Auteur: Sabine Truijens I Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar
Beleid en organisatie van opvoeding en
onderwijs
Hoorcollege 1 .............................................................................................................................. 2
Aanvullende literatuur ............................................................................................................. 7
Hoorcollege 2 ............................................................................................................................ 10
Aanvullende literatuur ........................................................................................................... 13
Hoorcollege 3 ............................................................................................................................ 15
Aanvullende literatuur ........................................................................................................... 19
Hoorcollege 4 ............................................................................................................................ 21
Aanvullende literatuur ........................................................................................................... 27
Hoorcollege 5 ............................................................................................................................ 28
Hoorcollege 6 ............................................................................................................................ 33
Aanvullende literatuur ........................................................................................................... 39
Hoorcollege 7 ............................................................................................................................ 41
Hoorcollege 8 ............................................................................................................................ 44
Aanvullende literatuur ........................................................................................................... 49
Hoorcollege 9 ............................................................................................................................ 49
Hoorcollege 10 .......................................................................................................................... 58
Hoorcollege 11 .......................................................................................................................... 67
Hoorcollege 12 .......................................................................................................................... 71
Aanvullende literatuur ........................................................................................................... 76
Made by: Sabine Truijens
Student Pedagogische wetenschappen, Universiteit van Amsterdam (2025)
1
,Auteur: Sabine Truijens I Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar
Hoorcollege 1
Benaderingen van Beleid
Beleid=
• De manier waarop problemen worden aangepakt of kunnen worden aangepakt
• Het realiseren van doelstellingen door middel van de inzet van bepaalde middelen en in een
bepaalde tijdsvolgorde of tijdperiode. Beleid wordt hierbij gezien als een verzameling van
doelen en middelen of een plan dat op een specifiek tijdstip wordt vastgelegd.
• Voornemens, keuzes en acties van één of meerdere bestuurders. Deze acties zijn vaak gericht
op het creëren van publieke waarde door middel van politieke besluitvorming en
beleidsuitvoering
Politiek, sturing en beleid
• Politiek= hoe worden belissingen genomen. Het gaat over hoe beslissingen worden genomen
en wie wat krijgt in een situatie waar niet genoeg is voor iedereen. Het gaat om het kiezen
tussen verschillende oplossingen en belangen, zoals veiligheid, gelijkheid en eerlijkheid.
• Sturing=alles wat gedaan wordt om een plan uit te voeren en doelen te bereiken. Dit kan via
regels, subsidies, of door mensen te informeren en te overtuigen.
• Beleid= een plan of idee dat vertelt wat het doel is en hoe je dat kunt bereiken. Het helpt om
orde te brengen in wat er moet gebeuren en zorgt dat iedereen hetzelfde doel voor ogen
heeft.
4 benaderingen
Rationele benadering
De rationele benadering kijkt naar beleid als een manier om duidelijke doelen te bereiken door de
beste middelen te kiezen. Deze benadering is sterk gericht op logica, analyse en het gebruik van
kennis.
Kernpunten:
• Doelrationaliteit: Dit betekent dat beleid is gericht op het behalen van specifieke doelen met
een duidelijke logica en volgorde. De gedachte is dat elk doel kan worden bereikt door het
inzetten van de juiste middelen.
o Uni-centrisch: De belangrijkste beslissingen worden genomen door één centrale
partij, meestal de overheid. Deze partij heeft controle over de middelen en bepaalt
welke stappen nodig zijn.
• Effectiviteit, efficiëntie en samenhang
o Effectief: Het beleid moet de doelen bereiken die van tevoren zijn vastgesteld.
o Efficiënt: Dit betekent dat de middelen (zoals geld en tijd) op de meest voordelige
manier worden gebruikt om de doelen te behalen.
o Samenhangend: Alle maatregelen en onderdelen van het beleid moeten goed op
elkaar afgestemd zijn en elkaar versterken, niet tegenwerken.
• Beleid op basis van wetenschappelijke analyse: In deze benadering speelt kennis en
onderzoek een grote rol. Beleidsmakers gebruiken wetenschappelijke analyses en gegevens
om beslissingen te onderbouwen.
o Dit heet evidence-based beleid: beleid gebaseerd op wat in de praktijk of in andere
situaties bewezen heeft te werken.
• Linear proces: De rationele benadering ziet beleid als een lineair proces. Dat betekent dat je
begint met een probleem, vervolgens doelen opstelt, een oplossing kiest, het beleid uitvoert,
en daarna evalueert of het gewerkt heeft. Elke stap volgt logisch op de vorige stap en er is
weinig ruimte voor improvisatie of flexibiliteit tijdens het proces.
2
,Auteur: Sabine Truijens I Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar
Voorbeeld: Covid-pandemie
Tijdens de Covid-pandemie gebruikte elk land een eigen pakket aan maatregelen om het virus te
bestrijden, zoals lockdowns, vaccinaties en reisbeperkingen.
Overheden vergeleken hun beleid met andere landen om te zien welke aanpak het beste werkte. Dit
gebruik van gegevens en het leren van andere ervaringen is een typisch voorbeeld van de rationele
benadering.
Politieke benadering
De politieke benadering beschrijft hoe beleid tot stand komt door een strijd tussen verschillende
belangen en ideeën. Verschillende partijen – zoals burgers, bedrijven, overheden en
maatschappelijke groepen – proberen hun invloed uit te oefenen. Degene met de meeste macht en
invloed bepaalt uiteindelijk de koers, maar zonder draagvlak vanuit de samenleving kan beleid alsnog
mislukken.
Kernpunten
• Strijd en macht: Beleid ontstaat door conflicten tussen belanghebbenden met uiteenlopende
doelen, zoals economische groei, milieubescherming of sociale gelijkheid. Machtige partijen
(bijvoorbeeld de overheid of bedrijven) spelen een doorslaggevende rol, maar
maatschappelijke druk en protesten beïnvloeden ook de uitkomst.
• Poli-centrisch karakter: Veel partijen zijn betrokken, zoals boeren, milieugroepen, industrieën
en burgers. Dit maakt beleidsvorming complex en gevoelig voor botsende belangen.
• Netwerken en afhankelijkheid: Partijen in beleidsnetwerken zijn afhankelijk van elkaar.
Samenwerking, onderhandelingen en compromissen zijn nodig om beleid te realiseren.
• Interactieve beleidsvorming: Beleid ontstaat via overleg tussen alle betrokkenen. Het succes
van beleid hangt af van de vraag: is er voldoende draagvlak?
• Niet-lineaire processen: Beleidsvorming verloopt grillig, beïnvloed door timing, conflicten en
onverwachte gebeurtenissen. Dit maakt de uitkomst onvoorspelbaar.
Voorbeeld: Stikstofproblematiek
De stikstofcrisis in Nederland is een duidelijk voorbeeld. Hierbij botsten belangen:
• Boeren verzetten zich tegen strengere regels vanwege economische gevolgen.
• Milieugroepen drongen aan op harde maatregelen om natuur te beschermen.
• De overheid besloot de agrarische sector verantwoordelijk te maken voor de
uitstootvermindering, wat leidde tot grote protesten. Dit laat zien dat zonder draagvlak
beleid moeilijk uitvoerbaar is.
• Draagvlak en macht: Beleid kan niet slagen zonder steun van belanghebbenden.
• Belangenconflicten: Tegenstrijdige belangen, zoals economie versus milieu, maken het lastig
om tot een compromis te komen.
• Maatschappelijke druk: Protesten en publieke opinie zetten onderwerpen op de agenda.
• Timing en momentum: Beleidsvorming wordt vaak versneld door crises of specifieke
gebeurtenissen.
• Interactieve aanpak: Samenwerking en overleg zijn essentieel om draagvlak te creëren en
tegenstellingen te overbruggen.
Culturele benadering
De culturele benadering kijkt vooral naar hoe taal, symboliek, en sociale percepties invloed hebben
op hoe we maatschappelijke problemen zien en hoe beleid wordt vormgegeven. Het gaat niet alleen
om feiten, maar ook om hoe die feiten worden geïnterpreteerd en gepresenteerd.
Kernpunten
3
, Auteur: Sabine Truijens I Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar
• Sociale constructie: Maatschappelijke problemen worden niet gezien als objectieve feiten,
maar als sociale constructies. Dit betekent dat problemen ontstaan doordat mensen ze als
problemen definiëren, gebaseerd op hun eigen waarden, normen en overtuigingen. Een
probleem kan dus voor de ene groep heel belangrijk zijn, terwijl een andere groep het niet
eens als probleem ziet.
• Framing: Framing draait om hoe je een probleem presenteert en welke woorden je kiest om
mensen een bepaalde kant op te sturen. Het is een strategische manier om aandacht te
trekken en steun te winnen door bepaalde aspecten van een probleem te benadrukken en
andere te negeren. Het gebruik van taal en beelden speelt hier een grote rol. Een sterke
frame kan bepalen hoe mensen het probleem begrijpen en hoe ze erover denken.
• Manifestaties van symboliek: Symbolen en beelden worden gebruikt om een boodschap
krachtiger te maken. Dit kan een vlag, een slogan, of een campagne zijn. Symboliek speelt in
op emoties en gevoelens, en kan een sterke invloed hebben op hoe mensen een probleem of
een beleid ervaren --> Denk bijvoorbeeld aan protesten met slogans of visuele symbolen die
een sterke emotionele reactie oproepen.
Voorbeeld: Abortuswet
In het debat over abortus zijn verschillende groepen actief met ieder hun eigen framing:
De groep die tegen abortus is, noemt zichzelf "pro-life". Dit frame benadrukt het beschermen van
het leven van ongeboren kinderen en maakt impliciet dat de tegenstanders niet om leven geven. De
groep die voor abortus is, reageerde door zichzelf "pro-choice" te noemen. Dit frame benadrukt het
recht van vrouwen om keuzes te maken over hun eigen lichaam en plaatst de tegenstanders in een
negatief daglicht als zijnde tegen keuzevrijheid. Beide frames zijn krachtige voorbeelden van hoe taal
en symboliek worden gebruikt om publieke percepties te beïnvloeden.
Institutionele benadering
De institutionele benadering legt de focus op bestaande structuren, regels en instellingen. Het idee is
dat oplossingen voor maatschappelijke problemen moeten voortbouwen op wat er al is. Het gaat
niet om het creëren van volledig nieuwe situaties, maar om het aanpassen van bestaande systemen
en praktijken.
• Regelgeleide interactie: Beleid wordt ontworpen en uitgevoerd binnen de kaders van
bestaande regels, normen en afspraken. Deze regels geven richting aan beleid en bepalen
wat mogelijk en haalbaar is.
• Beperkende invloed van (spel)regels: Organisaties en instellingen zijn gebonden aan
bestaande tradities, gewoontes en wetgeving. Beleidsveranderingen moeten passen binnen
deze kaders en houden vaak vast aan eerdere keuzes.
• Normatieve integratie: Beleid zoekt een balans tussen de doelen van organisaties, de wensen
van de samenleving en de beschikbare middelen. Dit vereist overleg tussen verschillende
partijen zoals overheden, burgers en bedrijven.
• Uitkomst van interactie: Besluiten worden genomen op basis van overleg en evaluatie van
wat in het verleden effectief en efficiënt was. En er wordt gekeken naar past het?
Voorbeeld: wijkveiligheid
In een wijk is er al langere tijd overlast door hangjongeren. Bewoners klagen bij de gemeente, die
besluit niet een volledig nieuw beleid op te zetten, maar te kijken naar bestaande maatregelen.
Na overleg met bewoners, politie en jongerenwerkers blijkt dat sommige maatregelen werken, maar
versterking nodig hebben. De gemeente kiest daarom voor:
• Uitbreiding van het buurtpreventieteam.
• Extra verlichting op donkere plekken voor beter cameratoezicht.
• Jongerenwerkers inzetten om alternatieve activiteiten aan te bieden.
4
Beleid en organisatie van opvoeding en
onderwijs
Hoorcollege 1 .............................................................................................................................. 2
Aanvullende literatuur ............................................................................................................. 7
Hoorcollege 2 ............................................................................................................................ 10
Aanvullende literatuur ........................................................................................................... 13
Hoorcollege 3 ............................................................................................................................ 15
Aanvullende literatuur ........................................................................................................... 19
Hoorcollege 4 ............................................................................................................................ 21
Aanvullende literatuur ........................................................................................................... 27
Hoorcollege 5 ............................................................................................................................ 28
Hoorcollege 6 ............................................................................................................................ 33
Aanvullende literatuur ........................................................................................................... 39
Hoorcollege 7 ............................................................................................................................ 41
Hoorcollege 8 ............................................................................................................................ 44
Aanvullende literatuur ........................................................................................................... 49
Hoorcollege 9 ............................................................................................................................ 49
Hoorcollege 10 .......................................................................................................................... 58
Hoorcollege 11 .......................................................................................................................... 67
Hoorcollege 12 .......................................................................................................................... 71
Aanvullende literatuur ........................................................................................................... 76
Made by: Sabine Truijens
Student Pedagogische wetenschappen, Universiteit van Amsterdam (2025)
1
,Auteur: Sabine Truijens I Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar
Hoorcollege 1
Benaderingen van Beleid
Beleid=
• De manier waarop problemen worden aangepakt of kunnen worden aangepakt
• Het realiseren van doelstellingen door middel van de inzet van bepaalde middelen en in een
bepaalde tijdsvolgorde of tijdperiode. Beleid wordt hierbij gezien als een verzameling van
doelen en middelen of een plan dat op een specifiek tijdstip wordt vastgelegd.
• Voornemens, keuzes en acties van één of meerdere bestuurders. Deze acties zijn vaak gericht
op het creëren van publieke waarde door middel van politieke besluitvorming en
beleidsuitvoering
Politiek, sturing en beleid
• Politiek= hoe worden belissingen genomen. Het gaat over hoe beslissingen worden genomen
en wie wat krijgt in een situatie waar niet genoeg is voor iedereen. Het gaat om het kiezen
tussen verschillende oplossingen en belangen, zoals veiligheid, gelijkheid en eerlijkheid.
• Sturing=alles wat gedaan wordt om een plan uit te voeren en doelen te bereiken. Dit kan via
regels, subsidies, of door mensen te informeren en te overtuigen.
• Beleid= een plan of idee dat vertelt wat het doel is en hoe je dat kunt bereiken. Het helpt om
orde te brengen in wat er moet gebeuren en zorgt dat iedereen hetzelfde doel voor ogen
heeft.
4 benaderingen
Rationele benadering
De rationele benadering kijkt naar beleid als een manier om duidelijke doelen te bereiken door de
beste middelen te kiezen. Deze benadering is sterk gericht op logica, analyse en het gebruik van
kennis.
Kernpunten:
• Doelrationaliteit: Dit betekent dat beleid is gericht op het behalen van specifieke doelen met
een duidelijke logica en volgorde. De gedachte is dat elk doel kan worden bereikt door het
inzetten van de juiste middelen.
o Uni-centrisch: De belangrijkste beslissingen worden genomen door één centrale
partij, meestal de overheid. Deze partij heeft controle over de middelen en bepaalt
welke stappen nodig zijn.
• Effectiviteit, efficiëntie en samenhang
o Effectief: Het beleid moet de doelen bereiken die van tevoren zijn vastgesteld.
o Efficiënt: Dit betekent dat de middelen (zoals geld en tijd) op de meest voordelige
manier worden gebruikt om de doelen te behalen.
o Samenhangend: Alle maatregelen en onderdelen van het beleid moeten goed op
elkaar afgestemd zijn en elkaar versterken, niet tegenwerken.
• Beleid op basis van wetenschappelijke analyse: In deze benadering speelt kennis en
onderzoek een grote rol. Beleidsmakers gebruiken wetenschappelijke analyses en gegevens
om beslissingen te onderbouwen.
o Dit heet evidence-based beleid: beleid gebaseerd op wat in de praktijk of in andere
situaties bewezen heeft te werken.
• Linear proces: De rationele benadering ziet beleid als een lineair proces. Dat betekent dat je
begint met een probleem, vervolgens doelen opstelt, een oplossing kiest, het beleid uitvoert,
en daarna evalueert of het gewerkt heeft. Elke stap volgt logisch op de vorige stap en er is
weinig ruimte voor improvisatie of flexibiliteit tijdens het proces.
2
,Auteur: Sabine Truijens I Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar
Voorbeeld: Covid-pandemie
Tijdens de Covid-pandemie gebruikte elk land een eigen pakket aan maatregelen om het virus te
bestrijden, zoals lockdowns, vaccinaties en reisbeperkingen.
Overheden vergeleken hun beleid met andere landen om te zien welke aanpak het beste werkte. Dit
gebruik van gegevens en het leren van andere ervaringen is een typisch voorbeeld van de rationele
benadering.
Politieke benadering
De politieke benadering beschrijft hoe beleid tot stand komt door een strijd tussen verschillende
belangen en ideeën. Verschillende partijen – zoals burgers, bedrijven, overheden en
maatschappelijke groepen – proberen hun invloed uit te oefenen. Degene met de meeste macht en
invloed bepaalt uiteindelijk de koers, maar zonder draagvlak vanuit de samenleving kan beleid alsnog
mislukken.
Kernpunten
• Strijd en macht: Beleid ontstaat door conflicten tussen belanghebbenden met uiteenlopende
doelen, zoals economische groei, milieubescherming of sociale gelijkheid. Machtige partijen
(bijvoorbeeld de overheid of bedrijven) spelen een doorslaggevende rol, maar
maatschappelijke druk en protesten beïnvloeden ook de uitkomst.
• Poli-centrisch karakter: Veel partijen zijn betrokken, zoals boeren, milieugroepen, industrieën
en burgers. Dit maakt beleidsvorming complex en gevoelig voor botsende belangen.
• Netwerken en afhankelijkheid: Partijen in beleidsnetwerken zijn afhankelijk van elkaar.
Samenwerking, onderhandelingen en compromissen zijn nodig om beleid te realiseren.
• Interactieve beleidsvorming: Beleid ontstaat via overleg tussen alle betrokkenen. Het succes
van beleid hangt af van de vraag: is er voldoende draagvlak?
• Niet-lineaire processen: Beleidsvorming verloopt grillig, beïnvloed door timing, conflicten en
onverwachte gebeurtenissen. Dit maakt de uitkomst onvoorspelbaar.
Voorbeeld: Stikstofproblematiek
De stikstofcrisis in Nederland is een duidelijk voorbeeld. Hierbij botsten belangen:
• Boeren verzetten zich tegen strengere regels vanwege economische gevolgen.
• Milieugroepen drongen aan op harde maatregelen om natuur te beschermen.
• De overheid besloot de agrarische sector verantwoordelijk te maken voor de
uitstootvermindering, wat leidde tot grote protesten. Dit laat zien dat zonder draagvlak
beleid moeilijk uitvoerbaar is.
• Draagvlak en macht: Beleid kan niet slagen zonder steun van belanghebbenden.
• Belangenconflicten: Tegenstrijdige belangen, zoals economie versus milieu, maken het lastig
om tot een compromis te komen.
• Maatschappelijke druk: Protesten en publieke opinie zetten onderwerpen op de agenda.
• Timing en momentum: Beleidsvorming wordt vaak versneld door crises of specifieke
gebeurtenissen.
• Interactieve aanpak: Samenwerking en overleg zijn essentieel om draagvlak te creëren en
tegenstellingen te overbruggen.
Culturele benadering
De culturele benadering kijkt vooral naar hoe taal, symboliek, en sociale percepties invloed hebben
op hoe we maatschappelijke problemen zien en hoe beleid wordt vormgegeven. Het gaat niet alleen
om feiten, maar ook om hoe die feiten worden geïnterpreteerd en gepresenteerd.
Kernpunten
3
, Auteur: Sabine Truijens I Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar
• Sociale constructie: Maatschappelijke problemen worden niet gezien als objectieve feiten,
maar als sociale constructies. Dit betekent dat problemen ontstaan doordat mensen ze als
problemen definiëren, gebaseerd op hun eigen waarden, normen en overtuigingen. Een
probleem kan dus voor de ene groep heel belangrijk zijn, terwijl een andere groep het niet
eens als probleem ziet.
• Framing: Framing draait om hoe je een probleem presenteert en welke woorden je kiest om
mensen een bepaalde kant op te sturen. Het is een strategische manier om aandacht te
trekken en steun te winnen door bepaalde aspecten van een probleem te benadrukken en
andere te negeren. Het gebruik van taal en beelden speelt hier een grote rol. Een sterke
frame kan bepalen hoe mensen het probleem begrijpen en hoe ze erover denken.
• Manifestaties van symboliek: Symbolen en beelden worden gebruikt om een boodschap
krachtiger te maken. Dit kan een vlag, een slogan, of een campagne zijn. Symboliek speelt in
op emoties en gevoelens, en kan een sterke invloed hebben op hoe mensen een probleem of
een beleid ervaren --> Denk bijvoorbeeld aan protesten met slogans of visuele symbolen die
een sterke emotionele reactie oproepen.
Voorbeeld: Abortuswet
In het debat over abortus zijn verschillende groepen actief met ieder hun eigen framing:
De groep die tegen abortus is, noemt zichzelf "pro-life". Dit frame benadrukt het beschermen van
het leven van ongeboren kinderen en maakt impliciet dat de tegenstanders niet om leven geven. De
groep die voor abortus is, reageerde door zichzelf "pro-choice" te noemen. Dit frame benadrukt het
recht van vrouwen om keuzes te maken over hun eigen lichaam en plaatst de tegenstanders in een
negatief daglicht als zijnde tegen keuzevrijheid. Beide frames zijn krachtige voorbeelden van hoe taal
en symboliek worden gebruikt om publieke percepties te beïnvloeden.
Institutionele benadering
De institutionele benadering legt de focus op bestaande structuren, regels en instellingen. Het idee is
dat oplossingen voor maatschappelijke problemen moeten voortbouwen op wat er al is. Het gaat
niet om het creëren van volledig nieuwe situaties, maar om het aanpassen van bestaande systemen
en praktijken.
• Regelgeleide interactie: Beleid wordt ontworpen en uitgevoerd binnen de kaders van
bestaande regels, normen en afspraken. Deze regels geven richting aan beleid en bepalen
wat mogelijk en haalbaar is.
• Beperkende invloed van (spel)regels: Organisaties en instellingen zijn gebonden aan
bestaande tradities, gewoontes en wetgeving. Beleidsveranderingen moeten passen binnen
deze kaders en houden vaak vast aan eerdere keuzes.
• Normatieve integratie: Beleid zoekt een balans tussen de doelen van organisaties, de wensen
van de samenleving en de beschikbare middelen. Dit vereist overleg tussen verschillende
partijen zoals overheden, burgers en bedrijven.
• Uitkomst van interactie: Besluiten worden genomen op basis van overleg en evaluatie van
wat in het verleden effectief en efficiënt was. En er wordt gekeken naar past het?
Voorbeeld: wijkveiligheid
In een wijk is er al langere tijd overlast door hangjongeren. Bewoners klagen bij de gemeente, die
besluit niet een volledig nieuw beleid op te zetten, maar te kijken naar bestaande maatregelen.
Na overleg met bewoners, politie en jongerenwerkers blijkt dat sommige maatregelen werken, maar
versterking nodig hebben. De gemeente kiest daarom voor:
• Uitbreiding van het buurtpreventieteam.
• Extra verlichting op donkere plekken voor beter cameratoezicht.
• Jongerenwerkers inzetten om alternatieve activiteiten aan te bieden.
4
