Samenvatting ‘In gesprek met de leerling’
1 De leraar als begeleider
De begeleiding van de leerling als persoon kent drie aandachtsvelden: studie,
keuzen en sociaal-emotioneel functioneren.
Vakleraren: signaleren eventuele problemen, helpen leerlingen de studie in hun
vak in te richten en er de nodige studievaardigheden voor te verwerven, houden
met hen plannings- en voortgangsgesprekken en oriënteren hen vanuit hun vak op
studie en beroep.
Mentor: bewaakt het welzijn van zijn klas of groep, begeleidt de leerlingen bij de
inrichting van de studie, helpt hen algemene studievaardigheden te verwerven en
bespreekt met hen vakoverstijgende studieproblemen; hij helpt hen zich
persoonlijk te ontplooien en vangt hen op bij persoonlijke of sociale problemen.
Gespecialiseerde begeleiders: treden alleen op als adviseurs en supervisoren van
de dagelijkse begeleiders, als coördinatoren van hun deelterrein in de school en
ten slotte als verwijsadres voor die leerlingen die door de klassementor of de
vakleraar onvoldoende geholpen kunnen worden.
Ten minste vier factoren beïnvloeden de relatie tussen begeleider en begeleide:
De persoon van de begeleider: Gereserveerd of spontaan? Streng of
toegeeflijk? Na de les napraten of niet?
De persoon van de begeleide: Gesloten of open type? Brutaal, verlegen, of
rustig? Wil hij wel begeleid worden?
Voorafgaande ervaringen: Kennen ze elkaar vanuit een eerdere
klassensituatie? Kent de mentor de ouders
van de leerling? Wat is hun wederzijdse
geschiedenis? Liggen zij elkaar?
De situatie waarin ze elkaar ontmoeten: Kom de leerling bij zin mentor omdat
hij uit de klas is gestuurd of gaat hij uit
eigen beweging zijn mentor een
studie=advies vragen? Moet de mentor hem
vertellen, dat hij is gezakt of van school
moet? Hebben de ouders aan de mentor
gevraagd eens met hun onwillige zoon of
dochter te praten?
Een begeleidende houding heeft drie karakteristieke kenmerken: echt zijn, zich
inleven en
respecteren. Als een begeleidingsrelatie kennelijk geslaagd is, blijkt de begeleider
deze
eigenschappen te hebben.
Echt zijn: de begeleider die echt is, laat zich zien zoals hij werkelijk is. hij speelt
geen spel, zegt geen dingen die hij niet meent. Hij durft in zijn relatie
met de leerling zichzelf te zijn, authentiek.
Zich inleven:Je inleven in de belevingswereld van de leerling betekent diens
verdriet, teleurstelling, vreugde kunnen aanvoelen alsof het je eigen
wereld en je eigen gevoelens waren. Inleving blijkt als de leerling zich
door de reactie van de mentor volledig begrepen en aanvaard voelt.
Wie zich identificeert met de leerling is niet in staat hem te
begeleiden. Daarom moet je ook doen alsof het je eigen wereld is.
, Respecteren: respecteren is waarde hechten aan de persoon van de leerling,
hem aanvaarden zoals hij is en voorhem openstaan, ook als het gaat
om negatieve gevoelens of over opvattingen waar je het niet mee
eens bent door woord en gedrag schep je dan een klimaat waarin de
leerling zich vrij voelt om te zeggen wat hij wil of weigert, verafschuwt
of begeert, zonder bang te hoeven zijn dat je zijn persoon hierom be-
of veroordeelt. Die vrijheid, samen met de ordening die je hem helpt
aanbrengen, ondersteunt hem om eigen waarden en normen, eigen
gevoelens en gedachten beter te doorgronden en te verwoorden.
2 Het gesprek onder de loep
Een begeleidingsgesprek is een gesprek met een leerling waarin uitdrukkelijk
ondersteuning centraal staat op het gebied van studie, keuzen of persoonlijke
ontwikkeling. .het gaat om ‘formele’ gesprekken, hoe kort ze soms ook kunnen zijn
en hoe onverwacht ze vaak kunnen plaatsvinden: je spreekt op grond van je
begeleidingsfunctie de leerling aan of wordt door de leerling aangesproken.
Je staat er niet bij stil, maar als je de gesprekken die je zoals voert eens rustig zou
kunnen nalezen of nahoren, merk je grote verschillen.
- we spraken al over ten minste vier factoren die een gesprek beïnvloeden: de
persoon van de begeleider, de persoon van de leerling, hun onderlinge relatie en
de situatie waarin het gesprek plaatsvindt.
- Vervolgens is het per gesprek verschillend hoeveel ruimte begeleider en leerling
elkaar geven en hoe je als mentor of leraar op de leerling reageert.
- Dat hangt nauw samen met de bedoeling die elk van beiden met het gesprek
heeft, maar dat doel kan ook vervagen door gebrek aan vaardigheid om
doelgericht op elkaar te reageren.
- Behalve de inhoud van het gesprek spelen ook nog de procedure, de interactie en
de gevoelens een rol.
Iemand neemt ruimte in het gesprek wanneer hij veel aan het woord is, de ander in
de rede valt, met veel nadruk spreekt. Iemand kan beschikbare ruimte in beslag
nemen door de aard van zijn bijdrage: wie een bevel geeft of een veroordeling
uitspreekt neemt ruimte, want laat van de ander geen eigen inbreng toe.
Wie aandachtig zit te luisteren, de ander helpt om iets onder woorden te brengen
of samenvat, die geeft ruimte. Ook kun je de ruimte delen met elkaar, bijvoorbeeld
als je samen een probleem probeert op te lossen.
Inbreng van de leraar: ruimte geven of naast de leerling gaan staan
Inbreng van de leraar/mentor: ruimte delen of met de leerling overleggen
Inbreng van de mentor: ruimte nemen of voor de leerling gaan staan
Ruimteverdeling in het gesprek:
* Als je iemand zijn hart wilt laten luchten, moet je niet dicteren wat hij moet doen.
* Wil je iemand leren kennen dan geef je hem zoveel mogelijk ruimte om zich te
uiten.
* Als er een probleem is kun je vinden dat je dat het beste samen kunt oplossen, je
kunt ook denken dat een advies of een gebod beter op zijn plaats is.
* Als je de leerling desgevraagd informatie geeft, hoef je hem alleen ruimte te
laten voor het geval hij iets niet begrepen heeft of hij nadere informatie wil vragen.
1 De leraar als begeleider
De begeleiding van de leerling als persoon kent drie aandachtsvelden: studie,
keuzen en sociaal-emotioneel functioneren.
Vakleraren: signaleren eventuele problemen, helpen leerlingen de studie in hun
vak in te richten en er de nodige studievaardigheden voor te verwerven, houden
met hen plannings- en voortgangsgesprekken en oriënteren hen vanuit hun vak op
studie en beroep.
Mentor: bewaakt het welzijn van zijn klas of groep, begeleidt de leerlingen bij de
inrichting van de studie, helpt hen algemene studievaardigheden te verwerven en
bespreekt met hen vakoverstijgende studieproblemen; hij helpt hen zich
persoonlijk te ontplooien en vangt hen op bij persoonlijke of sociale problemen.
Gespecialiseerde begeleiders: treden alleen op als adviseurs en supervisoren van
de dagelijkse begeleiders, als coördinatoren van hun deelterrein in de school en
ten slotte als verwijsadres voor die leerlingen die door de klassementor of de
vakleraar onvoldoende geholpen kunnen worden.
Ten minste vier factoren beïnvloeden de relatie tussen begeleider en begeleide:
De persoon van de begeleider: Gereserveerd of spontaan? Streng of
toegeeflijk? Na de les napraten of niet?
De persoon van de begeleide: Gesloten of open type? Brutaal, verlegen, of
rustig? Wil hij wel begeleid worden?
Voorafgaande ervaringen: Kennen ze elkaar vanuit een eerdere
klassensituatie? Kent de mentor de ouders
van de leerling? Wat is hun wederzijdse
geschiedenis? Liggen zij elkaar?
De situatie waarin ze elkaar ontmoeten: Kom de leerling bij zin mentor omdat
hij uit de klas is gestuurd of gaat hij uit
eigen beweging zijn mentor een
studie=advies vragen? Moet de mentor hem
vertellen, dat hij is gezakt of van school
moet? Hebben de ouders aan de mentor
gevraagd eens met hun onwillige zoon of
dochter te praten?
Een begeleidende houding heeft drie karakteristieke kenmerken: echt zijn, zich
inleven en
respecteren. Als een begeleidingsrelatie kennelijk geslaagd is, blijkt de begeleider
deze
eigenschappen te hebben.
Echt zijn: de begeleider die echt is, laat zich zien zoals hij werkelijk is. hij speelt
geen spel, zegt geen dingen die hij niet meent. Hij durft in zijn relatie
met de leerling zichzelf te zijn, authentiek.
Zich inleven:Je inleven in de belevingswereld van de leerling betekent diens
verdriet, teleurstelling, vreugde kunnen aanvoelen alsof het je eigen
wereld en je eigen gevoelens waren. Inleving blijkt als de leerling zich
door de reactie van de mentor volledig begrepen en aanvaard voelt.
Wie zich identificeert met de leerling is niet in staat hem te
begeleiden. Daarom moet je ook doen alsof het je eigen wereld is.
, Respecteren: respecteren is waarde hechten aan de persoon van de leerling,
hem aanvaarden zoals hij is en voorhem openstaan, ook als het gaat
om negatieve gevoelens of over opvattingen waar je het niet mee
eens bent door woord en gedrag schep je dan een klimaat waarin de
leerling zich vrij voelt om te zeggen wat hij wil of weigert, verafschuwt
of begeert, zonder bang te hoeven zijn dat je zijn persoon hierom be-
of veroordeelt. Die vrijheid, samen met de ordening die je hem helpt
aanbrengen, ondersteunt hem om eigen waarden en normen, eigen
gevoelens en gedachten beter te doorgronden en te verwoorden.
2 Het gesprek onder de loep
Een begeleidingsgesprek is een gesprek met een leerling waarin uitdrukkelijk
ondersteuning centraal staat op het gebied van studie, keuzen of persoonlijke
ontwikkeling. .het gaat om ‘formele’ gesprekken, hoe kort ze soms ook kunnen zijn
en hoe onverwacht ze vaak kunnen plaatsvinden: je spreekt op grond van je
begeleidingsfunctie de leerling aan of wordt door de leerling aangesproken.
Je staat er niet bij stil, maar als je de gesprekken die je zoals voert eens rustig zou
kunnen nalezen of nahoren, merk je grote verschillen.
- we spraken al over ten minste vier factoren die een gesprek beïnvloeden: de
persoon van de begeleider, de persoon van de leerling, hun onderlinge relatie en
de situatie waarin het gesprek plaatsvindt.
- Vervolgens is het per gesprek verschillend hoeveel ruimte begeleider en leerling
elkaar geven en hoe je als mentor of leraar op de leerling reageert.
- Dat hangt nauw samen met de bedoeling die elk van beiden met het gesprek
heeft, maar dat doel kan ook vervagen door gebrek aan vaardigheid om
doelgericht op elkaar te reageren.
- Behalve de inhoud van het gesprek spelen ook nog de procedure, de interactie en
de gevoelens een rol.
Iemand neemt ruimte in het gesprek wanneer hij veel aan het woord is, de ander in
de rede valt, met veel nadruk spreekt. Iemand kan beschikbare ruimte in beslag
nemen door de aard van zijn bijdrage: wie een bevel geeft of een veroordeling
uitspreekt neemt ruimte, want laat van de ander geen eigen inbreng toe.
Wie aandachtig zit te luisteren, de ander helpt om iets onder woorden te brengen
of samenvat, die geeft ruimte. Ook kun je de ruimte delen met elkaar, bijvoorbeeld
als je samen een probleem probeert op te lossen.
Inbreng van de leraar: ruimte geven of naast de leerling gaan staan
Inbreng van de leraar/mentor: ruimte delen of met de leerling overleggen
Inbreng van de mentor: ruimte nemen of voor de leerling gaan staan
Ruimteverdeling in het gesprek:
* Als je iemand zijn hart wilt laten luchten, moet je niet dicteren wat hij moet doen.
* Wil je iemand leren kennen dan geef je hem zoveel mogelijk ruimte om zich te
uiten.
* Als er een probleem is kun je vinden dat je dat het beste samen kunt oplossen, je
kunt ook denken dat een advies of een gebod beter op zijn plaats is.
* Als je de leerling desgevraagd informatie geeft, hoef je hem alleen ruimte te
laten voor het geval hij iets niet begrepen heeft of hij nadere informatie wil vragen.
