,Inhoudsopgave
POST TRAUMATISCHE STRESS STOORNIS (PTSS).................................................................8
CRITERIA POSTTRAUMATISCHE STRESSSTOORNIS............................................................................................... 8
Volwassenen, adolescenten en kinderen ouder dan 6 jaar................................................................8
Posttraumatische stressstoornis voor kinderen van 6 jaar en jonger...............................................11
DIAGNOSTISCHE KENMERKEN...................................................................................................................... 13
Kernkenmerken............................................................................................................................... 13
Mogelijke traumatische gebeurtenissen.......................................................................................... 13
Belangrijke symptomen................................................................................................................... 14
Specifieke kenmerken..................................................................................................................... 14
AANVULLENDE KENMERKEN TER ONDERSTEUNING VAN DE DIAGNOSE.................................................................14
PREVALENTIE.......................................................................................................................................... 15
Ontwikkeling en Verloop.................................................................................................................. 15
Leeftijdsspecifieke verschillen in symptomen..................................................................................16
RISICO- EN PROGNOSTISCHE FACTOREN....................................................................................................... 16
Pretraumatische factoren (voor het trauma)...................................................................................16
Peritraumatische factoren (tijdens het trauma)...............................................................................17
Posttraumatische factoren (na het trauma).....................................................................................17
CULTUURGERELATEERDE DIAGNOSTISCHE PROBLEMEN......................................................................................17
GENDERGERELATEERDE DIAGNOSTISCHE PROBLEMEN.......................................................................................18
RISICO OP ZELFMOORD............................................................................................................................. 18
FUNCTIONELE GEVOLGEN VAN PTSS........................................................................................................... 18
COMORBIDITEIT....................................................................................................................................... 18
BEOORDELING VAN PTSS (GEEN TENTAMENSTOF)..........................................................................................19
Screeningtools................................................................................................................................. 19
Diagnostische instrumenten............................................................................................................ 19
EVIDENCE-BASED BEHANDELINGEN............................................................................................................. 20
Psychosociale Interventies.............................................................................................................. 20
Farmacotherapie............................................................................................................................. 20
TOEKOMSTIGE RICHTINGEN........................................................................................................................ 20
REDENEN VOOR BREDER PERSPECTIEF OP PTSS............................................................................................. 21
HET SOCIAAL-INTERPERSOONLIJK MODEL VAN PTSS.......................................................................................21
Sociale emoties (Social Affects)....................................................................................................... 21
Nabije relaties (Close Relationships)............................................................................................... 21
Cultuur en maatschappij (Culture & Society)...................................................................................23
VEERKRACHT EN HERSTEL.......................................................................................................................... 23
BEHANDELMETHODEN EN INTERVENTIES........................................................................................................ 23
Individueel niveau (Sociale emoties)............................................................................................... 23
Interpersoonlijk niveau (Nabije relaties).......................................................................................... 23
Maatschappelijk niveau (Cultuur en samenleving)..........................................................................23
OBSESSIEVE COMPULSIEVE STOORNIS (OCD)....................................................................25
CRITERIA OBSESSIEVE COMPULSIEVE STOORNIS (OCD)...................................................................................25
INLEIDING TOT OCD................................................................................................................................. 25
SYMPTOMEN EN CLASSIFICATIE................................................................................................................... 26
A. Obsessies.................................................................................................................................... 26
B. Compulsies (dwanghandelingen)................................................................................................. 26
EPIDEMIOLOGIE (VERSPREIDING EN VOORKOMEN VAN OCD).............................................................................27
COMORBIDITEIT BIJ OCD........................................................................................................................... 27
Meest voorkomende comorbiditeiten.............................................................................................. 27
Speciale comorbide groepen........................................................................................................... 28
Invloed van comorbiditeit op OCD................................................................................................... 28
RISICOFACTOREN VOOR OCD..................................................................................................................... 28
Genetische factoren........................................................................................................................ 28
Omgevingsfactoren......................................................................................................................... 28
, PATHOFYSIOLOGIE VAN OCD (GEEN TENTAMENSTOF)......................................................................................29
Cognitief-affectieve disfuncties....................................................................................................... 29
Neurologische circuits bij OCD......................................................................................................... 29
Structurele en functionele hersenafwijkingen..................................................................................30
Moleculaire mechanismen en neurotransmitters.............................................................................30
Veranderingen door de levensloop.................................................................................................. 31
DIAGNOSTISCHE CRITERIA (DSM-5 EN ICD-11)............................................................................................32
DIFFERENTIËLE DIAGNOSTIEK..................................................................................................................... 32
BEOORDELING EN SCREENING.................................................................................................................... 32
Diagnostische interviews................................................................................................................. 32
Meetinstrumenten voor OCD........................................................................................................... 32
Extra beoordelingsschalen.............................................................................................................. 33
PREVENTIE EN VROEGTIJDIGE INTERVENTIE.................................................................................................... 33
BEHANDELING VAN OCD........................................................................................................................... 33
Algemene Behandelstrategie.......................................................................................................... 33
Cognitieve Gedragstherapie (CGT) en Exposure & Responspreventie (ERP)....................................33
Medicamenteuze Behandeling......................................................................................................... 33
Neuromodulatie en Neurochirurgie.................................................................................................. 35
COGNITIEVE MODELLEN VAN OCD.............................................................................................................. 35
DYSFUNCTIONELE OVERTUIGINGEN.............................................................................................................. 35
Inflated responsibility & overestimation of threat:..........................................................................35
Over-importance en need to control thoughts:................................................................................35
Perfectionisme en intolerance of uncertainty:.................................................................................35
METACOGNITIEVE OVERTUIGINGEN (MODEL)................................................................................................... 36
COGNITIEVE TEKORTEN EN INFORMATIEVERWERKINGSBIASES.............................................................................36
ACHTERGROND EN PROBLEEMSTELLING........................................................................................................ 38
DOEL VAN DE STUDIE............................................................................................................................... 38
METHODE.............................................................................................................................................. 38
Deelnemer....................................................................................................................................... 38
Behandeling.................................................................................................................................... 38
RESULTATEN............................................................................................................................................ 39
Voor behandeling:........................................................................................................................... 39
Na 16 maanden:.............................................................................................................................. 39
Na 21 maanden:.............................................................................................................................. 39
DISCUSSIE EN CONCLUSIES........................................................................................................................ 39
SCHIZOFRENIE................................................................................................................ 40
WAANIDEEËN.......................................................................................................................................... 40
HALLUCINATIES........................................................................................................................................ 41
GEDESORGANISEERD DENKEN (SPRAAK)....................................................................................................... 41
GROFWEG GEDESORGANISEERD OF ABNORMAAL MOTORISCH GEDRAG (INCL. CATATONIE)........................................41
NEGATIEVE SYMPTOMEN............................................................................................................................ 42
STOORNISSEN BINNEN HET SPECTRUM EN ANDERE PSYCHOTISCHE STOORNISSEN:..................................................42
CRITERIA SCHIZOFRENIE............................................................................................................................ 43
COMORBIDITEIT....................................................................................................................................... 45
PREVALENTIE.......................................................................................................................................... 45
PATHOFYSIOLOGIE.................................................................................................................................... 45
ETIOLOGIE (OORZAAK).............................................................................................................................. 45
Risicofactoren tijdens foetale ontwikkeling en vroege jeugd:..........................................................45
KLINISCHE PRESENTATIE............................................................................................................................ 47
BEHANDELING VAN SCHIZOFRENIE............................................................................................................... 48
Algemene aanpak............................................................................................................................ 48
Medicatie......................................................................................................................................... 48
INLEIDING............................................................................................................................................... 50
CONCEPT EN DIAGNOSTIEK........................................................................................................................ 50
EPIDEMIOLOGIE EN ETIOLOGIE.................................................................................................................... 50
Genetische Risicofactoren............................................................................................................... 50
, Omgevingsfactoren......................................................................................................................... 50
PATHOFYSIOLOGIE.................................................................................................................................... 50
Hersenstructuur en Neurochemische Systemen..............................................................................51
NEUROIMAGING EN SCHIZOFRENIE............................................................................................................... 51
BEHANDELING EN PREVENTIE..................................................................................................................... 51
WERELDWIJDE PREVALENTIE EN INVLOEDEN................................................................................................... 51
PROGNOSE EN TOEKOMSTIGE RICHTINGEN.................................................................................................... 51
PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN....................................................................................54
SOORTEN PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN.................................................................................................... 54
Clusters persoonlijkheidsstoornissen............................................................................................... 55
Prevalentie per cluster.................................................................................................................... 55
Dimensionale modellen................................................................................................................... 55
CRITERIA ALGEMENE PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS.......................................................................................... 55
DIAGNOSTISCHE KENMERKEN...................................................................................................................... 57
ONTWIKKELING EN VERLOOP....................................................................................................................... 57
DIAGNOSTISCHE PROBLEMEN MET BETREKKING TOT GESLACHT..........................................................................58
ACHTERGROND & DOEL VAN DE STUDIE....................................................................................................... 58
ONDERZOEKSOPZET EN METHODE............................................................................................................... 58
BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN:................................................................................................................... 59
Hoe meer negatieve opvoedgedragingen, hoe groter het risico op PS............................................59
10 opvoedgedragingen en hun effect.............................................................................................. 59
Specifieke verbanden tussen opvoedingsgedrag en persoonlijkheidsstoornissen (PS’s).................60
MEDIËRENDE FACTOREN: WAAROM IS OPVOEDING ZO BELANGRIJK?...................................................................60
IMPLICATIES VOOR PREVENTIE EN BEHANDELING............................................................................................. 60
Preventieve maatregelen................................................................................................................ 60
Behandeling van volwassenen met PS’s.......................................................................................... 60
KRITISCHE BEOORDELING & BEPERKINGEN VAN HET ONDERZOEK......................................................................60
CONCLUSIE............................................................................................................................................. 62
COGNITIEVE THEORIEËN OVER PS’S............................................................................................................. 62
HET BELANG VAN SCHEMA’S IN COGNITIEVE THEORIEËN...................................................................................62
DE DRIE LAGEN VAN OVERTUIGINGEN IN SCHEMA’S......................................................................................... 64
1. Kernopvattingen (core beliefs).................................................................................................... 64
2. Voorwaardelijke aannames (conditional beliefs)..........................................................................64
3. Instrumentele overtuigingen (instrumental beliefs).....................................................................64
SPECIFIEKE SCHEMA’S PER PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS...................................................................................64
COPINGSTIJLEN VOLGENS SCHEMA-THEORIE................................................................................................... 65
Overcompensatie (vecht-reactie).................................................................................................... 65
Vermijding (vlucht-reactie).............................................................................................................. 65
Overgave (bevries-reactie).............................................................................................................. 65
HET SCHEMA MODE-CONCEPT.................................................................................................................... 65
OORSPRONG EN INHOUD VAN SCHEMA’S....................................................................................................... 67
Omgevingsfactoren......................................................................................................................... 67
Genetische factoren en temperament............................................................................................. 67
Welke soorten schema’s ontwikkelen zich?.....................................................................................67
Verband met object-relatie-theorie.................................................................................................. 67
ACTIVATIE VAN SCHEMA’S.......................................................................................................................... 69
COGNITIEVE BIASES.................................................................................................................................. 69
Attentional Bias (Aandachtsbias)..................................................................................................... 70
Interpretational Bias (Interpretatiebias).......................................................................................... 70
Evaluative Bias (Evaluatiebias)........................................................................................................ 70
Response Styles (Responsstijlen).................................................................................................... 72
Memory Bias (Geheugenbias).......................................................................................................... 72
CAUSALITEIT VAN COGNITIEVE PROCESSEN.................................................................................................... 72
KLINISCHE IMPLICATIES.............................................................................................................................. 72
NEUROCOGNITIEVE STOORNISSEN EN COMORBIDITEIT......................................................74
ALGEMENE KENMERKEN VAN NEUROCOGNITIEVE STOORNISSEN (NCS'S).............................................................74
POST TRAUMATISCHE STRESS STOORNIS (PTSS).................................................................8
CRITERIA POSTTRAUMATISCHE STRESSSTOORNIS............................................................................................... 8
Volwassenen, adolescenten en kinderen ouder dan 6 jaar................................................................8
Posttraumatische stressstoornis voor kinderen van 6 jaar en jonger...............................................11
DIAGNOSTISCHE KENMERKEN...................................................................................................................... 13
Kernkenmerken............................................................................................................................... 13
Mogelijke traumatische gebeurtenissen.......................................................................................... 13
Belangrijke symptomen................................................................................................................... 14
Specifieke kenmerken..................................................................................................................... 14
AANVULLENDE KENMERKEN TER ONDERSTEUNING VAN DE DIAGNOSE.................................................................14
PREVALENTIE.......................................................................................................................................... 15
Ontwikkeling en Verloop.................................................................................................................. 15
Leeftijdsspecifieke verschillen in symptomen..................................................................................16
RISICO- EN PROGNOSTISCHE FACTOREN....................................................................................................... 16
Pretraumatische factoren (voor het trauma)...................................................................................16
Peritraumatische factoren (tijdens het trauma)...............................................................................17
Posttraumatische factoren (na het trauma).....................................................................................17
CULTUURGERELATEERDE DIAGNOSTISCHE PROBLEMEN......................................................................................17
GENDERGERELATEERDE DIAGNOSTISCHE PROBLEMEN.......................................................................................18
RISICO OP ZELFMOORD............................................................................................................................. 18
FUNCTIONELE GEVOLGEN VAN PTSS........................................................................................................... 18
COMORBIDITEIT....................................................................................................................................... 18
BEOORDELING VAN PTSS (GEEN TENTAMENSTOF)..........................................................................................19
Screeningtools................................................................................................................................. 19
Diagnostische instrumenten............................................................................................................ 19
EVIDENCE-BASED BEHANDELINGEN............................................................................................................. 20
Psychosociale Interventies.............................................................................................................. 20
Farmacotherapie............................................................................................................................. 20
TOEKOMSTIGE RICHTINGEN........................................................................................................................ 20
REDENEN VOOR BREDER PERSPECTIEF OP PTSS............................................................................................. 21
HET SOCIAAL-INTERPERSOONLIJK MODEL VAN PTSS.......................................................................................21
Sociale emoties (Social Affects)....................................................................................................... 21
Nabije relaties (Close Relationships)............................................................................................... 21
Cultuur en maatschappij (Culture & Society)...................................................................................23
VEERKRACHT EN HERSTEL.......................................................................................................................... 23
BEHANDELMETHODEN EN INTERVENTIES........................................................................................................ 23
Individueel niveau (Sociale emoties)............................................................................................... 23
Interpersoonlijk niveau (Nabije relaties).......................................................................................... 23
Maatschappelijk niveau (Cultuur en samenleving)..........................................................................23
OBSESSIEVE COMPULSIEVE STOORNIS (OCD)....................................................................25
CRITERIA OBSESSIEVE COMPULSIEVE STOORNIS (OCD)...................................................................................25
INLEIDING TOT OCD................................................................................................................................. 25
SYMPTOMEN EN CLASSIFICATIE................................................................................................................... 26
A. Obsessies.................................................................................................................................... 26
B. Compulsies (dwanghandelingen)................................................................................................. 26
EPIDEMIOLOGIE (VERSPREIDING EN VOORKOMEN VAN OCD).............................................................................27
COMORBIDITEIT BIJ OCD........................................................................................................................... 27
Meest voorkomende comorbiditeiten.............................................................................................. 27
Speciale comorbide groepen........................................................................................................... 28
Invloed van comorbiditeit op OCD................................................................................................... 28
RISICOFACTOREN VOOR OCD..................................................................................................................... 28
Genetische factoren........................................................................................................................ 28
Omgevingsfactoren......................................................................................................................... 28
, PATHOFYSIOLOGIE VAN OCD (GEEN TENTAMENSTOF)......................................................................................29
Cognitief-affectieve disfuncties....................................................................................................... 29
Neurologische circuits bij OCD......................................................................................................... 29
Structurele en functionele hersenafwijkingen..................................................................................30
Moleculaire mechanismen en neurotransmitters.............................................................................30
Veranderingen door de levensloop.................................................................................................. 31
DIAGNOSTISCHE CRITERIA (DSM-5 EN ICD-11)............................................................................................32
DIFFERENTIËLE DIAGNOSTIEK..................................................................................................................... 32
BEOORDELING EN SCREENING.................................................................................................................... 32
Diagnostische interviews................................................................................................................. 32
Meetinstrumenten voor OCD........................................................................................................... 32
Extra beoordelingsschalen.............................................................................................................. 33
PREVENTIE EN VROEGTIJDIGE INTERVENTIE.................................................................................................... 33
BEHANDELING VAN OCD........................................................................................................................... 33
Algemene Behandelstrategie.......................................................................................................... 33
Cognitieve Gedragstherapie (CGT) en Exposure & Responspreventie (ERP)....................................33
Medicamenteuze Behandeling......................................................................................................... 33
Neuromodulatie en Neurochirurgie.................................................................................................. 35
COGNITIEVE MODELLEN VAN OCD.............................................................................................................. 35
DYSFUNCTIONELE OVERTUIGINGEN.............................................................................................................. 35
Inflated responsibility & overestimation of threat:..........................................................................35
Over-importance en need to control thoughts:................................................................................35
Perfectionisme en intolerance of uncertainty:.................................................................................35
METACOGNITIEVE OVERTUIGINGEN (MODEL)................................................................................................... 36
COGNITIEVE TEKORTEN EN INFORMATIEVERWERKINGSBIASES.............................................................................36
ACHTERGROND EN PROBLEEMSTELLING........................................................................................................ 38
DOEL VAN DE STUDIE............................................................................................................................... 38
METHODE.............................................................................................................................................. 38
Deelnemer....................................................................................................................................... 38
Behandeling.................................................................................................................................... 38
RESULTATEN............................................................................................................................................ 39
Voor behandeling:........................................................................................................................... 39
Na 16 maanden:.............................................................................................................................. 39
Na 21 maanden:.............................................................................................................................. 39
DISCUSSIE EN CONCLUSIES........................................................................................................................ 39
SCHIZOFRENIE................................................................................................................ 40
WAANIDEEËN.......................................................................................................................................... 40
HALLUCINATIES........................................................................................................................................ 41
GEDESORGANISEERD DENKEN (SPRAAK)....................................................................................................... 41
GROFWEG GEDESORGANISEERD OF ABNORMAAL MOTORISCH GEDRAG (INCL. CATATONIE)........................................41
NEGATIEVE SYMPTOMEN............................................................................................................................ 42
STOORNISSEN BINNEN HET SPECTRUM EN ANDERE PSYCHOTISCHE STOORNISSEN:..................................................42
CRITERIA SCHIZOFRENIE............................................................................................................................ 43
COMORBIDITEIT....................................................................................................................................... 45
PREVALENTIE.......................................................................................................................................... 45
PATHOFYSIOLOGIE.................................................................................................................................... 45
ETIOLOGIE (OORZAAK).............................................................................................................................. 45
Risicofactoren tijdens foetale ontwikkeling en vroege jeugd:..........................................................45
KLINISCHE PRESENTATIE............................................................................................................................ 47
BEHANDELING VAN SCHIZOFRENIE............................................................................................................... 48
Algemene aanpak............................................................................................................................ 48
Medicatie......................................................................................................................................... 48
INLEIDING............................................................................................................................................... 50
CONCEPT EN DIAGNOSTIEK........................................................................................................................ 50
EPIDEMIOLOGIE EN ETIOLOGIE.................................................................................................................... 50
Genetische Risicofactoren............................................................................................................... 50
, Omgevingsfactoren......................................................................................................................... 50
PATHOFYSIOLOGIE.................................................................................................................................... 50
Hersenstructuur en Neurochemische Systemen..............................................................................51
NEUROIMAGING EN SCHIZOFRENIE............................................................................................................... 51
BEHANDELING EN PREVENTIE..................................................................................................................... 51
WERELDWIJDE PREVALENTIE EN INVLOEDEN................................................................................................... 51
PROGNOSE EN TOEKOMSTIGE RICHTINGEN.................................................................................................... 51
PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN....................................................................................54
SOORTEN PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN.................................................................................................... 54
Clusters persoonlijkheidsstoornissen............................................................................................... 55
Prevalentie per cluster.................................................................................................................... 55
Dimensionale modellen................................................................................................................... 55
CRITERIA ALGEMENE PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS.......................................................................................... 55
DIAGNOSTISCHE KENMERKEN...................................................................................................................... 57
ONTWIKKELING EN VERLOOP....................................................................................................................... 57
DIAGNOSTISCHE PROBLEMEN MET BETREKKING TOT GESLACHT..........................................................................58
ACHTERGROND & DOEL VAN DE STUDIE....................................................................................................... 58
ONDERZOEKSOPZET EN METHODE............................................................................................................... 58
BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN:................................................................................................................... 59
Hoe meer negatieve opvoedgedragingen, hoe groter het risico op PS............................................59
10 opvoedgedragingen en hun effect.............................................................................................. 59
Specifieke verbanden tussen opvoedingsgedrag en persoonlijkheidsstoornissen (PS’s).................60
MEDIËRENDE FACTOREN: WAAROM IS OPVOEDING ZO BELANGRIJK?...................................................................60
IMPLICATIES VOOR PREVENTIE EN BEHANDELING............................................................................................. 60
Preventieve maatregelen................................................................................................................ 60
Behandeling van volwassenen met PS’s.......................................................................................... 60
KRITISCHE BEOORDELING & BEPERKINGEN VAN HET ONDERZOEK......................................................................60
CONCLUSIE............................................................................................................................................. 62
COGNITIEVE THEORIEËN OVER PS’S............................................................................................................. 62
HET BELANG VAN SCHEMA’S IN COGNITIEVE THEORIEËN...................................................................................62
DE DRIE LAGEN VAN OVERTUIGINGEN IN SCHEMA’S......................................................................................... 64
1. Kernopvattingen (core beliefs).................................................................................................... 64
2. Voorwaardelijke aannames (conditional beliefs)..........................................................................64
3. Instrumentele overtuigingen (instrumental beliefs).....................................................................64
SPECIFIEKE SCHEMA’S PER PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS...................................................................................64
COPINGSTIJLEN VOLGENS SCHEMA-THEORIE................................................................................................... 65
Overcompensatie (vecht-reactie).................................................................................................... 65
Vermijding (vlucht-reactie).............................................................................................................. 65
Overgave (bevries-reactie).............................................................................................................. 65
HET SCHEMA MODE-CONCEPT.................................................................................................................... 65
OORSPRONG EN INHOUD VAN SCHEMA’S....................................................................................................... 67
Omgevingsfactoren......................................................................................................................... 67
Genetische factoren en temperament............................................................................................. 67
Welke soorten schema’s ontwikkelen zich?.....................................................................................67
Verband met object-relatie-theorie.................................................................................................. 67
ACTIVATIE VAN SCHEMA’S.......................................................................................................................... 69
COGNITIEVE BIASES.................................................................................................................................. 69
Attentional Bias (Aandachtsbias)..................................................................................................... 70
Interpretational Bias (Interpretatiebias).......................................................................................... 70
Evaluative Bias (Evaluatiebias)........................................................................................................ 70
Response Styles (Responsstijlen).................................................................................................... 72
Memory Bias (Geheugenbias).......................................................................................................... 72
CAUSALITEIT VAN COGNITIEVE PROCESSEN.................................................................................................... 72
KLINISCHE IMPLICATIES.............................................................................................................................. 72
NEUROCOGNITIEVE STOORNISSEN EN COMORBIDITEIT......................................................74
ALGEMENE KENMERKEN VAN NEUROCOGNITIEVE STOORNISSEN (NCS'S).............................................................74