Hoorcolleges forensische psychiatrie Master strafrecht 2024/2025
College 1: zorg, gevaar en recht 05-02-2025
Steeds meer incidenten met mensen met verward gedrag. Zou kunnen liggen aan het
feit dat we minder mensen in psychiatrische ziekenhuizen opnemen, maar ze thuis
proberen te behandelen. Veel inrichtingen zijn verdwenen.
Opmerkelijk: overlast veelal in centra en rondom politiebureaus
Verward gedrag politieregistratie:
- Geen strafbaar gedrag
- Beperkt aantal unieke personen
- Gaat dus niet om mensen zoals de Erasmusschutter dader had wel een stoornis,
maar beging strafbare feiten. 30 jaar + TBS geëist. Tbs is ook een
veiligheidsmaatregel, omdat steeds wordt getoetst of het veilig is om iemand
terug te laten keren. Er is geen levenslang geëist, omdat je dan geen TBS meer
kan opleggen
Forensische psychiatrie:
- Adviseren aan de rechtbank over psychiatrisch zieke verdachten
- Behandelen en verplegen van deze patiënten binnen de justitiële context
Casus:
- Vrouw doet poging haar kinderen te vermoorden, omdat ze zelf het leven niet
meer ziet zitten
- Hoe gaat het verder met de vrouw en kinderen? Alle drie hebben het overleefd.
- Verward/crimineel gedrag: moet snel een afweging worden gemaakt tussen
geestelijke gezondheidszorg en strafrechtsysteem neem je de vrouw op of stel
je haar in bewaring?
- Zorg voor kinderen via advies- en meldpunt huiselijk geweld en
kindermishandeling= veilig thuis
Rapport over psychische toestand is van belang vanwege de schulduitsluitingsgrond:
ontoerekenbaarheid art. 39 Sr
Gedragskundige rapportage pro justititia:
1. Advies over toerekenen was er een stoornis ten tijden van de pleging en heeft
die stoornis doorgewerkt in het tenlaste gelegde. Advies kan ook zijn om het
verminderd toe te rekenen.
2. Risico op recidive
3. Behandeladvies
4. Procesbekwaamheid
Directeur van de PI is verantwoordelijk voor de juiste zorg: kan in een tbs kliniek of in een
ggz instelling. Als iemand levenslang krijgt en geen TBS dan kan de directeur hem alsnog
in een TBS kliniek laten onderbrengen. Er zijn twee soorten TBS:
- TBS met dwang in de TBS kliniek
- TBS met voorwaarden je elders laten behandelen, als je niet meewerkt kan je
alsnog TBS met dwang krijgen.
7 categorieën zorg:
1. Zorg zonder strafoplegging zorgmachtiging
2. Tbs met dwang
3. Zorg als voorwaarde bij beslissing rechter of OM
4. Zorg in het kader van forensisch psychiatrisch toezicht
5. Zorg in detentie
6. Diagnostiek
7. Zorg zonder strafrechtelijke titel
, Doel: herstel van de patiënt en vermindering van de kans op recidive ten behoeve
van de veiligheid van de samenleving
Inrichting voor stelselmatige daders: ISD:
- Doel: voorkomen dat veelpleger niet meer in crimineel gedrag vervalt; de
samenleving overlast besparen
- Duur: maximaal twee jaar
- Doelgroep: volwassenen die binnen 5 jaar meer dan tien keer een procesverbaal
hebben gehad
- Achtergrond: zeer groot deel van de veelplegers is verslaafd, heeft
problemen/psychische stoornis/verstandelijke beperking
- Aanpak: individuele voorbereiding op terugkeer in de samenleving gemeente
coördineert nazorg
Terbeschikkingstelling: tbs:
- Doel: bescherming maatschappij & de verzorging van de pleger, waaronder
aanbieden van behandeling
- Duur:
Gemaximeerde tbs: max 4 jaar
Gewone tbs: gemiddeld 7 jaar
- Doelgroep: plegers misdrijf, waar min 4 jaar gevangenisstraf op staat of enkele
specifiek genoemde delicten & ten tijde van het delict was sprake van een
psychiatrische stoornis
Wet verplichte ggz= psychische stoornis crisismaatregel & zorgmachtiging
Wet zorg en dwang= verstandelijke beperking/dementie inbewaringstelling &
Rechterlijke machtiging
College 2: het gedragskundig onderzoek pro justitia 12-02-2025
Casus:
Man, 38 jaar. Vrouw komt langs een huis, roept een jongen door de brievenbus “whats
going on?”, komt een vrouw uit met alleen een zwarte jas aan. Kwam een man
achteraan, dus vroeg vrouw 1 wat er aan de hand was. Man zei dat ze zich er niet mee
moest bemoeien en dat hij haar vriendin ook nog wel zou neuken. Man raakt in gevecht
met jongen die door de brievenbus stond te roepen.
Uit politieverslag blijkt: in het huis stond een pornofilm aan, Man probeerde tv zender te
wijzigen en leek onder invloed. Zijn broek stond open en zijn penis was te zien. Hij was
,fysiek en verbaal agressief. Man werd verdacht van verkrachting van de vrouw in de
zwarte jas. Man was al eerder veroordeeld voor poging tot verkrachting.
Gedragskundige komt dan bij de gevangenis om met VE te praten. VE ontkent. VE stelt
zich coöperatief op. Maar even later is hij ook intimiderend.
Het gedragskundig onderzoek wordt aangevraagd tijdens het gerechtelijk vooronderzoek.
Er wordt gekeken of sprake is van een stoornis. Dit is van belang voor een eventuele
schulduitsluitingsgrond. Er zijn 4 schulduitsluitingsgronden: psychische overmacht,
noodweer(excess), ter goeder trouw opvolgen onbevoegd bevel & ontoerekenbaarheid.
De gedragskundige kijkt naar niet kunnen toerekenen vanwege de stoornis. 3 vragen:
- Was het ten laste gelegde gevolg van de stoornis?
- Is er een risico op recidive dat verbonden is aan de stoornis?
- Hoe is dit risico te verkleinen?
Voorwaarden voor een psychiatrische stoornis:
- Gedrag dat van de sociale norm afwijken
- Het verschijnsel brengt ongemak, lijden, bezorgdheid te weeg bij betrokkenen
en/of omgeving
- Het verschijnsel vertoont kenmerken die ook bij anderen als storend zijn ervaren
en te beschrijven zijn binnen een psychiatrisch begrippenkader
- Definitie: een stoornis in de cognitieve, affectieve en/of conatieve(in
impulsiviteit/controle) functies die gepaard gaat met significante lijdensdruk en/of
beperkingen in het sociaal functioneren
- In NL is DSM5 het classificatiesysteem. In dat boek staan allerlei stoornissen met
daarin criteria waaraan je de stoornis kan herkennen. Waarom is classificatie
nodig?
Ordeningsprincipe
Communicatie naar bv. andere behandelaars, verzekeraars en juristen
Waarom diagnostiek?
- Verklaring voor, dus oorzaken vinden
- Prognose: ernst van de stoornis, risico recidive delict wegens stoornis
- Behandeling: cure, care, control
Waarom een causaal verband met een psychiatrische stoornis? Er hoeft geen causaal
verband te worden aangetoond tussen de stoornis en het ten laste gelegde, omdat
wanneer iemand niet meewerkt je dan nooit TBS op zou kunnen leggen. MAAR: tussen de
recidive en de stoornis moet je wel een causaal verband aan kunnen tonen.
TBS art. 37a Sr. artikel is er om de samenleving te beschermen:
- Gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestvermogen
- Min 4 jaar celstraf of een specifiek genoemd feit
Het causaal verband tussen stoornis en delict:
- Bv. depressie leidt tot suïcide
- Bv. antisociale persoonlijkheidsstoornis leidt tot diefstal met bedreiging
- Bv. periodieke explosieve stoornis leidt tot agressie
, - Onderzoek naar causaliteit is lastig, VE weigert medewerking/ontkent/zegt het
zich niet te herinneren of kan het zich echt niet herinneren.
Gedragskundige gaat op zoek naar disfuncties en een risicotaxatie maken. Ook kijkt hij
naar het neurocognitief functioneren en de hersenfuncties.
Antisociale persoonlijkheidsstoornis:
A. Diepgaand patroon van weinig respect en achting voor anderen:
1. Houdt zich niet aan sociale normen
2. Oneerlijk, liegt en bedriegt herhaaldelijk voor eigen voordeel of plezier
3. Leeft impulsief, onvermogen vooruit te plannen
4. Geprikkeld, snel agressief, komt snel tot vechtpartijen
5. Is roekeloos: hij bekommert zich op een gevaarlijke manier niet over de
veiligheid van zichzelf of anderen
6. Constante onverantwoordelijkheid, geen geregeld leven, geen vaste baan,
komt financiële verplichtingen niet na
7. Spijt ontbreekt, neigt gedrag goed te praten
B. Aanwijzing normoverschrijdend-gedragsstoornis voor de 15 jarige leeftijd is
bereikt
Man uit de casus: antisociale persoonlijkheidsstoornis?
- Veelzijdig crimineel patroon, lang doc.
- Veroordeling ivm opgeven valse naam, dus liegen/bedriegen
- Op zijn 38e nog niet stabiels opgebouwd
- Meerdere geweldsdelicten, dus agressief
- Spijt voor eerdere veroordelingen ontbrak, hij legde alles altijd uit als “pech”
- Dus: genoeg kenmerken voor antisociale persoonlijkheidsstoornis
Psychopathie: A-criteria
- Gladheid
- Eigendunk
- Pathologisch liegen
- Manipulatief
- Geen schuldgevoel
- Oppervlakkig affect
- Gebrek empathie
- Externaliseert ligt altijd aan een ander/ externe factoren
Psychopathie: B-criteria
- Thrill seeking
- Parasitair
- Slechte beheersing
- Gedragsproblemen jeugd
- Geen realistische doelen
- Impulsief
- Onverantwoordelijk
- Jeugdcriminaliteit
- Schending voorwaarden
- Als de B-criteria erbij komen, dan is er grote kans op herhaling van het delict
College 1: zorg, gevaar en recht 05-02-2025
Steeds meer incidenten met mensen met verward gedrag. Zou kunnen liggen aan het
feit dat we minder mensen in psychiatrische ziekenhuizen opnemen, maar ze thuis
proberen te behandelen. Veel inrichtingen zijn verdwenen.
Opmerkelijk: overlast veelal in centra en rondom politiebureaus
Verward gedrag politieregistratie:
- Geen strafbaar gedrag
- Beperkt aantal unieke personen
- Gaat dus niet om mensen zoals de Erasmusschutter dader had wel een stoornis,
maar beging strafbare feiten. 30 jaar + TBS geëist. Tbs is ook een
veiligheidsmaatregel, omdat steeds wordt getoetst of het veilig is om iemand
terug te laten keren. Er is geen levenslang geëist, omdat je dan geen TBS meer
kan opleggen
Forensische psychiatrie:
- Adviseren aan de rechtbank over psychiatrisch zieke verdachten
- Behandelen en verplegen van deze patiënten binnen de justitiële context
Casus:
- Vrouw doet poging haar kinderen te vermoorden, omdat ze zelf het leven niet
meer ziet zitten
- Hoe gaat het verder met de vrouw en kinderen? Alle drie hebben het overleefd.
- Verward/crimineel gedrag: moet snel een afweging worden gemaakt tussen
geestelijke gezondheidszorg en strafrechtsysteem neem je de vrouw op of stel
je haar in bewaring?
- Zorg voor kinderen via advies- en meldpunt huiselijk geweld en
kindermishandeling= veilig thuis
Rapport over psychische toestand is van belang vanwege de schulduitsluitingsgrond:
ontoerekenbaarheid art. 39 Sr
Gedragskundige rapportage pro justititia:
1. Advies over toerekenen was er een stoornis ten tijden van de pleging en heeft
die stoornis doorgewerkt in het tenlaste gelegde. Advies kan ook zijn om het
verminderd toe te rekenen.
2. Risico op recidive
3. Behandeladvies
4. Procesbekwaamheid
Directeur van de PI is verantwoordelijk voor de juiste zorg: kan in een tbs kliniek of in een
ggz instelling. Als iemand levenslang krijgt en geen TBS dan kan de directeur hem alsnog
in een TBS kliniek laten onderbrengen. Er zijn twee soorten TBS:
- TBS met dwang in de TBS kliniek
- TBS met voorwaarden je elders laten behandelen, als je niet meewerkt kan je
alsnog TBS met dwang krijgen.
7 categorieën zorg:
1. Zorg zonder strafoplegging zorgmachtiging
2. Tbs met dwang
3. Zorg als voorwaarde bij beslissing rechter of OM
4. Zorg in het kader van forensisch psychiatrisch toezicht
5. Zorg in detentie
6. Diagnostiek
7. Zorg zonder strafrechtelijke titel
, Doel: herstel van de patiënt en vermindering van de kans op recidive ten behoeve
van de veiligheid van de samenleving
Inrichting voor stelselmatige daders: ISD:
- Doel: voorkomen dat veelpleger niet meer in crimineel gedrag vervalt; de
samenleving overlast besparen
- Duur: maximaal twee jaar
- Doelgroep: volwassenen die binnen 5 jaar meer dan tien keer een procesverbaal
hebben gehad
- Achtergrond: zeer groot deel van de veelplegers is verslaafd, heeft
problemen/psychische stoornis/verstandelijke beperking
- Aanpak: individuele voorbereiding op terugkeer in de samenleving gemeente
coördineert nazorg
Terbeschikkingstelling: tbs:
- Doel: bescherming maatschappij & de verzorging van de pleger, waaronder
aanbieden van behandeling
- Duur:
Gemaximeerde tbs: max 4 jaar
Gewone tbs: gemiddeld 7 jaar
- Doelgroep: plegers misdrijf, waar min 4 jaar gevangenisstraf op staat of enkele
specifiek genoemde delicten & ten tijde van het delict was sprake van een
psychiatrische stoornis
Wet verplichte ggz= psychische stoornis crisismaatregel & zorgmachtiging
Wet zorg en dwang= verstandelijke beperking/dementie inbewaringstelling &
Rechterlijke machtiging
College 2: het gedragskundig onderzoek pro justitia 12-02-2025
Casus:
Man, 38 jaar. Vrouw komt langs een huis, roept een jongen door de brievenbus “whats
going on?”, komt een vrouw uit met alleen een zwarte jas aan. Kwam een man
achteraan, dus vroeg vrouw 1 wat er aan de hand was. Man zei dat ze zich er niet mee
moest bemoeien en dat hij haar vriendin ook nog wel zou neuken. Man raakt in gevecht
met jongen die door de brievenbus stond te roepen.
Uit politieverslag blijkt: in het huis stond een pornofilm aan, Man probeerde tv zender te
wijzigen en leek onder invloed. Zijn broek stond open en zijn penis was te zien. Hij was
,fysiek en verbaal agressief. Man werd verdacht van verkrachting van de vrouw in de
zwarte jas. Man was al eerder veroordeeld voor poging tot verkrachting.
Gedragskundige komt dan bij de gevangenis om met VE te praten. VE ontkent. VE stelt
zich coöperatief op. Maar even later is hij ook intimiderend.
Het gedragskundig onderzoek wordt aangevraagd tijdens het gerechtelijk vooronderzoek.
Er wordt gekeken of sprake is van een stoornis. Dit is van belang voor een eventuele
schulduitsluitingsgrond. Er zijn 4 schulduitsluitingsgronden: psychische overmacht,
noodweer(excess), ter goeder trouw opvolgen onbevoegd bevel & ontoerekenbaarheid.
De gedragskundige kijkt naar niet kunnen toerekenen vanwege de stoornis. 3 vragen:
- Was het ten laste gelegde gevolg van de stoornis?
- Is er een risico op recidive dat verbonden is aan de stoornis?
- Hoe is dit risico te verkleinen?
Voorwaarden voor een psychiatrische stoornis:
- Gedrag dat van de sociale norm afwijken
- Het verschijnsel brengt ongemak, lijden, bezorgdheid te weeg bij betrokkenen
en/of omgeving
- Het verschijnsel vertoont kenmerken die ook bij anderen als storend zijn ervaren
en te beschrijven zijn binnen een psychiatrisch begrippenkader
- Definitie: een stoornis in de cognitieve, affectieve en/of conatieve(in
impulsiviteit/controle) functies die gepaard gaat met significante lijdensdruk en/of
beperkingen in het sociaal functioneren
- In NL is DSM5 het classificatiesysteem. In dat boek staan allerlei stoornissen met
daarin criteria waaraan je de stoornis kan herkennen. Waarom is classificatie
nodig?
Ordeningsprincipe
Communicatie naar bv. andere behandelaars, verzekeraars en juristen
Waarom diagnostiek?
- Verklaring voor, dus oorzaken vinden
- Prognose: ernst van de stoornis, risico recidive delict wegens stoornis
- Behandeling: cure, care, control
Waarom een causaal verband met een psychiatrische stoornis? Er hoeft geen causaal
verband te worden aangetoond tussen de stoornis en het ten laste gelegde, omdat
wanneer iemand niet meewerkt je dan nooit TBS op zou kunnen leggen. MAAR: tussen de
recidive en de stoornis moet je wel een causaal verband aan kunnen tonen.
TBS art. 37a Sr. artikel is er om de samenleving te beschermen:
- Gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestvermogen
- Min 4 jaar celstraf of een specifiek genoemd feit
Het causaal verband tussen stoornis en delict:
- Bv. depressie leidt tot suïcide
- Bv. antisociale persoonlijkheidsstoornis leidt tot diefstal met bedreiging
- Bv. periodieke explosieve stoornis leidt tot agressie
, - Onderzoek naar causaliteit is lastig, VE weigert medewerking/ontkent/zegt het
zich niet te herinneren of kan het zich echt niet herinneren.
Gedragskundige gaat op zoek naar disfuncties en een risicotaxatie maken. Ook kijkt hij
naar het neurocognitief functioneren en de hersenfuncties.
Antisociale persoonlijkheidsstoornis:
A. Diepgaand patroon van weinig respect en achting voor anderen:
1. Houdt zich niet aan sociale normen
2. Oneerlijk, liegt en bedriegt herhaaldelijk voor eigen voordeel of plezier
3. Leeft impulsief, onvermogen vooruit te plannen
4. Geprikkeld, snel agressief, komt snel tot vechtpartijen
5. Is roekeloos: hij bekommert zich op een gevaarlijke manier niet over de
veiligheid van zichzelf of anderen
6. Constante onverantwoordelijkheid, geen geregeld leven, geen vaste baan,
komt financiële verplichtingen niet na
7. Spijt ontbreekt, neigt gedrag goed te praten
B. Aanwijzing normoverschrijdend-gedragsstoornis voor de 15 jarige leeftijd is
bereikt
Man uit de casus: antisociale persoonlijkheidsstoornis?
- Veelzijdig crimineel patroon, lang doc.
- Veroordeling ivm opgeven valse naam, dus liegen/bedriegen
- Op zijn 38e nog niet stabiels opgebouwd
- Meerdere geweldsdelicten, dus agressief
- Spijt voor eerdere veroordelingen ontbrak, hij legde alles altijd uit als “pech”
- Dus: genoeg kenmerken voor antisociale persoonlijkheidsstoornis
Psychopathie: A-criteria
- Gladheid
- Eigendunk
- Pathologisch liegen
- Manipulatief
- Geen schuldgevoel
- Oppervlakkig affect
- Gebrek empathie
- Externaliseert ligt altijd aan een ander/ externe factoren
Psychopathie: B-criteria
- Thrill seeking
- Parasitair
- Slechte beheersing
- Gedragsproblemen jeugd
- Geen realistische doelen
- Impulsief
- Onverantwoordelijk
- Jeugdcriminaliteit
- Schending voorwaarden
- Als de B-criteria erbij komen, dan is er grote kans op herhaling van het delict
