Morbus Parkinson
Epidemiologie
Europa: 1.2 miljoen mensen met Parkinson
2030: Verdubbeling door dubbele vergrijzing
Diagnose: Meestal boven 60 jaar, 5% jonger dan 40 jaar
Incidentie: Man > vrouw (ong. 1,5x meer)
Verhoogd overlijdensrisico, meestal door secundaire gevolgen van Parkinson (meestal
longontsteking).
Zowel fysiek als mentaal is het een zeer invaliderende ziekte.
Ook hele kostbare ziekte.
Pathogenesis
- Hogere leeftijd, maar 10% < 45 jaar
- Rokers → Nicotine beschermd ⇒ 25% minder kans
- Omgevingsfactor: Leven op platteland → Toxische stoffen ⇒ Meer kans
- Hoofdtrauma ⇒ Minder kans
- Genetische varianten ⇒ Meer kans
Diagnose stap 1
100% zekerheid alleen post mortem → Waarschijnlijkheidsdiagnose obv klinische
criteria:
1. Bradykinesie = Progressieve afname van snelheid en amplitude van bewegen bij
herhalende bewegingen (bijv. lopen - incl. armzwaai) = Bewegingstraagheid
Hypokinesie = Bewegingsarmoede
a. Bewegingsamplitude neemt af (bijv. armzwaai bij lopen)
b. Maskergelaat (pokerface)
2. In combinatie met tenminste 1 van de onderstaande kenmerken:
a. Rusttremor: Maximaal in rust, minimaal bij bewegen (4-7 Hz), wordt heviger
bij emoties en koude.
b. Rigiditeit = Stijfheid; Licht verhoogde weerstand bij passief bewegen
i. In combi met tremor ⇒ Tandradfenomeen
1. Spasticiteit - catch bij snelle bewegingen
2. Gegenhalt - tegenwerkend aanspannen
c. Posturale instabiliteit
i. Vertraagde/afwezige houdingsreflex
ii. Twee uitvalspassen bij retropulsietest is normaal
Diagnose stap 2: Exclusiecriteria
Voorgeschiedenis van:
- Meerdere beroertes (stapsgewijze progressie) of hoofdtrauma’s
- Antipsychotica of dopamine-depleterende medicijnen
- Meer dan 1 aangedaan familielid
, - Blijvende remissie
- Negatieve respons op hoge dosis levodopa
- Strikt unilateraal symptomen na 3 jaar ziekte
- Neurologische symptomen als:
- Supranucleaire blikparese
- Cerebellaire symptomen
- Vroege ernstige autonome stoornissen
- Dementie met taalproblemen
- VZR volgens Babinski
- Geheugenstoornissen
- Apraxie
- Blootstelling aan bekend neurotoxine
- Beeldvorming aanwijzingen: Hersentumor of communicerende hydrocephalus
Diagnose stap 3: Ondersteunend
3 of meer criteria zijn vereist voor PD:
- Unilateraal begin
- Aanwezigheid van rusttremor
- Progressieve aandoening
- Blijvend asymmetrisch beeld ten nadele van de kant waar de ziekte begon
- Uitstekende respons op levodopa
- Ernstige levodopa geïnduceerde chorea
- Levodopa respons gedurende minimaal 5 jaar
- Klinisch beloop van minimaal 10 jaar
Parkinsonismen
- Progressieve supranucleair parese (PSP)
- Verticale blikparese
- Symmetrisch begin
- Sneller beloop: Vroeger vallen, slik- en spraakproblemen
- Ernstige rigiditeit
- Slechte respons op Levodopa
- Frontaal dementie (motor roekeloos)
- Meervoudige Systeem Atrofie (MSA)
- Symmetrisch begin
- Sneller beloop: Vroeg vallen
- Vroege autonome stoornissen: o.a. orthostatische hypotensie
- Geen tremor
- Pyramidale tekenen
- Cerebellaire tekenen (MSA-C)
- Medicijn geïnduceerde parkinsonisme (neuroleptica, reversibel)
- Corticobasale degeneratie
- Vasculair parkinsonisme
- Multiple infarcten subcorticaal en in basale kernen
- Benen > armen aangedaan (vooral loopstoornissen, breedbasisch,
schuifelend)
Epidemiologie
Europa: 1.2 miljoen mensen met Parkinson
2030: Verdubbeling door dubbele vergrijzing
Diagnose: Meestal boven 60 jaar, 5% jonger dan 40 jaar
Incidentie: Man > vrouw (ong. 1,5x meer)
Verhoogd overlijdensrisico, meestal door secundaire gevolgen van Parkinson (meestal
longontsteking).
Zowel fysiek als mentaal is het een zeer invaliderende ziekte.
Ook hele kostbare ziekte.
Pathogenesis
- Hogere leeftijd, maar 10% < 45 jaar
- Rokers → Nicotine beschermd ⇒ 25% minder kans
- Omgevingsfactor: Leven op platteland → Toxische stoffen ⇒ Meer kans
- Hoofdtrauma ⇒ Minder kans
- Genetische varianten ⇒ Meer kans
Diagnose stap 1
100% zekerheid alleen post mortem → Waarschijnlijkheidsdiagnose obv klinische
criteria:
1. Bradykinesie = Progressieve afname van snelheid en amplitude van bewegen bij
herhalende bewegingen (bijv. lopen - incl. armzwaai) = Bewegingstraagheid
Hypokinesie = Bewegingsarmoede
a. Bewegingsamplitude neemt af (bijv. armzwaai bij lopen)
b. Maskergelaat (pokerface)
2. In combinatie met tenminste 1 van de onderstaande kenmerken:
a. Rusttremor: Maximaal in rust, minimaal bij bewegen (4-7 Hz), wordt heviger
bij emoties en koude.
b. Rigiditeit = Stijfheid; Licht verhoogde weerstand bij passief bewegen
i. In combi met tremor ⇒ Tandradfenomeen
1. Spasticiteit - catch bij snelle bewegingen
2. Gegenhalt - tegenwerkend aanspannen
c. Posturale instabiliteit
i. Vertraagde/afwezige houdingsreflex
ii. Twee uitvalspassen bij retropulsietest is normaal
Diagnose stap 2: Exclusiecriteria
Voorgeschiedenis van:
- Meerdere beroertes (stapsgewijze progressie) of hoofdtrauma’s
- Antipsychotica of dopamine-depleterende medicijnen
- Meer dan 1 aangedaan familielid
, - Blijvende remissie
- Negatieve respons op hoge dosis levodopa
- Strikt unilateraal symptomen na 3 jaar ziekte
- Neurologische symptomen als:
- Supranucleaire blikparese
- Cerebellaire symptomen
- Vroege ernstige autonome stoornissen
- Dementie met taalproblemen
- VZR volgens Babinski
- Geheugenstoornissen
- Apraxie
- Blootstelling aan bekend neurotoxine
- Beeldvorming aanwijzingen: Hersentumor of communicerende hydrocephalus
Diagnose stap 3: Ondersteunend
3 of meer criteria zijn vereist voor PD:
- Unilateraal begin
- Aanwezigheid van rusttremor
- Progressieve aandoening
- Blijvend asymmetrisch beeld ten nadele van de kant waar de ziekte begon
- Uitstekende respons op levodopa
- Ernstige levodopa geïnduceerde chorea
- Levodopa respons gedurende minimaal 5 jaar
- Klinisch beloop van minimaal 10 jaar
Parkinsonismen
- Progressieve supranucleair parese (PSP)
- Verticale blikparese
- Symmetrisch begin
- Sneller beloop: Vroeger vallen, slik- en spraakproblemen
- Ernstige rigiditeit
- Slechte respons op Levodopa
- Frontaal dementie (motor roekeloos)
- Meervoudige Systeem Atrofie (MSA)
- Symmetrisch begin
- Sneller beloop: Vroeg vallen
- Vroege autonome stoornissen: o.a. orthostatische hypotensie
- Geen tremor
- Pyramidale tekenen
- Cerebellaire tekenen (MSA-C)
- Medicijn geïnduceerde parkinsonisme (neuroleptica, reversibel)
- Corticobasale degeneratie
- Vasculair parkinsonisme
- Multiple infarcten subcorticaal en in basale kernen
- Benen > armen aangedaan (vooral loopstoornissen, breedbasisch,
schuifelend)
