Casus 1; stress
Moeilijke woorden
HPA → Hypothalamus-hypofyse-bijnierschors as (hypothalamic-pituitary-adrenal-as)
Prednison → Synthetisch gemaakt bijnierhormoon dat vergelijkbaar is met cortisol.
Steroïdhormoon → Testosteron, cortisol, aldosteron en oestrogeen.
Fysiologie → Bestudeert het normaal functioneren van onderdelen van het menselijk
lichaam.
Histologie → Bestudeert de opbouw en functie van weefsel en cellen tot in detail.
Anatomie → Bestudeert de bouw van het lichaam en organen.
Probleemstelling
- stress
- dag nacht ritme
- homeostase
- CRH en ACTH -> HPA-as
- bijnieren prednison
- primaire prikkels, hypothalamus
- honger en dorst (biologisch)
Brainstorm
Leerdoelen
1) Wat is homeostase en welke regelmechanismen zijn er?
- De normaalwaarden
2) Welke primaire prikkels zijn er?
- Verstoringen van de normaalwaarden
- Reacties
, 3) Hoe werkt de biologische klok?
- Dag nacht ritme
- Verstoringen
4) Wat is de anatomie van de HPA-as?
- Ligging en verbinding met hypofyse
- Adeno- en neurohypofyse
- Kernen in de hypothalamus die hormonen maken, parvo cellulair (klein) en
magnocellulair (groot))
5) Wat is de anatomie van de bijnier?
- Schors, cortex 3 lagen
- Merg, medulla (histologie, hormonen (aldosteron, cortisol) functie en
terugkoppeling)
6) Wat is stress?
- Welke hormonen
- Invloed HPA-as
Pubmed
Opzoeken → Invloed van oorlog op gezondheid van vrouwen en kinderen
Gebruikte termen en manier van zoeken → Impact war on health women and children
Gevonden artikel → https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17289230/
Uitwerken leerdoelen
1) Wat is homeostase en welke regelmechanismen zijn er?
- De normaalwaarden
Walter Cannon, een Amerikaanse fysioloog uit het begin van de twintigste eeuw, sprak over
de "wijsheid van het lichaam" en hij bedacht het woord homeostase om het vermogen van
het lichaam te beschrijven om relatief stabiele interne omstandigheden te handhaven, ook al
verandert de buitenwereld voortdurend. Het duidt op een dynamische toestand van
evenwicht, of balans, waarin de interne omstandigheden variëren, maar altijd binnen
betrekkelijk nauwe grenzen.
Homeostatische controle
Communicatie binnen het lichaam is essentieel voor homeostase. Communicatie wordt
hoofdzakelijk tot stand gebracht door het zenuwstelsel en het endocriene (hormonale)
systeem, die respectievelijk neurale elektrische impulsen of door het bloed geproduceerde
hormonen als informatiedragers gebruiken. Ongeacht de factor of gebeurtenis (de variabele)
die wordt gereguleerd zijn alle homeostatische regelmechanismen processen waarbij ten
minste drie componenten betrokken zijn die samenwerken. De eerste component, de
receptor, is een soort sensor die de omgeving in de gaten houdt en reageert op
veranderingen, stimuli genaamd, door informatie (input) te zenden naar de tweede
component, het controlecentrum. De input stroomt van de receptor naar het controlecentrum
langs de zogenaamde afferente weg (richting het controlecentrum of centrale deel). Het
controlecentrum bepaalt het instelpunt, dat wil zeggen het niveau of bereik waarop een
variabele moet worden gehandhaafd. Het analyseert ook de input die het ontvangt en
bepaalt de passende reactie. Informatie (output) stroomt dan van het controlecentrum naar
derde component, de effector, langs de efferente weg (van het controlecentrum of centrale
deel af). De effector levert de middelen voor de reactie van het controlecentrum (output) op
de stimulus. De resultaten van de reactie worden vervolgens teruggekoppeld om het effect
, van de stimulus te beïnvloeden, hetzij door het te verminderen (bij negatieve terugkoppeling)
zodat het hele controleproces wordt uitgeschakeld, hetzij door het te versterken (bij positieve
terugkoppeling) zodat het hele proces in een nog hoger tempo doorgaat (figuur 1).
Negatieve terugkoppelingsmechanismen
De meeste homeostatische controlemechanismen zijn negatieve
terugkoppelingsmechanismen. In deze systemen schakelt de output het oorspronkelijke
effect van de stimulus uit of vermindert de intensiteit ervan. Deze mechanismen veroorzaken
een verandering van de variabele in een richting tegengesteld aan die van de
oorspronkelijke verandering, waardoor deze terugkeert naar zijn "ideale" waarde; vandaar
de naam "negatieve" terugkoppelingsmechanismen.
Positieve terugkoppelingsmechanismen
Bij positieve terugkoppelingsmechanismen zal het resultaat of de respons de oorspronkelijke
stimulus versterken, zodat de respons wordt versneld. Dit feedbackmechanisme is "positief"
omdat de resulterende verandering in dezelfde richting gaat als de oorspronkelijke
verandering, waardoor de variabele steeds verder van zijn oorspronkelijke waarde of bereik
afwijkt. In tegenstelling tot negatieve terugkoppelingsmechanismen, controleren positieve
terugkoppelingsmechanismen gewoonlijk onregelmatige gebeurtenissen die geen
voortdurende aanpassingen vereisen. Gewoonlijk brengen zij een reeks gebeurtenissen op
gang die zichzelf in stand kunnen houden en die, eenmaal in gang gezet, een versterkend of
waterval effect hebben. Vanwege deze kenmerken worden positieve
terugkoppelingsmechanismen vaak cascades genoemd.
Thermoregulatoire reacties op warmte
De somatische afdeling regelt reflexen die de lichaamstemperatuur regelen. Wanneer de
lichaamstemperatuur stijgt, verwijden de sympathische zenuwen (1) de bloedvaten in de
huid, waardoor warmte uit de met warm bloed doorspoelde huid kan ontsnappen, en (2)
activeren zij de zweetklieren om het lichaam te helpen afkoelen. Wanneer de
lichaamstemperatuur daalt, vernauwen de bloedvaten van de huid zich, waardoor
warmteverlies uit de huid wordt voorkomen (figuur 2).
Reguleren van de waterhuishouding en dorst
Wanneer lichaamsvloeistoffen te geconcentreerd worden, worden hypothalamische
neuronen, osmoreceptoren genaamd, geactiveerd. Osmoreceptoren prikkelen
hypothalamische kernen die de afgifte van antidiuretisch hormoon (ADH) uit de achterste
hypofyse in gang zetten. ADH zorgt ervoor dat de nieren water vasthouden. Dezelfde
omstandigheden stimuleren ook de hypothalamische neuronen in het dorstcentrum,
waardoor we ons dorstig gaan voelen en meer vocht gaan drinken. Als de osmotische druk
in het bloed toeneemt, produceren de speekselklieren minder speeksel waardoor je een
droge mond krijgt (figuur 3).
Moeilijke woorden
HPA → Hypothalamus-hypofyse-bijnierschors as (hypothalamic-pituitary-adrenal-as)
Prednison → Synthetisch gemaakt bijnierhormoon dat vergelijkbaar is met cortisol.
Steroïdhormoon → Testosteron, cortisol, aldosteron en oestrogeen.
Fysiologie → Bestudeert het normaal functioneren van onderdelen van het menselijk
lichaam.
Histologie → Bestudeert de opbouw en functie van weefsel en cellen tot in detail.
Anatomie → Bestudeert de bouw van het lichaam en organen.
Probleemstelling
- stress
- dag nacht ritme
- homeostase
- CRH en ACTH -> HPA-as
- bijnieren prednison
- primaire prikkels, hypothalamus
- honger en dorst (biologisch)
Brainstorm
Leerdoelen
1) Wat is homeostase en welke regelmechanismen zijn er?
- De normaalwaarden
2) Welke primaire prikkels zijn er?
- Verstoringen van de normaalwaarden
- Reacties
, 3) Hoe werkt de biologische klok?
- Dag nacht ritme
- Verstoringen
4) Wat is de anatomie van de HPA-as?
- Ligging en verbinding met hypofyse
- Adeno- en neurohypofyse
- Kernen in de hypothalamus die hormonen maken, parvo cellulair (klein) en
magnocellulair (groot))
5) Wat is de anatomie van de bijnier?
- Schors, cortex 3 lagen
- Merg, medulla (histologie, hormonen (aldosteron, cortisol) functie en
terugkoppeling)
6) Wat is stress?
- Welke hormonen
- Invloed HPA-as
Pubmed
Opzoeken → Invloed van oorlog op gezondheid van vrouwen en kinderen
Gebruikte termen en manier van zoeken → Impact war on health women and children
Gevonden artikel → https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17289230/
Uitwerken leerdoelen
1) Wat is homeostase en welke regelmechanismen zijn er?
- De normaalwaarden
Walter Cannon, een Amerikaanse fysioloog uit het begin van de twintigste eeuw, sprak over
de "wijsheid van het lichaam" en hij bedacht het woord homeostase om het vermogen van
het lichaam te beschrijven om relatief stabiele interne omstandigheden te handhaven, ook al
verandert de buitenwereld voortdurend. Het duidt op een dynamische toestand van
evenwicht, of balans, waarin de interne omstandigheden variëren, maar altijd binnen
betrekkelijk nauwe grenzen.
Homeostatische controle
Communicatie binnen het lichaam is essentieel voor homeostase. Communicatie wordt
hoofdzakelijk tot stand gebracht door het zenuwstelsel en het endocriene (hormonale)
systeem, die respectievelijk neurale elektrische impulsen of door het bloed geproduceerde
hormonen als informatiedragers gebruiken. Ongeacht de factor of gebeurtenis (de variabele)
die wordt gereguleerd zijn alle homeostatische regelmechanismen processen waarbij ten
minste drie componenten betrokken zijn die samenwerken. De eerste component, de
receptor, is een soort sensor die de omgeving in de gaten houdt en reageert op
veranderingen, stimuli genaamd, door informatie (input) te zenden naar de tweede
component, het controlecentrum. De input stroomt van de receptor naar het controlecentrum
langs de zogenaamde afferente weg (richting het controlecentrum of centrale deel). Het
controlecentrum bepaalt het instelpunt, dat wil zeggen het niveau of bereik waarop een
variabele moet worden gehandhaafd. Het analyseert ook de input die het ontvangt en
bepaalt de passende reactie. Informatie (output) stroomt dan van het controlecentrum naar
derde component, de effector, langs de efferente weg (van het controlecentrum of centrale
deel af). De effector levert de middelen voor de reactie van het controlecentrum (output) op
de stimulus. De resultaten van de reactie worden vervolgens teruggekoppeld om het effect
, van de stimulus te beïnvloeden, hetzij door het te verminderen (bij negatieve terugkoppeling)
zodat het hele controleproces wordt uitgeschakeld, hetzij door het te versterken (bij positieve
terugkoppeling) zodat het hele proces in een nog hoger tempo doorgaat (figuur 1).
Negatieve terugkoppelingsmechanismen
De meeste homeostatische controlemechanismen zijn negatieve
terugkoppelingsmechanismen. In deze systemen schakelt de output het oorspronkelijke
effect van de stimulus uit of vermindert de intensiteit ervan. Deze mechanismen veroorzaken
een verandering van de variabele in een richting tegengesteld aan die van de
oorspronkelijke verandering, waardoor deze terugkeert naar zijn "ideale" waarde; vandaar
de naam "negatieve" terugkoppelingsmechanismen.
Positieve terugkoppelingsmechanismen
Bij positieve terugkoppelingsmechanismen zal het resultaat of de respons de oorspronkelijke
stimulus versterken, zodat de respons wordt versneld. Dit feedbackmechanisme is "positief"
omdat de resulterende verandering in dezelfde richting gaat als de oorspronkelijke
verandering, waardoor de variabele steeds verder van zijn oorspronkelijke waarde of bereik
afwijkt. In tegenstelling tot negatieve terugkoppelingsmechanismen, controleren positieve
terugkoppelingsmechanismen gewoonlijk onregelmatige gebeurtenissen die geen
voortdurende aanpassingen vereisen. Gewoonlijk brengen zij een reeks gebeurtenissen op
gang die zichzelf in stand kunnen houden en die, eenmaal in gang gezet, een versterkend of
waterval effect hebben. Vanwege deze kenmerken worden positieve
terugkoppelingsmechanismen vaak cascades genoemd.
Thermoregulatoire reacties op warmte
De somatische afdeling regelt reflexen die de lichaamstemperatuur regelen. Wanneer de
lichaamstemperatuur stijgt, verwijden de sympathische zenuwen (1) de bloedvaten in de
huid, waardoor warmte uit de met warm bloed doorspoelde huid kan ontsnappen, en (2)
activeren zij de zweetklieren om het lichaam te helpen afkoelen. Wanneer de
lichaamstemperatuur daalt, vernauwen de bloedvaten van de huid zich, waardoor
warmteverlies uit de huid wordt voorkomen (figuur 2).
Reguleren van de waterhuishouding en dorst
Wanneer lichaamsvloeistoffen te geconcentreerd worden, worden hypothalamische
neuronen, osmoreceptoren genaamd, geactiveerd. Osmoreceptoren prikkelen
hypothalamische kernen die de afgifte van antidiuretisch hormoon (ADH) uit de achterste
hypofyse in gang zetten. ADH zorgt ervoor dat de nieren water vasthouden. Dezelfde
omstandigheden stimuleren ook de hypothalamische neuronen in het dorstcentrum,
waardoor we ons dorstig gaan voelen en meer vocht gaan drinken. Als de osmotische druk
in het bloed toeneemt, produceren de speekselklieren minder speeksel waardoor je een
droge mond krijgt (figuur 3).
