Samenvatting Lichamelijk functioneren 6

Samenvatting Lichamelijk Functioneren 6
Oncologie
Kanker: is een verzamelnaam voor vele verschillende soorten kankers. Wordt gekenmerkt door een
ongecontroleerde groei van abnormale cellen in het lichaam. Kanker is het gevolg van mutaties die
het normale mechanisme verstoren dat de groei en deling van cellen reguleert. Tumoren/neoplasma
beginnen meestal daar waar cellen zich snel delen, doordat de kans op fouten toeneemt naarmate
chromosomen vaker worden gekopieerd.

Tumor: of neoplasma, is een gezwel
Benigne: goedaardige tumor, worden vaak vernoemd naar de plek of het weefsel met daarachter
-oma (lipoma).
 Niet levensbedreigend
 Groeien langzaam
 Blijven op hun plek, verdringen geen omliggend weefsel
 Veroorzaken geen metastasen
 Zijn symmetrisch en hebben een glad oppervlak
 Zijn ingekapseld in weefsel
 Komen meestal niet terug na verwijdering
Maligne: kwaadaardige tumor
 Levensbedreigend
 Groeien snel
 Verdringen omliggend weefsel
 Zaaien uit naar andere delen van het lichaam via bloed of lymfevocht
 Krabachtige vorm en een onregelmatig oppervlak
 De cellen zien er niet zo uit als omliggende weefsel
 Zijn niet ingekapseld dus moeilijk te verwijderen
 Kunnen terugkeren na verwijdering
Metastaseren: uitzaaien van kankercellen
Poliep: goedaardige tumor in epitheelweefsel

Inleiding kanker:
Cellen in een lichaam groeien en delen zich, waardoor nieuwe cellen ontstaan. Bij volwassen is de
celdeling vooral gericht op vervanging van dode cellen en reparatie van beschadigd weefsel. Bij
kanker is deze celdeling ongecontroleerd  cellen gaan niet dood maar er worden wel nieuwe cellen
gevormd die het lichaam niet nodig heeft. Gevolg: ongecontroleerde celdeling geeft abnormale
toename van cellen wat kan leiden tot een tumor. Zodra een tumor maligne is spreken we over
kanker.
Kanker soorten waarbij geen vorming is van tumoren: leukemie, lymfomen en myelomen.
 Carcinoma in situ = voorstadium van kanker waarbij afwijkende cellen met kwaadaardige
kenmerken nog niet zijn doorgedrongen in het omringende weefsel, deze geven meestal
geen klachten.

Meest voorkomende soorten:
Mannen 1:2
 Long en luchtwegenkanker
 Leverkanker
 Maagkanker
 Colon en rectum kanker

,  Prostaatkanker
 Slokdarmkanker
Vrouwen 1:3
 Borstkanker
 Long- en luchtweg kanker
 Colon en rectum kanker
 Baarmoederhalskanker / cervixcarcinoom
 Maagkanker leverkanker
Naamgeving:
Poliep: benigne tumor dat uitsteekt boven de oppervlaktelaag.
-oom: achteruitgang van alle benigne tumoren. Vb: lipoom = benigne tumor uit vetweefsel. Myomen
= vleesbomen.
Carcinoom: maligne tumoren in epitheelweefsel. Carcinomen komen vaker voor dan sarcomen en
groeien langzamer en metastaseren (uitzaaien) via de lymfe. Vb: adenocarcinoom = maligne tumor
ontstaat uit klierweefsel. Komen voor in; borst, darmen, lever, longen, prostaat en huid.
Sarcoom: maligne tumoren die uitgaan van het steunweefsel. Sarcomen komen vaak voor in spieren,
bot en kraakbeen. Groeien snel en metastaseren (uitzaaien) via het bloed. Vb: osteosarcoom =
maligne tumor uit botweefsel.
Lymfoom: maligne (lymfeklieren)
Lipoom: benigne (vetweefsel)
Myoom: benigne (vleesboom)
Hemangioom: benigne (in bloedvaten)
Voorzetsel Cellen of weefsel waaruit
de tumor is ontstaan
Adeno- Kliercellen
Angio- Vaten
Chondro- Kraakbeencellen
Fibro- Bindweefselcellen
Hemangio- Bloedvaten
Lymfangio- Lymfevaten
Lipo- Vetcellen
Myo- Spiercellen
Neuro- Zenuwcellen
Osteo- Botcellen
Risicofactoren:
 Leeftijd 55+
 Roken
 Infecties
 HPV: humaan papillomavirus: baarmoederhalskanker, vergroot kans op kanker van
penis, vagina, schaamlippen, anus, mond- en keelholte en slokdarm.
 Hepatitis B en C: leverkanker
 EBV: Epstein-Barr-virus: Burkitt-lymfoom, sommige Hodgkin-lymfomen en kanker van
keel- en neusholte.
 Herpesvirus type 8: kaposi-sarcoom
 Humaan T-cel-lymfotroopvirus type I: leukemie
 Helicobacter pylori: vergroot krans op maagkanker

,  Straling
 UV-straling
 Medische radioactieve straling
 Radongas
 Immunosuppressieve medicatie: beïnvloed het immuunsysteem
Symptomen:
 Onverklaarbaar gewichtsverlies: kankercellen gebruiken een groot deel van de beschikbare
voedingsstoffen
 Koorts: meestal systemische reactie op infectie.
 Vermoeidheid
 Pijn
 Geelzucht
 Pruritus (jeuk)
Bij het hebben van deze symptomen wil het niet gelijk zeggen dat iemand kanker heeft. Groot aantal
aandoeningen hebben dezelfde symptomen. Elk kankersoort heeft daarnaast zijn eigen specifieke
symptomen.
Oorzaken:
 Genetisch
o 4 verantwoordelijke genen
 Oncogenen: bepalen wanneer cellen moeten delen
 Tumor onderdrukker genen: bepalen wanneer cellen niet moeten delen
 Zelfmoord genen: bepalen wanneer cellen zichzelf moeten vernietigen
 DNA reparatiegenen: bepalen wanneer een cel gerepareerd moet worden.
o Leefstijl
o Omgevingsfactoren
Diagnose:
 Voorgeschiedenis
 Lichamelijk onderzoek
 Laboratoriumonderzoek
 Bloedonderzoek: bij kanker kunnen bepaalde stoffen hoger of lager zijn.
 Tumormarkers: zijn stoffen in het bloed of urine, die door kankercellen
worden gemaakt of door normale cellen in reactie op kankercellen. Doordat
normale cellen ook tumormarkers kunnen aanmaken betekend een
verhoogde concentratie niet gelijk dat er sprake is van kanker.
 Beeldvormend onderzoek
 Röntgenonderzoek
 CT-scan: computertomografie
 PET scan: positronemissietomografie
 MRI
 Echografie
 Biopsie: (pathologisch-anatomisch onderzoek) een weefsel biopt wordt onder de microscoop
onderzocht op de grootte en vorm van de cellen en celkernen. Dit geeft vaak uitsluitsel dat
het gaat om kanker.
Classificatie van kwaadaardige tumoren volgens TNM staging system:
 Tumor: de grootte van de primaire tumor en of die in nabijgelegen weefsel is gegroeid.
 TX: tumor kan niet worden gemeten
 T0: geen bewijs voor een tumor