Internationaal recht – jurisprudentieoverzicht
Rechtsmacht
HR 7 juni 1988 (Kogel in Boom):
Als het gaat om fouten die door Nederlandse ambtenaren zijn begaan, bestaat er geen
reden anders te handelen dan in zaken zonder internationaal aspect. Indien mogelijk dient de
onregelmatigheid te worden hersteld. De onregelmatigheid bestond in casu uit het aantreffen
van een kogel in een boom die achteraf op Duits grondgebied bleek te staan. De kogel is
overgedragen aan Duitse ambtenaren en dezelfde dag door deze weer teruggegeven aan
Nederlandse ambtenaren, waarmee het optreden achteraf is goedgekeurd.
HR 1 december 2000:
De opvatting dat art. 2 Sr buiten toepassing moet blijven als ‘de relatie van het feit tot de
Nederlandse rechtsorde te gering is’, is onjuist. De toepasselijkheid van art. 2 Sr wordt op
grond van art. 8 Sr alleen beperkt door de in het volkenrecht erkende uitzonderingen.
HR 18 december 2001 (Decembermoorden Suriname):
1. De rechter mag de wet niet toetsen aan het ongeschreven volkenrecht.
2. Aanwezigheidsplicht: Nederland heeft pas rechtsmacht als de persoon op het moment
van aanhouding in Nederland is.
3. Rechtsmacht blijft ook bestaan indien een persoon in Nederland is aangehouden, maar
Nederland naderhand verlaat.
HR 21 oktober 2008:
Geen rechtsmacht voor Nederland voor vervolging van een Rwandees die in 1994 in
Rwanda misdrijven heeft gepleegd in de zin van art. 1 Uitvoeringswet genocideverdrag.
- Art. 2 lid 1 sub a WIM is niet van toepassing op feiten gepleegd voor 1 oktober 2003.
- Een vervolging is dan slechts nog mogelijk op grond van art. 4a Sr (vestigen van
afgeleide rechtsmacht), waarvoor niet aan de voorwaarden voldaan is.
a. Rwanda-tribunaal kan niet worden aangemerkt als vreemde staat.
b. Geen verdrag tussen Nederland en Rwanda dat afgeleide rechtsmacht vestigt.
HR 5 oktober 2010 (Onderzoekhandelingen in het buitenland):
Inbreuken op de soevereiniteit zijn in beginsel aangelegenheden die de staat raken en niet
de burger. De Nederlandse rechter mag de wijze van het onderzoek niet toetsen aan de
buitenlandse rechtsregels, maar slechts kijken of het gebruik van de resultaten van een
dergelijk onderzoek niet in strijd is met het recht op een eerlijk proces. Het volkenrecht staat
niet in de weg aan internationale politiesamenwerking zonder het bestaan van een verdrag.
, Immuniteiten
IGH 14 februari 2002 (Yerodia):
1. Een uitdrukkelijke volkenrechtelijke basis voor de vestiging van universele
rechtsmacht is niet vereist.
2. Hoge staatsfunctionarissen genieten volledige immuniteit die geldt voor alle strafbare
feiten. Het feit dat een vervolging betrekking heeft op een internationaal misdrijf, doet
hier niets aan af.
3. Als een functionaris zijn functie neerlegt, blijft slechts de functionele immuniteit
bestaan, waardoor vervolging kan plaatsvinden voor feiten die zijn begaan in
persoonlijke hoedanigheid.
4. Een verdrag met vervolgingsverplichting kan geen afbreuk doen aan de volledige
immuniteit.
5. Vier gevallen waarin immuniteit niet geldt.
a. Vervolging in eigen land.
b. Staat doet afstand van immuniteit.
c. Functionele immuniteit na neerleggen van de functie.
d. Vervolging door ISH.
HR 9 september 1975:
Het rijden door een chauffeur (huisknecht) kan worden aangemerkt als de uitvoering van
de opgedragen taak en valt daarmee onder de functionele immuniteit. Als het besturen van de
auto in de functie van huisknecht heeft plaatsgevonden, zijn de handelingen in strijd met de
verkeerswetgeving ook begaan in de uitoefening van die functie.
HR 2 maart 1993:
Verdachte genoot zijn strafrechtelijke (functionele) immuniteit omdat het vervoeren van
cocaïne niet valt onder de opgedragen taak en daarmee niet onder de functionele immuniteit.
HR 13 november 2007 (Euratom):
Functionele immuniteit moet beoordeeld worden door te kijken of de gedragingen
onmiddellijk verband houden met de vervulling van de opgedragen taak. Het is niet van
belang of je die taak ook had kunnen verrichten zonder strafbare feiten te plegen.
HR 29 april 2008:
De rechter die van oordeel is dat er sprake is van dubbele strafbaarheid als bedoeld in art. 5
Sr, hoeft niet langer in zijn uitspraak blijk te geven van dit ambtshalve verrichte onderzoek,
tenzij uit de stukken in het geding een ernstig en rechtstreeks vermoeden van het tegendeel
rijst.
Hof A-L 26 september 2014:
Immuniteit van rechtsmacht is niet beperkt tot executiemaatregelen. Het toezenden van een
boete is in strijd met de immuniteit. Er mag in het geheel geen administratieve sanctie worden
opgelegd aan een immuniteitsgerechtigde.
HR 4 april 2017 (Tamil Tijgers 574):
Betekenis van gemeenschappelijk art. 3 Verdragen van Geneve.
De opvatting dat het internationaal humanitair recht met uitsluiting van het commuun
strafrecht van toepassing is is onjuist.
Rechtsmacht
HR 7 juni 1988 (Kogel in Boom):
Als het gaat om fouten die door Nederlandse ambtenaren zijn begaan, bestaat er geen
reden anders te handelen dan in zaken zonder internationaal aspect. Indien mogelijk dient de
onregelmatigheid te worden hersteld. De onregelmatigheid bestond in casu uit het aantreffen
van een kogel in een boom die achteraf op Duits grondgebied bleek te staan. De kogel is
overgedragen aan Duitse ambtenaren en dezelfde dag door deze weer teruggegeven aan
Nederlandse ambtenaren, waarmee het optreden achteraf is goedgekeurd.
HR 1 december 2000:
De opvatting dat art. 2 Sr buiten toepassing moet blijven als ‘de relatie van het feit tot de
Nederlandse rechtsorde te gering is’, is onjuist. De toepasselijkheid van art. 2 Sr wordt op
grond van art. 8 Sr alleen beperkt door de in het volkenrecht erkende uitzonderingen.
HR 18 december 2001 (Decembermoorden Suriname):
1. De rechter mag de wet niet toetsen aan het ongeschreven volkenrecht.
2. Aanwezigheidsplicht: Nederland heeft pas rechtsmacht als de persoon op het moment
van aanhouding in Nederland is.
3. Rechtsmacht blijft ook bestaan indien een persoon in Nederland is aangehouden, maar
Nederland naderhand verlaat.
HR 21 oktober 2008:
Geen rechtsmacht voor Nederland voor vervolging van een Rwandees die in 1994 in
Rwanda misdrijven heeft gepleegd in de zin van art. 1 Uitvoeringswet genocideverdrag.
- Art. 2 lid 1 sub a WIM is niet van toepassing op feiten gepleegd voor 1 oktober 2003.
- Een vervolging is dan slechts nog mogelijk op grond van art. 4a Sr (vestigen van
afgeleide rechtsmacht), waarvoor niet aan de voorwaarden voldaan is.
a. Rwanda-tribunaal kan niet worden aangemerkt als vreemde staat.
b. Geen verdrag tussen Nederland en Rwanda dat afgeleide rechtsmacht vestigt.
HR 5 oktober 2010 (Onderzoekhandelingen in het buitenland):
Inbreuken op de soevereiniteit zijn in beginsel aangelegenheden die de staat raken en niet
de burger. De Nederlandse rechter mag de wijze van het onderzoek niet toetsen aan de
buitenlandse rechtsregels, maar slechts kijken of het gebruik van de resultaten van een
dergelijk onderzoek niet in strijd is met het recht op een eerlijk proces. Het volkenrecht staat
niet in de weg aan internationale politiesamenwerking zonder het bestaan van een verdrag.
, Immuniteiten
IGH 14 februari 2002 (Yerodia):
1. Een uitdrukkelijke volkenrechtelijke basis voor de vestiging van universele
rechtsmacht is niet vereist.
2. Hoge staatsfunctionarissen genieten volledige immuniteit die geldt voor alle strafbare
feiten. Het feit dat een vervolging betrekking heeft op een internationaal misdrijf, doet
hier niets aan af.
3. Als een functionaris zijn functie neerlegt, blijft slechts de functionele immuniteit
bestaan, waardoor vervolging kan plaatsvinden voor feiten die zijn begaan in
persoonlijke hoedanigheid.
4. Een verdrag met vervolgingsverplichting kan geen afbreuk doen aan de volledige
immuniteit.
5. Vier gevallen waarin immuniteit niet geldt.
a. Vervolging in eigen land.
b. Staat doet afstand van immuniteit.
c. Functionele immuniteit na neerleggen van de functie.
d. Vervolging door ISH.
HR 9 september 1975:
Het rijden door een chauffeur (huisknecht) kan worden aangemerkt als de uitvoering van
de opgedragen taak en valt daarmee onder de functionele immuniteit. Als het besturen van de
auto in de functie van huisknecht heeft plaatsgevonden, zijn de handelingen in strijd met de
verkeerswetgeving ook begaan in de uitoefening van die functie.
HR 2 maart 1993:
Verdachte genoot zijn strafrechtelijke (functionele) immuniteit omdat het vervoeren van
cocaïne niet valt onder de opgedragen taak en daarmee niet onder de functionele immuniteit.
HR 13 november 2007 (Euratom):
Functionele immuniteit moet beoordeeld worden door te kijken of de gedragingen
onmiddellijk verband houden met de vervulling van de opgedragen taak. Het is niet van
belang of je die taak ook had kunnen verrichten zonder strafbare feiten te plegen.
HR 29 april 2008:
De rechter die van oordeel is dat er sprake is van dubbele strafbaarheid als bedoeld in art. 5
Sr, hoeft niet langer in zijn uitspraak blijk te geven van dit ambtshalve verrichte onderzoek,
tenzij uit de stukken in het geding een ernstig en rechtstreeks vermoeden van het tegendeel
rijst.
Hof A-L 26 september 2014:
Immuniteit van rechtsmacht is niet beperkt tot executiemaatregelen. Het toezenden van een
boete is in strijd met de immuniteit. Er mag in het geheel geen administratieve sanctie worden
opgelegd aan een immuniteitsgerechtigde.
HR 4 april 2017 (Tamil Tijgers 574):
Betekenis van gemeenschappelijk art. 3 Verdragen van Geneve.
De opvatting dat het internationaal humanitair recht met uitsluiting van het commuun
strafrecht van toepassing is is onjuist.
