Samenwerken in specialistische hulpverlening
Oplossingsgericht werken
De afgelopen vijftig jaar heeft er een beweging plaatsgevonden waarbij grootschalige
instituten voor een deel verplaatst werden van de hoofdlocatie naar kleinschaliger
accommodaties in dorpen en steden. Dit wordt aangeduid met termen als de-
institutionalisering en vermaatschappelijking. Hierbij werd de zorg meer in de
samenleving geboden, er werd aangenomen dat mensen daardoor makkelijker aansluiting
zouden vinden bij het gewone leven. Er was een tijd van normalisering, waarbij
gezinsvervangende tehuizen voor mensen met verstandelijke beperking en beschermende
woonvormen voor mensen met psychiatrische beperkingen steeds meer voor kwamen.
Verschuivingen in de zorg:
Eerst voornamelijk Nu
Van beperkingen naar Gedragsmatige interventies Krachtgericht, herstelgericht
mogelijkheden en oplossingsgericht werken
Van leefgroep naar sociale Woon- en Sociale
netwerken groepsbegeleiding netwerkbenaderingen
Van individueel Begeleiding bij persoonlijk Kwartiermaken, sociale rol
functioneren naar functioneren valorisatie (gebruiken van
participatie in de kennis en technieken)
samenleving en sociale
inclusie
Van regie bij de Professional als deskundige, Zorgen met en zorgen dat,
professional naar regie bij zorgen voor empowerment, werken met
de cliënt ervaringskennis en
ervaringsdeskundigheid
We onderscheiden bij het begrip inclusie twee dimensies, namelijk inclusief werken en
inclusiegericht werken. Inclusief werken heeft betrekking op de relatie tussen jou, de cliënt
en de omgeving (relatiedimensie). Inclusiegericht werken gaat over jouw professionele
handelen, gericht op gewenste inclusie van de cliënt (handelingsdimensie). Hieronder een
overzicht van de belangrijkste uitgangspunten van de twee dimensies.
Inclusief werken (relatiedimensie) Inclusiegericht werken
(handelingsdimensie)
Werken vanuit het moreel en Vertalen van de principes van inclusie naar
maatschappelijk ideaal van ‘iedereen telt concrete praktijken, gericht op
mee en doet mee’, vanuit een mensbeeld mogelijkheden in de samenleving.
van gelijkwaardigheid en burgerschap.
Persoonlijk-professionele relatie staat Werken op basis van door cliënt en zijn
centraal. Professional als ‘supporter’. naasten gewenste kwaliteit van leven.
1
, Betrokkenheid en samenwerking als Kwartiermaken → ruimte maken voor
kenmerken van de relatie met de persoon ‘de vreemde ander’, gastvrijheid
met de beperking en zijn naasten. scheppen in de samenleving.
Dialoog op basis van erkenning voor de Inzetten voor de rechten van de cliënt.
waarde van ieders inbreng,
betekenisgeving, kennis en ervaring.
Professional belichaamt inclusie. Professional werkt aan inclusie.
In Nederland worden verschillende sociale netwerk methoden gebruikt. Scheffers beschrijft
een algemene werkwijze die bestaat uit vijf fasen:
1. Inventariseren van het sociale netwerk
2. Analyseren van de mogelijkheden
3. Uitwerken van een werkplan
4. Uitvoeren
5. Evalueren en consolideren
De oplossingsgerichte benadering past bij de positieve psychologie. De positieve
psychologie vindt dat er binnen de hulpverlening te weinig aandacht is voor wat goed gaat
en legt daarom het accent op positieve eigenschappen van mensen, zoals vitaliteit,
doorzettingsvermogen en veerkracht. De positieve psychologie gaat na waardoor mensen in
zeer moeilijke omstandigheden of met ziektes en stoornissen het toch lukt om verder te
gaan met hun leven. Mensen hebben een grote veerkracht en kunnen met een positieve
instelling veel tegenslagen aan. Ingrijpende gebeurtenissen hoeven niet altijd tot blijvende
schade te leiden.
De nadruk op risico’s bij veel preventieprogramma’s in bijvoorbeeld de jeugdzorg, leidt
volgens de positieve psychologie juist tot verzwakking van de doelgroep. De aandacht gaat
te veel uit naar tekortkomingen. Er moet gekeken worden naar hulpbronnen en positieve
krachten in plaats van naar klachten. Het is wel belangrijk dat er ruimte blijft voor ‘negatieve’
emoties. Het streven naar een perfect leven is niet te doen.
!!!!! Bij de oplossingsgerichte benadering gaat het vooral om het goed gebruiken
van gesprekstechnieken en om de juiste houding. Een houding waarin de
traditionele rollen van therapeut en cliënt zijn omgedraaid → de cliënt is expert.
Oplossingsgerichte therapeuten staan minder uitvoerig stil bij pijnlijke ervaringen en
gevoelens en richten zich echt op wat positief kan zijn in de toekomst. Men is van mening
dat te veel ingaan op pijnlijke zaken niet effectief is en de cliënt niet verder helpt. Het
uitgangspunt van de oplossingsgerichte benadering is het persoonlijke, maar gestagneerde
verhaal van de cliënt. Dit moet weer in de richting van een successtory gaan.
Soms wordt er tijd besteed aan het in kaart brengen van het probleem van de cliënt. Dit
wordt dan vooral gedaan als de cliënt dit graag wilt en om vertrouwen op te bouwen.
Als er doelen met de cliënt worden gesteld, dienen deze altijd opgesteld te worden aan de
hand van de SMART methode. De doelen zijn dan specifiek, meetbaar, actueel, relevant en
tijdgebonden.
2
Oplossingsgericht werken
De afgelopen vijftig jaar heeft er een beweging plaatsgevonden waarbij grootschalige
instituten voor een deel verplaatst werden van de hoofdlocatie naar kleinschaliger
accommodaties in dorpen en steden. Dit wordt aangeduid met termen als de-
institutionalisering en vermaatschappelijking. Hierbij werd de zorg meer in de
samenleving geboden, er werd aangenomen dat mensen daardoor makkelijker aansluiting
zouden vinden bij het gewone leven. Er was een tijd van normalisering, waarbij
gezinsvervangende tehuizen voor mensen met verstandelijke beperking en beschermende
woonvormen voor mensen met psychiatrische beperkingen steeds meer voor kwamen.
Verschuivingen in de zorg:
Eerst voornamelijk Nu
Van beperkingen naar Gedragsmatige interventies Krachtgericht, herstelgericht
mogelijkheden en oplossingsgericht werken
Van leefgroep naar sociale Woon- en Sociale
netwerken groepsbegeleiding netwerkbenaderingen
Van individueel Begeleiding bij persoonlijk Kwartiermaken, sociale rol
functioneren naar functioneren valorisatie (gebruiken van
participatie in de kennis en technieken)
samenleving en sociale
inclusie
Van regie bij de Professional als deskundige, Zorgen met en zorgen dat,
professional naar regie bij zorgen voor empowerment, werken met
de cliënt ervaringskennis en
ervaringsdeskundigheid
We onderscheiden bij het begrip inclusie twee dimensies, namelijk inclusief werken en
inclusiegericht werken. Inclusief werken heeft betrekking op de relatie tussen jou, de cliënt
en de omgeving (relatiedimensie). Inclusiegericht werken gaat over jouw professionele
handelen, gericht op gewenste inclusie van de cliënt (handelingsdimensie). Hieronder een
overzicht van de belangrijkste uitgangspunten van de twee dimensies.
Inclusief werken (relatiedimensie) Inclusiegericht werken
(handelingsdimensie)
Werken vanuit het moreel en Vertalen van de principes van inclusie naar
maatschappelijk ideaal van ‘iedereen telt concrete praktijken, gericht op
mee en doet mee’, vanuit een mensbeeld mogelijkheden in de samenleving.
van gelijkwaardigheid en burgerschap.
Persoonlijk-professionele relatie staat Werken op basis van door cliënt en zijn
centraal. Professional als ‘supporter’. naasten gewenste kwaliteit van leven.
1
, Betrokkenheid en samenwerking als Kwartiermaken → ruimte maken voor
kenmerken van de relatie met de persoon ‘de vreemde ander’, gastvrijheid
met de beperking en zijn naasten. scheppen in de samenleving.
Dialoog op basis van erkenning voor de Inzetten voor de rechten van de cliënt.
waarde van ieders inbreng,
betekenisgeving, kennis en ervaring.
Professional belichaamt inclusie. Professional werkt aan inclusie.
In Nederland worden verschillende sociale netwerk methoden gebruikt. Scheffers beschrijft
een algemene werkwijze die bestaat uit vijf fasen:
1. Inventariseren van het sociale netwerk
2. Analyseren van de mogelijkheden
3. Uitwerken van een werkplan
4. Uitvoeren
5. Evalueren en consolideren
De oplossingsgerichte benadering past bij de positieve psychologie. De positieve
psychologie vindt dat er binnen de hulpverlening te weinig aandacht is voor wat goed gaat
en legt daarom het accent op positieve eigenschappen van mensen, zoals vitaliteit,
doorzettingsvermogen en veerkracht. De positieve psychologie gaat na waardoor mensen in
zeer moeilijke omstandigheden of met ziektes en stoornissen het toch lukt om verder te
gaan met hun leven. Mensen hebben een grote veerkracht en kunnen met een positieve
instelling veel tegenslagen aan. Ingrijpende gebeurtenissen hoeven niet altijd tot blijvende
schade te leiden.
De nadruk op risico’s bij veel preventieprogramma’s in bijvoorbeeld de jeugdzorg, leidt
volgens de positieve psychologie juist tot verzwakking van de doelgroep. De aandacht gaat
te veel uit naar tekortkomingen. Er moet gekeken worden naar hulpbronnen en positieve
krachten in plaats van naar klachten. Het is wel belangrijk dat er ruimte blijft voor ‘negatieve’
emoties. Het streven naar een perfect leven is niet te doen.
!!!!! Bij de oplossingsgerichte benadering gaat het vooral om het goed gebruiken
van gesprekstechnieken en om de juiste houding. Een houding waarin de
traditionele rollen van therapeut en cliënt zijn omgedraaid → de cliënt is expert.
Oplossingsgerichte therapeuten staan minder uitvoerig stil bij pijnlijke ervaringen en
gevoelens en richten zich echt op wat positief kan zijn in de toekomst. Men is van mening
dat te veel ingaan op pijnlijke zaken niet effectief is en de cliënt niet verder helpt. Het
uitgangspunt van de oplossingsgerichte benadering is het persoonlijke, maar gestagneerde
verhaal van de cliënt. Dit moet weer in de richting van een successtory gaan.
Soms wordt er tijd besteed aan het in kaart brengen van het probleem van de cliënt. Dit
wordt dan vooral gedaan als de cliënt dit graag wilt en om vertrouwen op te bouwen.
Als er doelen met de cliënt worden gesteld, dienen deze altijd opgesteld te worden aan de
hand van de SMART methode. De doelen zijn dan specifiek, meetbaar, actueel, relevant en
tijdgebonden.
2
