Praktijkleren 4
REFLECTIE EN ETHIEK
LINDA KREMERS 1
, INHOUDSOPGAVE
1. Normatieve professionalisering ............................................................................................. 3
1.1 Inleiding ............................................................................................................................ 3
1.2 Focus ................................................................................................................................. 3
1.3 Onderzoek......................................................................................................................... 4
1.4 Dialoog .............................................................................................................................. 5
1.5 Verandering ...................................................................................................................... 7
2. Bronnenlijst ............................................................................................................................ 8
3. Bijlage 1 – Intervisieplan ........................................................................................................ 9
4. Bijlage 2 – Feedbackformulieren .......................................................................................... 12
4.1 Feedback voor gespreksleider 1 ..................................................................................... 12
4.2 Feedback voor gespreksleider 2 ..................................................................................... 13
4.3 Feedback voor deelnemer 1 ........................................................................................... 14
4.4 Feedback voor deelnemer 2 ........................................................................................... 15
5. Bijlage 3 – Reflectieverslag ................................................................................................... 16
6. Bijlage 4 – Feedbackformulier werkbegeleider.................................................................... 18
2
, 1. NORMATIEVE PROFESSIONALISERING
1.1 INLEIDING
Kanne (2016) beschrijft normatieve professionalisering als een reflectieve, onderzoekende en lerende
houding tijdens de zorgverlening met verschillende vormen van normativiteit. Deze normativiteit komt
tot uiting in de manier waarop een verpleegkundige omgaat met de zorgvrager en de wijze waarop
beslissingen op elkaar worden afgestemd. Dit kan zowel op persoonlijk, relationeel als organisatorisch
gebied zijn. Normatieve professionalisering is gericht op de individuele ontwikkeling ten aanzien van
de kwaliteit van de zorgverlening, waarbij de verbinding wordt gemaakt met ‘goed werk’.
Bij normatieve professionalisering wordt er veel aandacht besteed aan het belang van de
praktijkontwikkeling, maar in de afgelopen jaren is er meer inzicht gekomen voor de ontwikkeling van
reflectie. Het is belangrijk dat verpleegkundige niet alleen het handelen kunnen verantwoorden ten
opzichte van hun eigen geweten, maar ook tegenover die van de zorgvrager, managers en stakeholders
in de samenleving. Reflectie zorgt ervoor dat er naar beslissingen en handelingen wordt gekeken met
betrekking tot de eigen normen en waarden en die van anderen. Op deze manier hangt reflectie en
ethiek samen met de professionaliteit van een verpleegkundige (Kanne, 2016).
1.2 FOCUS
De overheid stimuleert zorgvragers om langer thuis te blijven wonen en de verpleeghuiszorg zoveel
mogelijk thuis te bieden. Daarbij wordt gekeken op welke manier dit kan worden gefaciliteerd. Helaas
is in de praktijk dit niet gemakkelijk en verdient elke zorgvrager hierbij een individuele aanpak. Er is
geen kant-en-klare oplossing en dit vergt veel creativiteit van de wijkverpleging. Ik word in de wijk
steeds vaker geconfronteerd met situaties waarbij de kwaliteit van leven van de zorgvrager in het
geding komt. Daarnaast vraagt dit regelmatig op zowel lichamelijk als mentaal gebied veel inspanning
van mij en mijn collega’s. Ik vraag me geregeld af wat er haalbaar is qua zorgverlening in de
thuissituatie en hoever de wijkverpleging hierin de verantwoordelijkheid kan nemen.
Ik merk dat er geen eenduidig beleid is tot wanneer een zorgvrager thuis kan blijven wonen. Hierbij
hoor ik regelmatig dat een zorgvrager moet worden opgenomen als degene niet meer zelfstandig naar
het toilet kan. Toch zie ik dat het in de praktijk anders gaat en er zorgvragers thuis wonen waarbij hulp
met de toiletgang wordt geboden. Hierbij gaat het om vaste ingeplande toiletmomenten of onplanbare
zorgmomenten. Zorginstituut Nederland (2019) schrijft dat onplanbare zorg tijdsdruk en logistieke
problemen met zich meebrengen. Hierbij gaat het om toiletmomenten die meerdere keren per dag
geassisteerd moeten worden. Dit wordt in de praktijk ook op die manier ervaren en het zorgt
voornamelijk voor logistieke problemen. De zorgvraag van andere zorgvragers kan niet worden
geboden vanwege een onplanbaar zorgmoment bij een zorgvrager die hulp nodig heeft bij de
toiletgang. Dit zorgt voor zowel een hoge werkdruk als een machteloosgevoel. Ik wil als
verpleegkundige alle zorgvragers de beste zorg bieden, maar hierbij moet je gedwongen keuzes
maken. In bijna alle gevallen doe je een zorgvrager voor je gevoel tekort en dit is niet altijd gemakkelijk.
Het is niet dat de wijkverpleging een zorgvrager niet naar het toilet wil brengen, maar dit moet wel
werkbaar zijn. Dit geldt zowel voor de zorgvrager als voor de wijkverpleging en de andere zorgvragers
in de wijk. Doordat de toiletgang meestal lijdt tot onplanbare zorg, geeft dit een druk op de gehele
werkzaamheden van die dag en dit vergt veel van de wijkverpleging. Daarnaast komt het ook voor dat
het ergonomisch niet meer verantwoord is om de toiletgang te bieden. Ik merk dat het lastig is om als
wijkteam hierin een lijn te trekken, omdat het hier gaat om iedereen zijn eigen normen en waarden.
Dit zorgt voor onbegrip en conflicten onderling.
3
REFLECTIE EN ETHIEK
LINDA KREMERS 1
, INHOUDSOPGAVE
1. Normatieve professionalisering ............................................................................................. 3
1.1 Inleiding ............................................................................................................................ 3
1.2 Focus ................................................................................................................................. 3
1.3 Onderzoek......................................................................................................................... 4
1.4 Dialoog .............................................................................................................................. 5
1.5 Verandering ...................................................................................................................... 7
2. Bronnenlijst ............................................................................................................................ 8
3. Bijlage 1 – Intervisieplan ........................................................................................................ 9
4. Bijlage 2 – Feedbackformulieren .......................................................................................... 12
4.1 Feedback voor gespreksleider 1 ..................................................................................... 12
4.2 Feedback voor gespreksleider 2 ..................................................................................... 13
4.3 Feedback voor deelnemer 1 ........................................................................................... 14
4.4 Feedback voor deelnemer 2 ........................................................................................... 15
5. Bijlage 3 – Reflectieverslag ................................................................................................... 16
6. Bijlage 4 – Feedbackformulier werkbegeleider.................................................................... 18
2
, 1. NORMATIEVE PROFESSIONALISERING
1.1 INLEIDING
Kanne (2016) beschrijft normatieve professionalisering als een reflectieve, onderzoekende en lerende
houding tijdens de zorgverlening met verschillende vormen van normativiteit. Deze normativiteit komt
tot uiting in de manier waarop een verpleegkundige omgaat met de zorgvrager en de wijze waarop
beslissingen op elkaar worden afgestemd. Dit kan zowel op persoonlijk, relationeel als organisatorisch
gebied zijn. Normatieve professionalisering is gericht op de individuele ontwikkeling ten aanzien van
de kwaliteit van de zorgverlening, waarbij de verbinding wordt gemaakt met ‘goed werk’.
Bij normatieve professionalisering wordt er veel aandacht besteed aan het belang van de
praktijkontwikkeling, maar in de afgelopen jaren is er meer inzicht gekomen voor de ontwikkeling van
reflectie. Het is belangrijk dat verpleegkundige niet alleen het handelen kunnen verantwoorden ten
opzichte van hun eigen geweten, maar ook tegenover die van de zorgvrager, managers en stakeholders
in de samenleving. Reflectie zorgt ervoor dat er naar beslissingen en handelingen wordt gekeken met
betrekking tot de eigen normen en waarden en die van anderen. Op deze manier hangt reflectie en
ethiek samen met de professionaliteit van een verpleegkundige (Kanne, 2016).
1.2 FOCUS
De overheid stimuleert zorgvragers om langer thuis te blijven wonen en de verpleeghuiszorg zoveel
mogelijk thuis te bieden. Daarbij wordt gekeken op welke manier dit kan worden gefaciliteerd. Helaas
is in de praktijk dit niet gemakkelijk en verdient elke zorgvrager hierbij een individuele aanpak. Er is
geen kant-en-klare oplossing en dit vergt veel creativiteit van de wijkverpleging. Ik word in de wijk
steeds vaker geconfronteerd met situaties waarbij de kwaliteit van leven van de zorgvrager in het
geding komt. Daarnaast vraagt dit regelmatig op zowel lichamelijk als mentaal gebied veel inspanning
van mij en mijn collega’s. Ik vraag me geregeld af wat er haalbaar is qua zorgverlening in de
thuissituatie en hoever de wijkverpleging hierin de verantwoordelijkheid kan nemen.
Ik merk dat er geen eenduidig beleid is tot wanneer een zorgvrager thuis kan blijven wonen. Hierbij
hoor ik regelmatig dat een zorgvrager moet worden opgenomen als degene niet meer zelfstandig naar
het toilet kan. Toch zie ik dat het in de praktijk anders gaat en er zorgvragers thuis wonen waarbij hulp
met de toiletgang wordt geboden. Hierbij gaat het om vaste ingeplande toiletmomenten of onplanbare
zorgmomenten. Zorginstituut Nederland (2019) schrijft dat onplanbare zorg tijdsdruk en logistieke
problemen met zich meebrengen. Hierbij gaat het om toiletmomenten die meerdere keren per dag
geassisteerd moeten worden. Dit wordt in de praktijk ook op die manier ervaren en het zorgt
voornamelijk voor logistieke problemen. De zorgvraag van andere zorgvragers kan niet worden
geboden vanwege een onplanbaar zorgmoment bij een zorgvrager die hulp nodig heeft bij de
toiletgang. Dit zorgt voor zowel een hoge werkdruk als een machteloosgevoel. Ik wil als
verpleegkundige alle zorgvragers de beste zorg bieden, maar hierbij moet je gedwongen keuzes
maken. In bijna alle gevallen doe je een zorgvrager voor je gevoel tekort en dit is niet altijd gemakkelijk.
Het is niet dat de wijkverpleging een zorgvrager niet naar het toilet wil brengen, maar dit moet wel
werkbaar zijn. Dit geldt zowel voor de zorgvrager als voor de wijkverpleging en de andere zorgvragers
in de wijk. Doordat de toiletgang meestal lijdt tot onplanbare zorg, geeft dit een druk op de gehele
werkzaamheden van die dag en dit vergt veel van de wijkverpleging. Daarnaast komt het ook voor dat
het ergonomisch niet meer verantwoord is om de toiletgang te bieden. Ik merk dat het lastig is om als
wijkteam hierin een lijn te trekken, omdat het hier gaat om iedereen zijn eigen normen en waarden.
Dit zorgt voor onbegrip en conflicten onderling.
3
