Hoofdstuk 1
Het contractenrecht wordt beheerst door een drietal grondbeginsel; de contractvrijheid, de
vormvrijheid en de verbindende kracht van de overeenkomst. Iedere overeenkomst, hoe ook
gesloten, zal hierop als rechtens verbindend worden aangemerkt. Het staat partijen dus vrij een
overeenkomst te sluiten met wie zij wensen, met de inhoud die zij wensen en op het moment dat
gewenst is. Echter kent de contractvrijheid grenzen indien de uitoefening ervan in een concrete
situatie in conflict komt met een belang van hogere orde krachtens artikel 3:40 BW. Vormvrijheid is
neergelegd in artikel 3:37 lid 1 BW. Enige vorm van consensus is voldoende. De verbindend kracht van
de overeenkomst is neergelegd in het ‘pacta sunt servanda’ van artikel 6:248 lid 1 BW.
Hoofdstuk 2
Een geldige overeenkomst vereist een wilsverklaring. De verklaring moet de uitdrukking zijn van een
op een rechtsgevolg gerichte wil. Op grond van artikel 3:33 BW komt de rechtshandeling vervolgens
tot stand. Echter kunnen er zich verschillende moeilijkheden voordoen wanneer wil en verklaring niet
overeen komen. Voor de wilsleer is de interne wil van de handelende persoon van doorslaggevend
belang. Echter gaat men hier voorbij aan de belangen van de wederpartij. De verklaringsleer stelt
enkel de verklaring van belang. Echter biedt deze de wederpartij meer bescherming dan rechtvaardig
is. Volgens de vertrouwensleer is het vertrouwen van de wederpartij doorslaggevend. Indien dit
gerechtvaardigd is, zal de overeenkomst geldig zijn. De wilsvertrouwensleer is neergelegd in artikel
3:33 tot en met artikel 3:35 BW. Wil en verklaring kunnen in allerlei opzichten uiteenlopen. De
belangrijkste gevallen zijn de oneigenlijke dwalingen; partijen hadden een onjuiste voorstelling
omtrent de inhoud van de door hen uitgewisselde verklaringen. In geval van oneigenlijke dwaling
heeft de verkeerde veronderstelling van de dwalende betrekking op de betekenis van de door hem
afgelegde verklaring. Men onderscheid verschillende gevallen van oneigenlijke dwaling; de inhoud
van de verklaring berust op een verspreking of verschrijving, de inhoud van de verklaring wordt
onjuist overgebracht door communicatiemiddel of bode, de inhoud van de verklaring wordt door
partijen verschillend opgevat als gevolg van dubbelzinnig woordgebruik of de verklaring richt zicht tot
een door de afzender niet bedoeld persoon. Artikel 3:34 BW regelt het geval waarin een verklaring
onder invloed van een geestelijke stoornis, tijdelijk dan wel blijvend, is afgelegd. Geestelijke stoornis
is een grond voor ondercuratelestelling wat leidt tot handelingsonbekwaamheid. Een overeenkomst
is dan vatbaar voor vernietiging onder artikel 3:32 BW. Wie stelt dat een met zijn verklaring
overeenstemmende wil ontbrak, draagt in beginsel de bewijslast. In geval van geestelijke stoornis kan
men zich echter beroepen op de regeling uit artikel 3:34 BW. Deze vereist enkel een vermoeden
indien aangetoond kan worden dat er sprake is van een nadelige rechtshandeling. Enkel voor
geestelijk gestoorden kent men vernietigbaarheid van de overeenkomst. In alle overige gevallen van
het uiteenlopen van wil en verklaring, is de rechtshandeling van rechtswege nietig.
Wanneer de wederpartij zich kan beroepen op gerechtvaardigd vertrouwen, kan een beroep op
wilsgebrek niet slagen. Voor bescherming onder gerechtvaardigd vertrouwen is vereist een verklaring
of gedraging van de persoon aan wie de wederpartij het vertrouwen tegenwerpt, die door de
wederpartij is opgevat als een tot haar gerichte verklaring van een bepaalde strekking en die de
wederpartij onder de omstandigheden redelijkerwijs zo mocht opvatten krachtens artikel 3:35 BW. De
wederpartij moet dus ter goeder trouw zijn krachtens artikel 3:11 BW. Vereist is dat zij het wilsdefect
niet kende en niet behoorde te kennen. Goede trouw veronderstelt dat men naar de ware bedoeling
, van de ander onderzoek doet, indien en voor zover daarvoor in de gegeven omstandigheden
aanleiding bestaat. De plaats van de handeling, de vaardigheden die van de verklarende verwacht
mogen worden en eventueel nadeel voor de handelende kunnen hiervoor een indicatie zijn.
De verhouding tussen de partijen bij een tot stand gekomen overeenkomst wordt bepaald door de
inhoud van het overeengekomen, aangevuld door wet, gewoonte en redelijkheid en billijkheid. Uit
het arrest Baris/Riezenkamp volgt dat partijen door in onderhandeling te treden over het sluiten van
een overeenkomst tot elkaar komen te staan in een bijzondere door de goede trouw beheerste
rechtsverhouding, medebrengende dat zij hun gedrag mede moeten laten bepalen door de
gerechtvaardigde belangen van de wederpartij. De eisen van redelijkheid en billijkheid staan centraal.
De precontractuele fase begint met een uitnodiging tot onderhandeling en eindigt pas door het
sluiten van een overeenkomst danwel het afbreken van de onderhandeling. Met betrekking tot
hetgeen waar tijdens de onderhandelingen al overeenkomst bestaat, kan een rompovereenkomst
bestaan. De punten waarover de partijen het eens zijn moeten dan de essentialia van de
overeenkomst omvatten en partijen moeten elkaar redelijkerwijs zo mogen begrijpen dat aan het
bereikte resultaat gebondenheid mag worden begrepen. Breekt een van de partijen de
onderhandeling af na totstandkoming van een rompovereenkomst, dan mag de wederpartij op grond
van de redelijkheid en billijkheid in rechte alsnog nakoming vorderen. De Hoge Raad onderscheid in
het Plas/Valburg arrest drie stadia van onderhandelingen op het moment van afbreken. (1) een eerste
stadium waarin het afbreken van de onderhandelingen zonder meer geoorloofd is. (2) een tweede
stadium waarin men weliswaar de onderhandelingen mag afbreken, maar niet zonder dat men
bepaalde door de wederpartij gemaakte kosten voor zijn rekening neemt. (3) een derde stadium
waarin het afbreken in strijd is met de redelijkheid en billijkheid. In dit stadium kan de wederpartij in
rechte voortzetting van de onderhandelingen vorderen. Dit zou het geval zijn wanneer de wederpartij
mocht vertrouwen dat enigerlei contract in ieder geval uit de onderhandelingen zou resulteren. Deze
leer wordt genuanceerd en verstoten in het CBB/JPO arrest.
Hoofdstuk 3
Wanneer iemand als vertegenwoordiger voor een ander handelt, roept deze voor een ander het
rechtsgevolg in het leven. Artikel 3:60 jo. 3:78 jo. 3:79 BW legt de wijze van vertegenwoordiging vast.
De vertegenwoordiger moet bevoegd zijn en moet handelen in naam van de principaal. Van
vertegenwoordiging wordt doorgaans alleen gesproken wanneer iemand daadwerkelijk in naam van
de principaal handelt. Wanneer de tussenpersoon in eigen naam handelt, maar wel in opdracht van
de principaal, spreekt men van middellijke vertegenwoordiging. Vertegenwoordiging heeft enkel
betrekking op rechtshandelingen. Concluderend komt men tot de volgende definitie;
vertegenwoordiging is het verrichten van rechtshandelingen in naam van een ander door iemand die
daartoe rechtens de bevoegdheid heeft met het gevolg dat de rechtsgevolgen niet voor de
handelende maar voor de ander intreden. Men onderscheid verschillende gevallen van
vertegenwoordiging binnen het privaatrecht; vertegenwoordiging bij familierechtelijke
rechtshandelingen, wettelijke vertegenwoordiging van onbekwamen, vertegenwoordiging van
afwezigen, vertegenwoordiging van de rechtspersoon, vertegenwoordiging krachtens volmacht,
vertegenwoordiging krachtens rechterlijke uitspraak, vertegenwoordiging bij bewind,
vertegenwoordiging bij zaakwaarneming, vertegenwoordiging bij samenwerking in ander verband
dan rechtspersoon, vertegenwoordiging in het faillissement en vertegenwoordiging bij processuele
Het contractenrecht wordt beheerst door een drietal grondbeginsel; de contractvrijheid, de
vormvrijheid en de verbindende kracht van de overeenkomst. Iedere overeenkomst, hoe ook
gesloten, zal hierop als rechtens verbindend worden aangemerkt. Het staat partijen dus vrij een
overeenkomst te sluiten met wie zij wensen, met de inhoud die zij wensen en op het moment dat
gewenst is. Echter kent de contractvrijheid grenzen indien de uitoefening ervan in een concrete
situatie in conflict komt met een belang van hogere orde krachtens artikel 3:40 BW. Vormvrijheid is
neergelegd in artikel 3:37 lid 1 BW. Enige vorm van consensus is voldoende. De verbindend kracht van
de overeenkomst is neergelegd in het ‘pacta sunt servanda’ van artikel 6:248 lid 1 BW.
Hoofdstuk 2
Een geldige overeenkomst vereist een wilsverklaring. De verklaring moet de uitdrukking zijn van een
op een rechtsgevolg gerichte wil. Op grond van artikel 3:33 BW komt de rechtshandeling vervolgens
tot stand. Echter kunnen er zich verschillende moeilijkheden voordoen wanneer wil en verklaring niet
overeen komen. Voor de wilsleer is de interne wil van de handelende persoon van doorslaggevend
belang. Echter gaat men hier voorbij aan de belangen van de wederpartij. De verklaringsleer stelt
enkel de verklaring van belang. Echter biedt deze de wederpartij meer bescherming dan rechtvaardig
is. Volgens de vertrouwensleer is het vertrouwen van de wederpartij doorslaggevend. Indien dit
gerechtvaardigd is, zal de overeenkomst geldig zijn. De wilsvertrouwensleer is neergelegd in artikel
3:33 tot en met artikel 3:35 BW. Wil en verklaring kunnen in allerlei opzichten uiteenlopen. De
belangrijkste gevallen zijn de oneigenlijke dwalingen; partijen hadden een onjuiste voorstelling
omtrent de inhoud van de door hen uitgewisselde verklaringen. In geval van oneigenlijke dwaling
heeft de verkeerde veronderstelling van de dwalende betrekking op de betekenis van de door hem
afgelegde verklaring. Men onderscheid verschillende gevallen van oneigenlijke dwaling; de inhoud
van de verklaring berust op een verspreking of verschrijving, de inhoud van de verklaring wordt
onjuist overgebracht door communicatiemiddel of bode, de inhoud van de verklaring wordt door
partijen verschillend opgevat als gevolg van dubbelzinnig woordgebruik of de verklaring richt zicht tot
een door de afzender niet bedoeld persoon. Artikel 3:34 BW regelt het geval waarin een verklaring
onder invloed van een geestelijke stoornis, tijdelijk dan wel blijvend, is afgelegd. Geestelijke stoornis
is een grond voor ondercuratelestelling wat leidt tot handelingsonbekwaamheid. Een overeenkomst
is dan vatbaar voor vernietiging onder artikel 3:32 BW. Wie stelt dat een met zijn verklaring
overeenstemmende wil ontbrak, draagt in beginsel de bewijslast. In geval van geestelijke stoornis kan
men zich echter beroepen op de regeling uit artikel 3:34 BW. Deze vereist enkel een vermoeden
indien aangetoond kan worden dat er sprake is van een nadelige rechtshandeling. Enkel voor
geestelijk gestoorden kent men vernietigbaarheid van de overeenkomst. In alle overige gevallen van
het uiteenlopen van wil en verklaring, is de rechtshandeling van rechtswege nietig.
Wanneer de wederpartij zich kan beroepen op gerechtvaardigd vertrouwen, kan een beroep op
wilsgebrek niet slagen. Voor bescherming onder gerechtvaardigd vertrouwen is vereist een verklaring
of gedraging van de persoon aan wie de wederpartij het vertrouwen tegenwerpt, die door de
wederpartij is opgevat als een tot haar gerichte verklaring van een bepaalde strekking en die de
wederpartij onder de omstandigheden redelijkerwijs zo mocht opvatten krachtens artikel 3:35 BW. De
wederpartij moet dus ter goeder trouw zijn krachtens artikel 3:11 BW. Vereist is dat zij het wilsdefect
niet kende en niet behoorde te kennen. Goede trouw veronderstelt dat men naar de ware bedoeling
, van de ander onderzoek doet, indien en voor zover daarvoor in de gegeven omstandigheden
aanleiding bestaat. De plaats van de handeling, de vaardigheden die van de verklarende verwacht
mogen worden en eventueel nadeel voor de handelende kunnen hiervoor een indicatie zijn.
De verhouding tussen de partijen bij een tot stand gekomen overeenkomst wordt bepaald door de
inhoud van het overeengekomen, aangevuld door wet, gewoonte en redelijkheid en billijkheid. Uit
het arrest Baris/Riezenkamp volgt dat partijen door in onderhandeling te treden over het sluiten van
een overeenkomst tot elkaar komen te staan in een bijzondere door de goede trouw beheerste
rechtsverhouding, medebrengende dat zij hun gedrag mede moeten laten bepalen door de
gerechtvaardigde belangen van de wederpartij. De eisen van redelijkheid en billijkheid staan centraal.
De precontractuele fase begint met een uitnodiging tot onderhandeling en eindigt pas door het
sluiten van een overeenkomst danwel het afbreken van de onderhandeling. Met betrekking tot
hetgeen waar tijdens de onderhandelingen al overeenkomst bestaat, kan een rompovereenkomst
bestaan. De punten waarover de partijen het eens zijn moeten dan de essentialia van de
overeenkomst omvatten en partijen moeten elkaar redelijkerwijs zo mogen begrijpen dat aan het
bereikte resultaat gebondenheid mag worden begrepen. Breekt een van de partijen de
onderhandeling af na totstandkoming van een rompovereenkomst, dan mag de wederpartij op grond
van de redelijkheid en billijkheid in rechte alsnog nakoming vorderen. De Hoge Raad onderscheid in
het Plas/Valburg arrest drie stadia van onderhandelingen op het moment van afbreken. (1) een eerste
stadium waarin het afbreken van de onderhandelingen zonder meer geoorloofd is. (2) een tweede
stadium waarin men weliswaar de onderhandelingen mag afbreken, maar niet zonder dat men
bepaalde door de wederpartij gemaakte kosten voor zijn rekening neemt. (3) een derde stadium
waarin het afbreken in strijd is met de redelijkheid en billijkheid. In dit stadium kan de wederpartij in
rechte voortzetting van de onderhandelingen vorderen. Dit zou het geval zijn wanneer de wederpartij
mocht vertrouwen dat enigerlei contract in ieder geval uit de onderhandelingen zou resulteren. Deze
leer wordt genuanceerd en verstoten in het CBB/JPO arrest.
Hoofdstuk 3
Wanneer iemand als vertegenwoordiger voor een ander handelt, roept deze voor een ander het
rechtsgevolg in het leven. Artikel 3:60 jo. 3:78 jo. 3:79 BW legt de wijze van vertegenwoordiging vast.
De vertegenwoordiger moet bevoegd zijn en moet handelen in naam van de principaal. Van
vertegenwoordiging wordt doorgaans alleen gesproken wanneer iemand daadwerkelijk in naam van
de principaal handelt. Wanneer de tussenpersoon in eigen naam handelt, maar wel in opdracht van
de principaal, spreekt men van middellijke vertegenwoordiging. Vertegenwoordiging heeft enkel
betrekking op rechtshandelingen. Concluderend komt men tot de volgende definitie;
vertegenwoordiging is het verrichten van rechtshandelingen in naam van een ander door iemand die
daartoe rechtens de bevoegdheid heeft met het gevolg dat de rechtsgevolgen niet voor de
handelende maar voor de ander intreden. Men onderscheid verschillende gevallen van
vertegenwoordiging binnen het privaatrecht; vertegenwoordiging bij familierechtelijke
rechtshandelingen, wettelijke vertegenwoordiging van onbekwamen, vertegenwoordiging van
afwezigen, vertegenwoordiging van de rechtspersoon, vertegenwoordiging krachtens volmacht,
vertegenwoordiging krachtens rechterlijke uitspraak, vertegenwoordiging bij bewind,
vertegenwoordiging bij zaakwaarneming, vertegenwoordiging bij samenwerking in ander verband
dan rechtspersoon, vertegenwoordiging in het faillissement en vertegenwoordiging bij processuele
