Casus 3; plotseling een hevige hoofdpijn
Probleemstelling
- doorbloeding/perfusie van de hersenen
- subarachnoïdale ruimte, hersenvliezen in relatie tot bloedingen. bevat grootste
bloedvaten en liquor.
- bolletje op de angiogram → aneurysma is een uitstulping van een arterie door een
verzwakking in de vaatwand (door de bloeddruk zet het uit).
- beeldvorming van de hersenen
- MRI: magnetisme
- CT: röntgen
- angiogram: contrast CT of MRI
- cerebrale autoregulatie is het gelijk houden van de bloeddruk in de hersenen en dus
ook de perfusie.
Brainstorm
Bloed-hersen barrière
Cirkel van Willis → bloedverdeling in de hersenen. zichtbaar op het CT-angiogram als een
soort driehoekje in het midden.
Functie van circulaire circulatie → zodat de hersenen van O2 voorzien worden als toevoer
stopt.
bloedvoorziening → de hersenen kunnen een paar minuten zonder O2. Als het te lang
zonder O2 komt te zitten gaan er delen van de hersenen afsterven waardoor er permanente
schade ontstaat. Er is een O2-reserve.
Hersenvliezen → pia mater (binnenkant), arachnoïdeus, dura mater (buitenkant).
subarachnoidale bloeding is bloeding tussen arachnoideus en pia mater. de bloeding kan
ook het weefsel zelf in gaan en niet naar een holte. hoofdpijn door een hersenbloeding komt
omdat de druk toeneemt in de vliezen waardoor ze geïrriteerd raken.
Leerdoelen
1) Perfusie van de hersenen
- Arteriën
- Venen
- Collaterale circulatie
- Cirkel van Willis
2) Hersenvliezen in relatie tot bloeding
- Liquorsysteem
3) Zuurstofbehoefte van de hersenen
4) Beeldvorming van de hersenen
- Techniek van verschillende scans
- CT
- MRI
- Herkenning bloeding op deze foto’s
- Wanneer gebruik je welke scan?
5) Hoe werkt cerebrale autoregulatie?
6) Wat voor soorten bloedingen kunnen voorkomen?
- Kenmerken
,Uitwerken leerdoelen
1) Perfusie van de hersenen
- Arteriën
- Venen
- Collaterale circulatie
- Cirkel van Willis
Arteriële bloedvoorziening
Vier gepaarde slagaders bevoorraden het hoofd en de hals. Dit zijn de gemeenschappelijke
aa. carotis communis, de aa. carotis externa en aa. carotis interna, plus drie takken van de
aa. subclavia, de aa. vertebralis, de truncus thyrocervicalis, en de truncus costocervicalis.
Hiervan hebben de gemeenschappelijke halsslagaders de breedste verspreiding. Elke
gemeenschappelijke halsslagader splitst zich in twee grote takken (de interne en externe
carotis). Op het splitsingspunt heeft elke interne halsslagader een lichte verwijding, de sinus
carotis, die baroreceptoren bevat die helpen bij de reflexmatige regeling van de bloeddruk.
De carotislichaampjes, chemoreceptoren die betrokken zijn bij de regeling van de
ademhalingsfrequentie, bevinden zich vlakbij. Eventuele druk op de hals in het gebied van
de sinus carotis kan bewusteloosheid veroorzaken omdat de gecreëerde druk een hoge
bloeddruk nabootst en vasodilatatie uitlokt, waardoor de bloedtoevoer naar de hersenen
wordt belemmerd (figuur 1 en 2).
Gemeenschappelijke halsslagaders
De oorsprong van deze twee slagaders verschilt, de rechter gemeenschappelijke
halsslagader ontspringt uit de brachiocephalische stam; de linker is de tweede tak van de
aortaboog. De gemeenschappelijke halsslagaders stijgen op door de laterale hals, en ter
hoogte van de superieure grens van het strottenhoofd splitsen zij zich in hun twee
belangrijkste takken, de externe en de interne halsslagaders. De uitwendige halsslagaders
voorzien de meeste weefsels van het hoofd, met uitzondering van de hersenen en de
oogkas. Naarmate elke slagader naar boven loopt, zendt zij takken naar de schildklier en het
strottenhoofd (superieure schildklierslagader), de tong (linguale slagader), de huid en de
spieren van het voorste gezicht (gezichtsslagader), en de achterste hoofdhuid
(achterhoofdsslagader). Elke uitwendige halsslagader eindigt met een splitsing in een
oppervlakkige temporale slagader, die de speekselklier van de parotis en het grootste deel
van de hoofdhuid bevoorraadt, en een maxillaire slagader, die de boven- en onderkaak en
de kauwspieren, de tanden en de neusholte bevoorraadt. Een klinisch belangrijke tak van de
bovenkaakslagader is de middelste meningeale slagader. Deze komt de schedel binnen via
het foramen spinosum en voorziet de binnenzijde van het pariëtale bot, het squameuze deel
van het temporale bot en de onderliggende dura mater. De grotere inwendige halsslagaders
voeden de oogkassen en meer dan 80% van de kleine hersenen. Zij hebben een diep
verloop en komen de schedel binnen via de halsbeenslagaders van de slaapbeenderen.
Eenmaal in de schedel geeft elke slagader één hoofdtak af, de arteria ophthalmica, en splitst
zich vervolgens in de arteria cerebralis anterior en de arteria cerebralis media. De arteria
ophthalmica voeden de ogen, de oogkassen, het voorhoofd en de neus. Elke voorste
cerebrale slagader bevoorraadt het mediale oppervlak van de frontale en pariëtale kwabben
van de hersenhelft aan zijn kant en anastomoseert ook met zijn partner aan de
tegenovergestelde kant via een korte arteriële shunt die de voorste communicerende
slagader wordt genoemd. De middelste cerebrale slagaders lopen in de laterale sulci van
hun respectieve hersenhelften en bevoorraden de laterale delen van de temporale, pariëtale
en frontale kwabben (figuur 2, 3 en 4).
, Wervelslagaders
De wervelslagaders ontspringen uit de subclavische slagaders aan de wortel van de nek en
stijgen op door foramina in de dwarsuitsteeksels van de halswervels om via het foramen
magnum de schedel binnen te gaan. Onderweg zenden zij vertakkingen naar de wervels en
het ruggenmerg van de hals en naar enkele diepe structuren van de hals. Binnen de schedel
voegen de rechter en linker wervelslagader zich samen tot de basillaire slagader, die langs
het voorste aspect van de hersenstam omhoog gaat en aftakkingen geeft naar het
cerebellum, de pons en het binnenoor. Aan de pons-midbrain grens splitst de basilair arterie
zich in een paar posterieure cerebrale arteriën, die de occipitale kwabben en de inferieure
delen van de temporale kwabben bevoorraden. Arteriële shunts, posterieure
communicerende slagaders genoemd, verbinden de posterieure cerebrale slagaders met de
middelste cerebrale slagaders. De twee posterieure en de enkele anterieure
communicerende arteriën voltooien de vorming van een arteriële anastomose die de
cerebrale arteriële cirkel (cirkel van Willis) wordt genoemd. Deze structuur omsluit de
hypofyse en het oogchiasma en verenigt de voorste en achterste bloedtoevoer van de
hersenen. De cirkel zorgt ook voor een gelijkmatige bloeddruk in de twee hersengebieden
en biedt alternatieve routes voor het bloed om het hersenweefsel te bereiken als een
halsslagader of een wervelslagader afgesloten raakt (2, 4, 5 en 6 ).
Thyrocervicale en costocervicale trunks
Deze korte vaten ontspringen uit de subclavische slagader juist lateraal van de vertebrale
slagaders aan elke kant. De thyrocervicale truncus voorziet hoofdzakelijk de schildklier,
delen van de halswervels en het ruggenmerg, en sommige scapulaire spieren. De
costocervicale truncus bedient de diepe hals-en superieure intercostale spieren (figuur 2).
Veneuze bloedvoorziening
Drie paar venen verzamelen het grootste deel van het bloed dat uit het hoofd en de hals
stroomt;
- De uitwendige halsaderen, vv. jugularis externa, die uitmonden in de vv. subclavia.
- De interne halsaders, vv. jugularis interna.
- De werveladers, vv. vertebralis, die uitmonden in de v. brachiocephalis.
Hoewel de meeste extracraniële aders dezelfde namen hebben als de extracraniële
slagaders, verschillen hun verloop en onderlinge verbindingen aanzienlijk. De meeste
hersenaders monden uit in de veneuze durales, een aaneenschakeling van vergrote kamers
die zich tussen de dura mater lagen bevinden. De superieure en inferieure sagittale
sinussen bevinden zich in de falx cerebri, die naar beneden loopt tussen de hersenhelften.
De inferior sagittale sinus draineert in de rechte sinus posterior. De superieure sagittale en
rechte sinussen monden dan uit in de transversale sinussen, die in ondiepe groeven op het
inwendige oppervlak van het achterhoofdsbeen lopen. Deze monden uit in de S-vormige
sinussen sigmoïd, die overgaan in de interne venen jugularis wanneer zij de schedel
verlaten via het foramen jugularis. De caverneuze sinussen, die het sfinoïdslichaam
flankeren, ontvangen veneus bloed van de oogvoerende aders van de oogkassen en de
gezichtsvenen, die de neus en de bovenlip draineren. De interne halsslagader en de
hersenzenuwen III, IV, VI en een deel van V lopen allemaal door de sinus cavernosus op
hun weg naar de oogkas en het gezicht (figuur 7, 8 en 9).
Probleemstelling
- doorbloeding/perfusie van de hersenen
- subarachnoïdale ruimte, hersenvliezen in relatie tot bloedingen. bevat grootste
bloedvaten en liquor.
- bolletje op de angiogram → aneurysma is een uitstulping van een arterie door een
verzwakking in de vaatwand (door de bloeddruk zet het uit).
- beeldvorming van de hersenen
- MRI: magnetisme
- CT: röntgen
- angiogram: contrast CT of MRI
- cerebrale autoregulatie is het gelijk houden van de bloeddruk in de hersenen en dus
ook de perfusie.
Brainstorm
Bloed-hersen barrière
Cirkel van Willis → bloedverdeling in de hersenen. zichtbaar op het CT-angiogram als een
soort driehoekje in het midden.
Functie van circulaire circulatie → zodat de hersenen van O2 voorzien worden als toevoer
stopt.
bloedvoorziening → de hersenen kunnen een paar minuten zonder O2. Als het te lang
zonder O2 komt te zitten gaan er delen van de hersenen afsterven waardoor er permanente
schade ontstaat. Er is een O2-reserve.
Hersenvliezen → pia mater (binnenkant), arachnoïdeus, dura mater (buitenkant).
subarachnoidale bloeding is bloeding tussen arachnoideus en pia mater. de bloeding kan
ook het weefsel zelf in gaan en niet naar een holte. hoofdpijn door een hersenbloeding komt
omdat de druk toeneemt in de vliezen waardoor ze geïrriteerd raken.
Leerdoelen
1) Perfusie van de hersenen
- Arteriën
- Venen
- Collaterale circulatie
- Cirkel van Willis
2) Hersenvliezen in relatie tot bloeding
- Liquorsysteem
3) Zuurstofbehoefte van de hersenen
4) Beeldvorming van de hersenen
- Techniek van verschillende scans
- CT
- MRI
- Herkenning bloeding op deze foto’s
- Wanneer gebruik je welke scan?
5) Hoe werkt cerebrale autoregulatie?
6) Wat voor soorten bloedingen kunnen voorkomen?
- Kenmerken
,Uitwerken leerdoelen
1) Perfusie van de hersenen
- Arteriën
- Venen
- Collaterale circulatie
- Cirkel van Willis
Arteriële bloedvoorziening
Vier gepaarde slagaders bevoorraden het hoofd en de hals. Dit zijn de gemeenschappelijke
aa. carotis communis, de aa. carotis externa en aa. carotis interna, plus drie takken van de
aa. subclavia, de aa. vertebralis, de truncus thyrocervicalis, en de truncus costocervicalis.
Hiervan hebben de gemeenschappelijke halsslagaders de breedste verspreiding. Elke
gemeenschappelijke halsslagader splitst zich in twee grote takken (de interne en externe
carotis). Op het splitsingspunt heeft elke interne halsslagader een lichte verwijding, de sinus
carotis, die baroreceptoren bevat die helpen bij de reflexmatige regeling van de bloeddruk.
De carotislichaampjes, chemoreceptoren die betrokken zijn bij de regeling van de
ademhalingsfrequentie, bevinden zich vlakbij. Eventuele druk op de hals in het gebied van
de sinus carotis kan bewusteloosheid veroorzaken omdat de gecreëerde druk een hoge
bloeddruk nabootst en vasodilatatie uitlokt, waardoor de bloedtoevoer naar de hersenen
wordt belemmerd (figuur 1 en 2).
Gemeenschappelijke halsslagaders
De oorsprong van deze twee slagaders verschilt, de rechter gemeenschappelijke
halsslagader ontspringt uit de brachiocephalische stam; de linker is de tweede tak van de
aortaboog. De gemeenschappelijke halsslagaders stijgen op door de laterale hals, en ter
hoogte van de superieure grens van het strottenhoofd splitsen zij zich in hun twee
belangrijkste takken, de externe en de interne halsslagaders. De uitwendige halsslagaders
voorzien de meeste weefsels van het hoofd, met uitzondering van de hersenen en de
oogkas. Naarmate elke slagader naar boven loopt, zendt zij takken naar de schildklier en het
strottenhoofd (superieure schildklierslagader), de tong (linguale slagader), de huid en de
spieren van het voorste gezicht (gezichtsslagader), en de achterste hoofdhuid
(achterhoofdsslagader). Elke uitwendige halsslagader eindigt met een splitsing in een
oppervlakkige temporale slagader, die de speekselklier van de parotis en het grootste deel
van de hoofdhuid bevoorraadt, en een maxillaire slagader, die de boven- en onderkaak en
de kauwspieren, de tanden en de neusholte bevoorraadt. Een klinisch belangrijke tak van de
bovenkaakslagader is de middelste meningeale slagader. Deze komt de schedel binnen via
het foramen spinosum en voorziet de binnenzijde van het pariëtale bot, het squameuze deel
van het temporale bot en de onderliggende dura mater. De grotere inwendige halsslagaders
voeden de oogkassen en meer dan 80% van de kleine hersenen. Zij hebben een diep
verloop en komen de schedel binnen via de halsbeenslagaders van de slaapbeenderen.
Eenmaal in de schedel geeft elke slagader één hoofdtak af, de arteria ophthalmica, en splitst
zich vervolgens in de arteria cerebralis anterior en de arteria cerebralis media. De arteria
ophthalmica voeden de ogen, de oogkassen, het voorhoofd en de neus. Elke voorste
cerebrale slagader bevoorraadt het mediale oppervlak van de frontale en pariëtale kwabben
van de hersenhelft aan zijn kant en anastomoseert ook met zijn partner aan de
tegenovergestelde kant via een korte arteriële shunt die de voorste communicerende
slagader wordt genoemd. De middelste cerebrale slagaders lopen in de laterale sulci van
hun respectieve hersenhelften en bevoorraden de laterale delen van de temporale, pariëtale
en frontale kwabben (figuur 2, 3 en 4).
, Wervelslagaders
De wervelslagaders ontspringen uit de subclavische slagaders aan de wortel van de nek en
stijgen op door foramina in de dwarsuitsteeksels van de halswervels om via het foramen
magnum de schedel binnen te gaan. Onderweg zenden zij vertakkingen naar de wervels en
het ruggenmerg van de hals en naar enkele diepe structuren van de hals. Binnen de schedel
voegen de rechter en linker wervelslagader zich samen tot de basillaire slagader, die langs
het voorste aspect van de hersenstam omhoog gaat en aftakkingen geeft naar het
cerebellum, de pons en het binnenoor. Aan de pons-midbrain grens splitst de basilair arterie
zich in een paar posterieure cerebrale arteriën, die de occipitale kwabben en de inferieure
delen van de temporale kwabben bevoorraden. Arteriële shunts, posterieure
communicerende slagaders genoemd, verbinden de posterieure cerebrale slagaders met de
middelste cerebrale slagaders. De twee posterieure en de enkele anterieure
communicerende arteriën voltooien de vorming van een arteriële anastomose die de
cerebrale arteriële cirkel (cirkel van Willis) wordt genoemd. Deze structuur omsluit de
hypofyse en het oogchiasma en verenigt de voorste en achterste bloedtoevoer van de
hersenen. De cirkel zorgt ook voor een gelijkmatige bloeddruk in de twee hersengebieden
en biedt alternatieve routes voor het bloed om het hersenweefsel te bereiken als een
halsslagader of een wervelslagader afgesloten raakt (2, 4, 5 en 6 ).
Thyrocervicale en costocervicale trunks
Deze korte vaten ontspringen uit de subclavische slagader juist lateraal van de vertebrale
slagaders aan elke kant. De thyrocervicale truncus voorziet hoofdzakelijk de schildklier,
delen van de halswervels en het ruggenmerg, en sommige scapulaire spieren. De
costocervicale truncus bedient de diepe hals-en superieure intercostale spieren (figuur 2).
Veneuze bloedvoorziening
Drie paar venen verzamelen het grootste deel van het bloed dat uit het hoofd en de hals
stroomt;
- De uitwendige halsaderen, vv. jugularis externa, die uitmonden in de vv. subclavia.
- De interne halsaders, vv. jugularis interna.
- De werveladers, vv. vertebralis, die uitmonden in de v. brachiocephalis.
Hoewel de meeste extracraniële aders dezelfde namen hebben als de extracraniële
slagaders, verschillen hun verloop en onderlinge verbindingen aanzienlijk. De meeste
hersenaders monden uit in de veneuze durales, een aaneenschakeling van vergrote kamers
die zich tussen de dura mater lagen bevinden. De superieure en inferieure sagittale
sinussen bevinden zich in de falx cerebri, die naar beneden loopt tussen de hersenhelften.
De inferior sagittale sinus draineert in de rechte sinus posterior. De superieure sagittale en
rechte sinussen monden dan uit in de transversale sinussen, die in ondiepe groeven op het
inwendige oppervlak van het achterhoofdsbeen lopen. Deze monden uit in de S-vormige
sinussen sigmoïd, die overgaan in de interne venen jugularis wanneer zij de schedel
verlaten via het foramen jugularis. De caverneuze sinussen, die het sfinoïdslichaam
flankeren, ontvangen veneus bloed van de oogvoerende aders van de oogkassen en de
gezichtsvenen, die de neus en de bovenlip draineren. De interne halsslagader en de
hersenzenuwen III, IV, VI en een deel van V lopen allemaal door de sinus cavernosus op
hun weg naar de oogkas en het gezicht (figuur 7, 8 en 9).
