De Nederlandse bevolking vindt rechters te soft
Rechters straffen te laag. Dit is een heersende opvatting in Nederland. Uit onderzoek van het
Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt dat circa 80 procent van de bevolking het gevoel heeft dat de
straffen in Nederland te laag zijn.1 Dit terwijl uit vergelijkend onderzoek is gebleken dat Nederland
tot de strenger straffende landen in Europa behoort. 2 De vraag is dan ook: ‘hoe komt het dat de
bevolking de straffen te laag vindt?’
Rationeel perspectief
Het gevoel dat een straf te laag is, wordt het onderbuikgevoel genoemd. Voor een verklaring van
dit gevoel moeten we volgens filosoof Rob Wijnberg terug in de tijd. Vroeger konden slachtoffers de
straf zelf bepalen en uitvoeren, maar in de 17e eeuw veranderde dit. Filosoof Jeremy Bentham
heeft toen de rechtvaardigheid van het rechtssysteem uitgewerkt. Sindsdien wordt er
rechtgesproken vanuit een rationeel perspectief en niet vanuit een emotioneel perspectief. Volgens
Wijnberg vindt men de straffen te laag doordat er niet meer rechtgesproken wordt vanuit een
emotioneel perspectief. 3
Media
Volgens Jan de Keijser (hoogleraar Criminologie en onderzoeker bij het Nederlands Studiecentrum
van Criminaliteit en Rechtshandhaving, hierna: NSCR), Peter van Koppen (hoogleraar
rechtspsychologie) en Henk Elffers (hoogleraar rechtspsychologie en onderzoeker bij het NSCR)
zorgt ook de media ervoor dat de burgers straffen te laag vinden. Dit bleek uit hun onderzoek naar
de invloed van de media op strafrechtelijke oordelen van leken. 4
Bij het bovengenoemde onderzoek waren 3 groepen betrokken: rechters, leken met dezelfde
informatie als de rechters en leken die een straf moesten bepalen op basis van een krantenartikel.
De resultaten waren als volgt: leken die moesten oordelen op basis van krantenartikelen kwamen
tot hogere straffen dan de leken die oordeelden op basis van een dossier. Bij bijvoorbeeld
woninginbraak gaven de leken die op basis van het krantenartikel oordeelden een gemiddelde straf
van 64 maanden, terwijl de leken die oordeelden op basis van het dossier een gemiddelde straf van
19 maanden gaven.5 6
Volgens de onderzoekers ontstaat dit verschil doordat krantenartikelen kort en ongenuanceerd zijn.
De nadruk ligt vaak op de slachtoffers en de nadelen die zij ondervonden als gevolg van het delict.
Hierdoor krijgen de burgers medelijden met de slachtoffers en wordt vergelding voor hen de
1
Ruiter, 2012
2
Van der Sterren, 2011
3
Wijnberg, 2010
4
De Keijser, 2006
5
De Keijser, oktober 2006
6
De Keijser, 2006
Rechters straffen te laag. Dit is een heersende opvatting in Nederland. Uit onderzoek van het
Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt dat circa 80 procent van de bevolking het gevoel heeft dat de
straffen in Nederland te laag zijn.1 Dit terwijl uit vergelijkend onderzoek is gebleken dat Nederland
tot de strenger straffende landen in Europa behoort. 2 De vraag is dan ook: ‘hoe komt het dat de
bevolking de straffen te laag vindt?’
Rationeel perspectief
Het gevoel dat een straf te laag is, wordt het onderbuikgevoel genoemd. Voor een verklaring van
dit gevoel moeten we volgens filosoof Rob Wijnberg terug in de tijd. Vroeger konden slachtoffers de
straf zelf bepalen en uitvoeren, maar in de 17e eeuw veranderde dit. Filosoof Jeremy Bentham
heeft toen de rechtvaardigheid van het rechtssysteem uitgewerkt. Sindsdien wordt er
rechtgesproken vanuit een rationeel perspectief en niet vanuit een emotioneel perspectief. Volgens
Wijnberg vindt men de straffen te laag doordat er niet meer rechtgesproken wordt vanuit een
emotioneel perspectief. 3
Media
Volgens Jan de Keijser (hoogleraar Criminologie en onderzoeker bij het Nederlands Studiecentrum
van Criminaliteit en Rechtshandhaving, hierna: NSCR), Peter van Koppen (hoogleraar
rechtspsychologie) en Henk Elffers (hoogleraar rechtspsychologie en onderzoeker bij het NSCR)
zorgt ook de media ervoor dat de burgers straffen te laag vinden. Dit bleek uit hun onderzoek naar
de invloed van de media op strafrechtelijke oordelen van leken. 4
Bij het bovengenoemde onderzoek waren 3 groepen betrokken: rechters, leken met dezelfde
informatie als de rechters en leken die een straf moesten bepalen op basis van een krantenartikel.
De resultaten waren als volgt: leken die moesten oordelen op basis van krantenartikelen kwamen
tot hogere straffen dan de leken die oordeelden op basis van een dossier. Bij bijvoorbeeld
woninginbraak gaven de leken die op basis van het krantenartikel oordeelden een gemiddelde straf
van 64 maanden, terwijl de leken die oordeelden op basis van het dossier een gemiddelde straf van
19 maanden gaven.5 6
Volgens de onderzoekers ontstaat dit verschil doordat krantenartikelen kort en ongenuanceerd zijn.
De nadruk ligt vaak op de slachtoffers en de nadelen die zij ondervonden als gevolg van het delict.
Hierdoor krijgen de burgers medelijden met de slachtoffers en wordt vergelding voor hen de
1
Ruiter, 2012
2
Van der Sterren, 2011
3
Wijnberg, 2010
4
De Keijser, 2006
5
De Keijser, oktober 2006
6
De Keijser, 2006
