Casus 11; een nieuwe bril
Moeilijke woorden
Fundus → Achterwand van het oog.
Probleemstellingen
- Welke oogtesten zijn er?
- Welke oogafwijkingen zijn er?
- Samenhang menstruatie en schildklierproblemen?
- Oogzenuwen die beweging mogelijk maken
- Anatomie van het oog
Brainstorm
- Visustesten met de Snellen kaart
- Kaart met letters of rondjes
- Gezichtsveld van Donders met handen
- Met oogspiegel diep in oog kijken → funduscopie
- Bijziend en verziend
- Lui oog
- Bitemporale en binasaal hemianopsie afhankelijk van laesie
- Blind
- StaarVisus 1.0 is normaal, daarboven beter en er onder slechter
- FSH en LH uit hypofyse
- Hypofyse bij optisch chiasma
- Wellicht een tumor?
- III, IV, VI voor beweging oog(leden)
- Opticus naar occipitaalkwab, daartussen thalamus en optische chiasma
- Staafjes en kegeltjes voor kleur en contrast
- Blinde vlek komt de oogzenuw uit
- Gele vlek
Leerdoelen
1) Anatomie van het oog en visuele baansysteem (beginnen bij retina tot cortex)
- Zenuwen
- Spieren
- Neuronen in het oog
Anatomie
Het netvlies, ook bekend als de retina, bevindt zich aan de achterkant van de oogbol en
dient als de binnenbekleding van het oog. Het speelt een cruciale rol bij het omzetten van
lichtstralen in elektrische signalen, die vervolgens naar de hersenen worden gestuurd voor
verwerking en interpretatie van visuele beelden. Het netvlies bestaat uit verschillende
soorten cellen, waarvan de belangrijkste de fotoreceptoren en zenuwcellen zijn.
De fotoreceptoren, bestaande uit staafjes en kegeltjes, zijn verantwoordelijk voor het
registreren van licht en donker, evenals voor het waarnemen van kleuren en scherp zien.
Staafjes, die zich aan de buitenkant van het netvlies bevinden, zijn vooral actief bij zwak licht
en nachtzicht, terwijl kegeltjes, geconcentreerd in het centrale deel van het netvlies (de gele
vlek genoemd), essentieel zijn voor het onderscheiden van kleuren en scherp zien bij
daglichtomstandigheden. Wanneer de fotoreceptoren worden gestimuleerd, geven ze
, elektrische signalen af (gebeurt hier via hyperpolarisatie in plaats van de normale
depolarisatie in andere zenuwcellen) die via schakelcellen worden doorgegeven aan de
zenuwcellen. Deze zenuwcellen sturen vervolgens kleine zenuwvezels naar de blinde vlek,
waar ze samenkomen en de oogzenuw (II) vormen, die elektrische signalen naar de
hersenen transporteert. De blinde vlek, waar de zenuwvezels samenkomen, is een gebied
zonder fotoreceptoren, waardoor er geen lichtstralen worden opgevangen.Gelukkig ervaren
we in ons dagelijks leven geen problemen met de blinde vlek omdat onze ogen voortdurend
bewegen (figuur 1). De axonen van de retinale ganglioncellen verlaten het oog dus in de
oogzenuwen. Bij het X-vormige optische chiasmakruisen de vezels van de mediale zijde van
elk oog over naar de tegenoverliggende zijde en gaan dan verder via de optische tractus.
Als gevolg hiervan;
- Bevat elke optische baanvezels van het laterale (temporale) aspect van het oog aan
dezelfde kant en vezels van het mediale (nasale) aspect van het andere oog.
- Draagt elke optische baan alle informatie van dezelfde helft van het gezichtsveld.
De gepaarde optische banen lopen achterwaarts rond de hypothalamus en zenden de
meeste van hun axonen naar synapsen met neuronen in de laterale geniculaire kernen van
de thalamus. De laterale geniculaire kernen handhaven de vezelscheiding die bij het
chiasma tot stand is gebracht, maar zij balanceren en combineren de retinale input voor
aflevering aan de visuele cortex. Axonen van deze thalamische neuronen projecteren door
het interne kapsel om de radiatio optica in de cerebrale witte stof te vormen. Deze vezels
projecteren naar de primaire visuele cortex in de occipitale kwabben, waar bewuste
waarneming van visuele beelden plaatsvindt. Sommige zenuwvezels in de optische tractus
sturen vertakkingen naar de middenhersenen. Een van deze vertakkingen eindigt in de
superieure colliculi, dit is het visuele reflexcentra dat de extrinsieke spieren van de ogen
aanstuurt en de pupilreflex regelt.
Een andere groep komt van een kleine subset van ganglioncellen in het netvlies die het
visuele pigment melanopsine bevatten, ook wel het circadiane pigment genoemd. Deze
ganglioncellen reageren rechtstreeks op licht stimuli en hun vezels projecteren naar de
pretectale kernen, die de pupilreflexen regelen, en naar de suprachiasmatische kern van de
hypothalamus, die fungeert als de timer om ons dagelijkse bioritme in te stellen (figuur 2).
Diepe perceptie
Beide ogen zijn anterieur geplaatst en kijken in ongeveer dezelfde richting. Hun
gezichtsvelden, elk ongeveer 170 graden, overlappen elkaar in aanzienlijke mate, en elk ziet
een iets ander beeld. De visuele cortex combineert de enigszins verschillende beelden die
door de twee ogen worden geleverd, waardoor we diepte waarneming krijgen, een
nauwkeurig middel om objecten in de ruimte te lokaliseren. Diepte perceptie hangt dus van
de samenwerking tussen de twee ogen af. Als er maar één oog wordt gebruikt, gaat de
dieptewaarneming verloren en moet de persoon leren de positie van een object te
beoordelen op basis van aangeleerde aanwijzingen. Voorbij de kruising (chiasma) geldt de
volgende regels. Als één van de banen die ontspringen vanaf het chiasma opticum
uitgeschakeld wordt, dan beïnvloed dat de halve baan van beide ogen. Bij uitval van de
zenuwbaan in de linkerhelft wordt het rechterdeel van het gezichtsveld, zowel voor het linker
als het rechteroog, niet meer gezien. Omgekeerd zal bij een uitval in de rechterhersenhelft,
bijvoorbeeld door een herseninfarct, het linkerdeel van het gezichtsveld niet meer worden
waargenomen. Het wordt ook wel een homonieme hemianopsie genoemd (homoniem = aan
beide zijden gelegen en hemianopsie = halfzijdige uitval).
Moeilijke woorden
Fundus → Achterwand van het oog.
Probleemstellingen
- Welke oogtesten zijn er?
- Welke oogafwijkingen zijn er?
- Samenhang menstruatie en schildklierproblemen?
- Oogzenuwen die beweging mogelijk maken
- Anatomie van het oog
Brainstorm
- Visustesten met de Snellen kaart
- Kaart met letters of rondjes
- Gezichtsveld van Donders met handen
- Met oogspiegel diep in oog kijken → funduscopie
- Bijziend en verziend
- Lui oog
- Bitemporale en binasaal hemianopsie afhankelijk van laesie
- Blind
- StaarVisus 1.0 is normaal, daarboven beter en er onder slechter
- FSH en LH uit hypofyse
- Hypofyse bij optisch chiasma
- Wellicht een tumor?
- III, IV, VI voor beweging oog(leden)
- Opticus naar occipitaalkwab, daartussen thalamus en optische chiasma
- Staafjes en kegeltjes voor kleur en contrast
- Blinde vlek komt de oogzenuw uit
- Gele vlek
Leerdoelen
1) Anatomie van het oog en visuele baansysteem (beginnen bij retina tot cortex)
- Zenuwen
- Spieren
- Neuronen in het oog
Anatomie
Het netvlies, ook bekend als de retina, bevindt zich aan de achterkant van de oogbol en
dient als de binnenbekleding van het oog. Het speelt een cruciale rol bij het omzetten van
lichtstralen in elektrische signalen, die vervolgens naar de hersenen worden gestuurd voor
verwerking en interpretatie van visuele beelden. Het netvlies bestaat uit verschillende
soorten cellen, waarvan de belangrijkste de fotoreceptoren en zenuwcellen zijn.
De fotoreceptoren, bestaande uit staafjes en kegeltjes, zijn verantwoordelijk voor het
registreren van licht en donker, evenals voor het waarnemen van kleuren en scherp zien.
Staafjes, die zich aan de buitenkant van het netvlies bevinden, zijn vooral actief bij zwak licht
en nachtzicht, terwijl kegeltjes, geconcentreerd in het centrale deel van het netvlies (de gele
vlek genoemd), essentieel zijn voor het onderscheiden van kleuren en scherp zien bij
daglichtomstandigheden. Wanneer de fotoreceptoren worden gestimuleerd, geven ze
, elektrische signalen af (gebeurt hier via hyperpolarisatie in plaats van de normale
depolarisatie in andere zenuwcellen) die via schakelcellen worden doorgegeven aan de
zenuwcellen. Deze zenuwcellen sturen vervolgens kleine zenuwvezels naar de blinde vlek,
waar ze samenkomen en de oogzenuw (II) vormen, die elektrische signalen naar de
hersenen transporteert. De blinde vlek, waar de zenuwvezels samenkomen, is een gebied
zonder fotoreceptoren, waardoor er geen lichtstralen worden opgevangen.Gelukkig ervaren
we in ons dagelijks leven geen problemen met de blinde vlek omdat onze ogen voortdurend
bewegen (figuur 1). De axonen van de retinale ganglioncellen verlaten het oog dus in de
oogzenuwen. Bij het X-vormige optische chiasmakruisen de vezels van de mediale zijde van
elk oog over naar de tegenoverliggende zijde en gaan dan verder via de optische tractus.
Als gevolg hiervan;
- Bevat elke optische baanvezels van het laterale (temporale) aspect van het oog aan
dezelfde kant en vezels van het mediale (nasale) aspect van het andere oog.
- Draagt elke optische baan alle informatie van dezelfde helft van het gezichtsveld.
De gepaarde optische banen lopen achterwaarts rond de hypothalamus en zenden de
meeste van hun axonen naar synapsen met neuronen in de laterale geniculaire kernen van
de thalamus. De laterale geniculaire kernen handhaven de vezelscheiding die bij het
chiasma tot stand is gebracht, maar zij balanceren en combineren de retinale input voor
aflevering aan de visuele cortex. Axonen van deze thalamische neuronen projecteren door
het interne kapsel om de radiatio optica in de cerebrale witte stof te vormen. Deze vezels
projecteren naar de primaire visuele cortex in de occipitale kwabben, waar bewuste
waarneming van visuele beelden plaatsvindt. Sommige zenuwvezels in de optische tractus
sturen vertakkingen naar de middenhersenen. Een van deze vertakkingen eindigt in de
superieure colliculi, dit is het visuele reflexcentra dat de extrinsieke spieren van de ogen
aanstuurt en de pupilreflex regelt.
Een andere groep komt van een kleine subset van ganglioncellen in het netvlies die het
visuele pigment melanopsine bevatten, ook wel het circadiane pigment genoemd. Deze
ganglioncellen reageren rechtstreeks op licht stimuli en hun vezels projecteren naar de
pretectale kernen, die de pupilreflexen regelen, en naar de suprachiasmatische kern van de
hypothalamus, die fungeert als de timer om ons dagelijkse bioritme in te stellen (figuur 2).
Diepe perceptie
Beide ogen zijn anterieur geplaatst en kijken in ongeveer dezelfde richting. Hun
gezichtsvelden, elk ongeveer 170 graden, overlappen elkaar in aanzienlijke mate, en elk ziet
een iets ander beeld. De visuele cortex combineert de enigszins verschillende beelden die
door de twee ogen worden geleverd, waardoor we diepte waarneming krijgen, een
nauwkeurig middel om objecten in de ruimte te lokaliseren. Diepte perceptie hangt dus van
de samenwerking tussen de twee ogen af. Als er maar één oog wordt gebruikt, gaat de
dieptewaarneming verloren en moet de persoon leren de positie van een object te
beoordelen op basis van aangeleerde aanwijzingen. Voorbij de kruising (chiasma) geldt de
volgende regels. Als één van de banen die ontspringen vanaf het chiasma opticum
uitgeschakeld wordt, dan beïnvloed dat de halve baan van beide ogen. Bij uitval van de
zenuwbaan in de linkerhelft wordt het rechterdeel van het gezichtsveld, zowel voor het linker
als het rechteroog, niet meer gezien. Omgekeerd zal bij een uitval in de rechterhersenhelft,
bijvoorbeeld door een herseninfarct, het linkerdeel van het gezichtsveld niet meer worden
waargenomen. Het wordt ook wel een homonieme hemianopsie genoemd (homoniem = aan
beide zijden gelegen en hemianopsie = halfzijdige uitval).
