesgerechtigden voor de Tweede kamer zijn de
Nederlanders die de leeftijd van 18 jaar hebben bereikt en die niet zijn uitgesloten van het kiesrecht.
Uitgesloten is hij die wegens het begaan van een daartoe bij de wet aangewezen delict bij
onherroepelijk rechterlijke uitspraak is veroordeeld tot een vrijheidsstraf van ten minste een jaar en
daarbij tevens ontzet is uit het kiesrecht. Het gehele kiezerscorps kan zich beschikbaar stellen als lid
van de Staten-Generaal. De leden van de Provinciale Staten zijn verantwoordelijk voor het kiezen van
de leden van de Eerste kamer. In het Nederlandse recht zijn de politieke partijen geen
publiekrechtelijk geregelde organisaties. Zij worden net als elke andere vereniging beheerst door het
burgerlijk recht. Nederland kent een stelsel van evenredige vertegenwoordiging binnen door de wet
te stellen grenzen. Het aantal zetels wordt berekend aan de hand van het aantal stemmen. Nederland
kent geen kiesdrempel. Het aantal uitgebrachte stemmen worden landelijk berekend, waardoor de
zuivere evenredigheid het dichtst wordt benaderd. De verkiezingen beginnen met de
kandidaatstelling. Vervolgens vindt de verkiezing plaats waarna stemmen worden geteld en naar
aanleiding hiervan de kiesdeler wordt vastgesteld. Na de vaststelling van de verkiezingsuitslag geeft
het centraal stembureau de gekozene daarvan bij brief kennis. Deze zogeheten geloofsbrief wordt
door de Tweede Kamer onderzocht. Kamerleden worden lid door middel van toelating. De Grondwet
spreekt van een Staten-Generaal bestaande uit deze eerste en tweede kamer. Nederland kent
hiermee een tweekamerstelsel. Het huidige regelement van Orde van de Tweede Kamer constitueert
een aantal niet in de Grondwet genoemde ambten en regelt de samenstelling ervan. Belangrijke
ambten van de Kamer zijn de commissies. De vergaderingen van deze zijn in beginsel openbaar.
Fracties worden gevormd door de leden die door het centraal stembureau op dezelfde lijst verkozen
zijn verklaard. Het Kamerlidmaatschap is een publiekrechtelijk ambt. Ex. artikel 71 Gw worden
Kamerleden gevrijwaard van strafrechtelijke en civielrechtelijke aansprakelijkheid voor hetgeen zij in
de vergaderingen van de Staten-Generaal of commissies daarvan hebben gezegd of daaraan
schriftelijk hebben overlegd. Ex. artikel 119 Gw kan de Tweede Kamer of regering besluiten tot
opdracht voor vervolging van een Kamerlid wegens ambtsmisdrijven. Kamerleden zijn niet afzetbaar.
Zij kunnen hun ambt slechts verliezen uit vrije wil, door de dood, einde van hun mandaat,
aanvaarding van een incompatibele betrekking, verlies van een der vereisten voor het lidmaatschap
of rechterlijke ontzetting van de verkiesbaarheid. Nederland kent geen parlementloze periode. Tot
aanstelling van een nieuwe kamer, blijft de oude functioneren als demissionair. In beginsel zijn alle
vergadering van de Staten-Generaal openbaar. Meer dan de helft van de leden van de kamers dient
aanwezig te zijn ter vergadering om rechtsgeldig besluiten te kunnen nemen.
De Staten-Generaal kent een aantal bevoegdheden welke deze in samenwerking met een ander ambt
dient uit te oefenen. De belangrijkste is die tot medevaststelling van wetten ex. artikel 81 Gw. Onder
de samenwerkingsbevoegdheden zijn ook te rekenen bevoegdheden tot het nemen van besluiten ter
voorbereiding van een ander besluit. Daarnaast kent de Staten-Generaal een aantal zelfstandige
bevoegdheden. Zie hiervoor onder andere artikel 30 Gw, artikel 58 Gw, artikel 61 Gw, artikel 76 Gw,
artikel 70 Gw, artikel 72 Gw, artikel 78a Gw en artikel 91 Gw. Het recht van enquête in het bijzonder.
Het betreft niet slechts bewindslieden en hun ambtenaren, maar het kan ten aanzien van iedereen
worden uitgeoefend. Een alternatief voor de enquête is het parlementair onderzoek. In dergelijke
gevallen doet een commissie uit de Kamer zelf een onderzoek naar een bepaalde kwestie. De
Week 1
Na bestudering van de voorgeschreven literatuur en jurisprudentie en het voorbereid en actief
bijwonen van de onderwijsbijeenkomsten …
> heeft u een basale kennis van de ontwikkeling van de democratische rechtsstaat, de Nederlandse
constitutionele geschiedenis en de hoofdlijnen van de koninkrijksrelaties.
Staatsrecht is het recht dat uitsluitend relaties regelt waarbij de overheid betrokken is. Het
verondersteld betrekkingen tussen ten minste twee personen of ambten. Binnen een staat kunnen
diverse rechtsordes aanwezig zijn, die een autonome positie innemen waarmee de overheid zich
slechts in beperkte mate inlaat. Het staatsrecht onderwerpt de overheid aan het recht dat op haar
betrekking heeft. Het staatsrecht omvat de regels die de totstandkoming, gelding en de handhaving
van rechtsnormen regelen, alsmede de regels volgens welke de eerstgenoemde regels mogen worden
gewijzigd. Het staatsrecht kan zowel betrekking hebben op relaties tussen overheden onderling als op
relaties tussen de overheid en haar onderdanen. Het begrip overheid houdt verband met macht en
bevoegdheid. Het staatsrecht regelt betrekkingen binnen en met die overheid. Dit betekent dat er
personen of groepen daarvan binnen die overheid aan te wijzen moeten zijn met welke betrekkingen
kunnen bestaan. Een ambt kenmerkt zich door duurzaamheid en welomschrevenheid voor wat
betreft inrichting, taken en bevoegdheden. Staatsrecht is grotendeels ambtenrecht. Het begrip staat
kan worden omschreven als een in externe verhoudingen onafhankelijk, door het recht geregeld
complex van ambten die in een rechts geregelde verhouding tot elkaar en tot de onderdanen staan.
> kunt u op hoofdlijnen de belangrijkste ontwikkelingen benoemen die van invloed zijn op het
functioneren van de Nederlandse democratische rechtsstaat.
Op de eerste plaats valt op dat het Nederlandse positieve staatsrecht weinig ideologisch gekleurd is
vergeleken bij het staatsrecht van een aantal andere Europese staten. Zo is de Nederlandse Grondwet
sober van opzet en inhoud. Wel is een aantal leidende principes uit het Nederlandse constitutionele
recht af te leiden: de constitutionele monarchie, de democratie, de liberale staat, de sociale staat en
de machtenscheiding. Binnen de Nederlandse staat is er gekozen voor een monarch aan het hoofd
van een eenheidsstaat. Uit de loop van de geschiedenis blijkt dat het Nederlandse constitutionele
recht een betrekkelijk open systeem is. Zonder formele herzieningen van het constitutionele recht
hebben zich daarin belangrijke wijzigingen voorgedaan. Als vierde kenmerk moet worden gewezen op
het ontbreken van één centrale rechterlijke instantie die met de uiteindelijke handhaving en uitleg
van het constitutionele recht is belast. De relatie tussen de regering en de Staten-Generaal is niet
nauwkeurig en strak genormeerd. De rechter dient zich terughoudend op te stellen wanneer deze
oordeelt over taken van de staat. De handhaving van de constitutie wordt veelal aan diverse ambten
overgelaten of opgedragen, afhankelijk van de vraag om welke type normen het gaat.
De Grondwet stamt uit 1814. Naar aanleiding van verscheidene ontwikkelingen is deze meerdere
keren herzien en aangepast. Herziening 1815: vereniging van Nederland en België. Herziening 1840:
strafrechtelijke ministeriële verantwoordelijkheid. Herziening 1848: ministeriële
verantwoordelijkheid. Deze herziening wordt beschouwd als het fundament voor de huidige
Nederlandse Grondwet. Herziening 1887: uitbreiding kiesrecht. Herziening 1917: algemeen kiesrecht.
Herziening 1983: de nieuwe Grondwet, veelal zoals men die nu kent.
,> kunt u de concepten rechtsstaat en democratie kernachtig omschrijven en de rol analyseren die ze
spelen bij maatschappelijke vraagstukken.
Het staatsrecht kent de volgende functies: de constituerende functie, de attribuerende functie en de
regulerende functie, zowel inzake de ambten onderling als met betrekking tot de relatie tussen ambt
en onderdaan. Er zal allereerst een overheid moeten worden ingesteld (constitueren). Vervolgens
kunnen aan een ingesteld ambt bevoegdheden worden toegerekend (attribueren). Ten slotte kan de
uitoefening van deze bevoegdheden aan beperkingen en grenzen worden gebonden (reguleren).
De constituerende functie kan worden omschreven als het instellen van ambten. Deze functie omvat
eveneens de regeling van de omvang en samenstelling of inrichting van ambten, alsook de wijze
waarop de dragers van het ambt worden aangewezen, van hun ambt worden ontheven of hun ambt
verliezen. De Grondwet is een wet in formele zin. Herziening kan slechts plaatsvinden op grond van
twee lezingen van wetsvoorstellen, tussen welke de Tweede Kamer verplicht wordt ontbonden. Het
Nederlands constitutioneel recht is onder meer in deze Grondwet te vinden. Deze is ook te vinden in
organieke wetgeving. Onder het begrip vallen alle besluiten die een primair constituerende functie
vervullen. Ook constitutioneel recht kent ongeschreven rechtsregels. Daarnaast is het te vinden in het
Statuut dat betrekking heeft op de Nederlandse kolonies. Hetzelfde geldt voor internationaal recht.
Het constitutionele recht beoogt te voorkomen dat de staatsmacht in één persoon of ambt
geconcentreerd is. Constitutionalisme duidt op spreiding, verdeling van overheidsbevoegdheden over
meerdere ambten. De tegenhanger hiervan kent men als het absolutisme. Alle
overheidsbevoegdheden zijn dan binnen één persoon of één ambt geconcentreerd. Met
constitutionalisme in de staatsvorm wordt gedoeld op de verdeling van bevoegdheden over
overheidsverbanden. De drie standaard-staatsvormen zijn de gecentraliseerde eenheidsstaat, de
gedecentraliseerde eenheidsstaat en de federale staat. De gecentraliseerde eenheidsstaat kenmerkt
zich door één grondwet. Dit geldt eveneens voor de gedecentraliseerde eenheidsstaat, maar deze is
tevens verdeeld in meerdere territoriale overheidsverbanden met zelfstandige bevoegdheden. De
Grondwet kent hier geen exclusieve bevoegdheden op terreinen van overheidsbestuur toe aan de
decentrale ambten. Een federale staat is een uit deelstaten samengestelde staat. Op grond van de
overkoepelende Grondwet worden federale bevoegdheden verdeeld. Onder overheidsverband wordt
verstaan een structuur waarin overheidsambten in een rechtens bepaalde verhouding tot elkaar
staan en in een al dan niet wederkerige relatie staan tot onderdanen of groepen daarvan. Betreffende
regeringsvorm wordt gedoeld op de betrekkingen tussen de ambten binnen één overheidsverband.
De staat mag alleen optreden in het algemeen belang: de functies die hij daartoe mag uitoefenen
dienen te worden gesplitst en daarna toegewezen aan afzonderlijke organen op zo’n wijze dat er zo
weinig mogelijk cumulatie is van functies in eenzelfde gezagsorgaan en dat het ene orgaan het andere
orgaan zoveel mogelijk in bedwang mag houden. Dit is het beginsel van machtenscheiding. De drie
hoofdfuncties in de staat – wetgeving, bestuur en rechtspraak – kent de Grondwet toe aan de Staten-
Generaal, de regering en de rechterlijke macht. Op de eerste plaats is voor dit door de grondwetgever
gepositiveerde beginsel van de machtenscheiding kenmerkend dat drie afzonderlijke, gelijkwaardige
en zelfstandige ambten in de staat de drie belangrijkste overheidsfuncties in het centrale
overheidsverband uitoefenen. Een tweede kenmerk is dat zij zowel in functionele als in
organisatorische zin niet absoluut maar beperkt is. Machtsconcentratie wordt vermeden door een
systeem van checks and balances. De constitutie voorziet niet alleen in gedeelde bevoegdheden,
maar hiermee ook in diverse andere vormen van controle om machtsconcentratie te voorkomen.
,De term rechtstaat heeft betrekking op grenzen gesteld aan het optreden van de overheid. Als eerste
element van de rechtsstaat is het legaliteitsbeginsel te noemen. Elk overheidsoptreden moet
berusten op een voor herhaalde toepassing vatbare regel. Ten tweede is er het vereiste van een
voorafgaande algemene regel ten aanzien van burgers belastend overheidsoptreden. Verder dienen
regelgeving en uitvoering niet in één hand gelegd te worden. Ten vierde geldt het
democratieprincipe. Ten vijfde geldt het vereiste van het bestaan van een onafhankelijke rechter. Tot
slot moet gewezen worden op de klassieke grondrechten als element van de rechtsstaat.
Week 2
Na bestudering van de voorgeschreven literatuur en jurisprudentie en het voorbereid en actief
bijwonen van de onderwijsbijeenkomsten kunt u …
> verschillende democratiemodellen uitleggen en herkennen in de Nederlandse Grondwet.
Er worden hierop vier vormen van democratie onderscheiden. Penduledemocratie is principieel
indirect van aard. De burger mag eens in de zoveel tijd stemmen; het primaat ligt vervolgens bij de
gekozen politici. De beleidsvorming vindt zoveel mogelijk aggregatief, majoritair plaats. In de
penduledemocratie is brede burgerparticipatie gepast in de korte periode rondom periodieke ver
kiezingen. Agendering, voorbereiding, uitvoering en controle worden de burger zoveel mogelijk uit
handen genomen door politici. Volgens voorstanders is een groot voordeel van de
penduledemocratie dat signalen van algemene verkiezingen met kracht doorwerken in de
volksvertegenwoordiging en vervolgens in bestuur en beleid. Kiezersdemocratie paart aggregatieve
besluitvorming aan directe vertegenwoordiging. In de kiezersdemocratie participeert men door zijn
stem af te geven in volksstemmingen. Volgens voorstanders is de kracht van kiezersdemocratie dat
burgers niet afhankelijk zijn van anderen om gehoord te worden – met een kritische massa aan
keuzesignalen kunnen ze de aandacht opeisen en een beslissing afdwingen. Participatiedemocratie
combineert directe vertegenwoordiging met integratieve, deliberatieve besluitvorming. Een
minderheid kan in een participatiedemocratie nooit zomaar door een eenvoudige rekenkundige
meerderheid worden. Besluitvorming is eerst en vooral een proces van uitvoerig praten en consensus
zoeken. Brede participatie van alle betrokkenen wordt gezien als de beste manier om de legitimiteit
van collectieve besluitvorming te waarborgen. In een participatiedemocratie heeft iedereen evenveel
recht om iets in te brengen. Consensusdemocratie is in beginsel indirect van aard. Collectieve
besluitvorming vindt zoveel mogelijk in coproductie, medebewind en coalitieverband plaats. In de
besluitvorming wordt naar consensus en een breed draagvlak gestreefd. Substantiële minderheden
worden bij voorkeur niet door de meerderheid overruled. In de agenderings- en voorbereidingsfase
worden vertegenwoordigers van maatschappelijke belangen en segmenten uitgebreid geconsulteerd.
Bij de uitvoering van beleid wordt het maatschappelijk middenveld ook uitgebreid ingeschakeld.
> uitleggen hoe het Nederlandse kiesstelsel op hoofdlijnen werkt.
Volgens artikel 4 Gw heeft iedere Nederlander gelijkelijk recht om de leden van de algemeen
vertegenwoordigende organen te verkiezen, alsmede tot lid van deze organen te worden verkozen,
behoudens bij de wet gestelde beperkingen en uitzonderingen. De overheid zal de verkiezingen
moeten organiseren en financieren. Artikel 4 Gw waarborgt het actief en passief kiesrecht van
Nederlanders. Het zijn van ingezetene is geen vereiste. Iedere Nederlander bezit gelijkelijk het
, kiesrecht. Iedere stem heeft evenveel gewicht. De Staten-Generaal vertegenwoordigen het hele
Nederlandse volk. De Staten-Generaal kent slechts gekozen leden. Deelname aan verkiezingen wordt
eveneens beschouwd als de uitoefening door de onderdaan van een staatsrechtelijke functie. De
onderdaan oefent het ambt van de kiezer uit. Kiesgerechtigden voor de Tweede kamer zijn de
Nederlanders die de leeftijd van 18 jaar hebben bereikt en die niet zijn uitgesloten van het kiesrecht.
Uitgesloten is hij die wegens het begaan van een daartoe bij de wet aangewezen delict bij
onherroepelijk rechterlijke uitspraak is veroordeeld tot een vrijheidsstraf van ten minste een jaar en
daarbij tevens ontzet is uit het kiesrecht. Het gehele kiezerscorps kan zich beschikbaar stellen als lid
van de Staten-Generaal. De leden van de Provinciale Staten zijn verantwoordelijk voor het kiezen van
de leden van de Eerste kamer. In het Nederlandse recht zijn de politieke partijen geen
publiekrechtelijk geregelde organisaties. Zij worden net als elke andere vereniging beheerst door het
burgerlijk recht. Nederland kent een stelsel van evenredige vertegenwoordiging binnen door de wet
te stellen grenzen. Het aantal zetels wordt berekend aan de hand van het aantal stemmen. Nederland
kent geen kiesdrempel. Het aantal uitgebrachte stemmen worden landelijk berekend, waardoor de
zuivere evenredigheid het dichtst wordt benaderd. De verkiezingen beginnen met de
kandidaatstelling. Vervolgens vindt de verkiezing plaats waarna stemmen worden geteld en naar
aanleiding hiervan de kiesdeler wordt vastgesteld. Na de vaststelling van de verkiezingsuitslag geeft
het centraal stembureau de gekozene daarvan bij brief kennis. Deze zogeheten geloofsbrief wordt
door de Tweede Kamer onderzocht. Kamerleden worden lid door middel van toelating. De Grondwet
spreekt van een Staten-Generaal bestaande uit deze eerste en tweede kamer. Nederland kent
hiermee een tweekamerstelsel. Het huidige regelement van Orde van de Tweede Kamer constitueert
een aantal niet in de Grondwet genoemde ambten en regelt de samenstelling ervan. Belangrijke
ambten van de Kamer zijn de commissies. De vergaderingen van deze zijn in beginsel openbaar.
Fracties worden gevormd door de leden die door het centraal stembureau op dezelfde lijst verkozen
zijn verklaard. Het Kamerlidmaatschap is een publiekrechtelijk ambt. Ex. artikel 71 Gw worden
Kamerleden gevrijwaard van strafrechtelijke en civielrechtelijke aansprakelijkheid voor hetgeen zij in
de vergaderingen van de Staten-Generaal of commissies daarvan hebben gezegd of daaraan
schriftelijk hebben overlegd. Ex. artikel 119 Gw kan de Tweede Kamer of regering besluiten tot
opdracht voor vervolging van een Kamerlid wegens ambtsmisdrijven. Kamerleden zijn niet afzetbaar.
Zij kunnen hun ambt slechts verliezen uit vrije wil, door de dood, einde van hun mandaat,
aanvaarding van een incompatibele betrekking, verlies van een der vereisten voor het lidmaatschap
of rechterlijke ontzetting van de verkiesbaarheid. Nederland kent geen parlementloze periode. Tot
aanstelling van een nieuwe kamer, blijft de oude functioneren als demissionair. In beginsel zijn alle
vergadering van de Staten-Generaal openbaar. Meer dan de helft van de leden van de kamers dient
aanwezig te zijn ter vergadering om rechtsgeldig besluiten te kunnen nemen.
De Staten-Generaal kent een aantal bevoegdheden welke deze in samenwerking met een ander ambt
dient uit te oefenen. De belangrijkste is die tot medevaststelling van wetten ex. artikel 81 Gw. Onder
de samenwerkingsbevoegdheden zijn ook te rekenen bevoegdheden tot het nemen van besluiten ter
voorbereiding van een ander besluit. Daarnaast kent de Staten-Generaal een aantal zelfstandige
bevoegdheden. Zie hiervoor onder andere artikel 30 Gw, artikel 58 Gw, artikel 61 Gw, artikel 76 Gw,
artikel 70 Gw, artikel 72 Gw, artikel 78a Gw en artikel 91 Gw. Het recht van enquête in het bijzonder.
Het betreft niet slechts bewindslieden en hun ambtenaren, maar het kan ten aanzien van iedereen
worden uitgeoefend. Een alternatief voor de enquête is het parlementair onderzoek. In dergelijke
gevallen doet een commissie uit de Kamer zelf een onderzoek naar een bepaalde kwestie. De
