Kinderwens 2
Inhoud
Seksualiteit en verminderde vruchtbaarheid.....................................................................................2
Slechtnieuws gesprek........................................................................................................................5
Pathologie van het endocriene stelsel...............................................................................................9
Wetenschappelijk onderzoek..........................................................................................................15
Diagnostiek pathologische vruchtbaarheidsstoornissen..................................................................17
Cyclusstoornissen.............................................................................................................................17
Endometriose...................................................................................................................................20
Uterusafwijkingen............................................................................................................................21
Tubapathologie.................................................................................................................................23
Genetische afwijkingen....................................................................................................................24
Mannelijke subfertiliteit...................................................................................................................27
Seksuele problemen.........................................................................................................................27
Diagnostiek.......................................................................................................................................28
OLR-Leerdoelen (lijst)
3. Pathologie, zorg & begeleiding
o De student definieert en beschrijft algemene pathologie in endocrinologie en pathologische aandoeningen van de
voortplanting bij man en vrouw
o De student kan symptomen van uitblijvende zwangerschap herkennen en opsporen
4. Psychosociale context
o De student kan de verschillende fases in een rouwproces benoemen en omschrijven
o De student kan in een gesimuleerde situatie een slecht nieuws gesprek voeren rekening houdend met de
aandachtspunten
o De student karakteriseert seksuele problematiek bij voortplantingsproblemen
10. Evidence-based zorg
o De student is in staat om het professioneel handelen wetenschappelijk te onderbouwen volgens de methodiek
van “evidence based midwifery”
1
,Seksualiteit en verminderde vruchtbaarheid
Miek Brouns, 21-20-2019
Inleiding
- Vroeger: seks en vruchtbaarheid onlosmakelijk aan elkaar gekoppeld (religie: functie seks = procreatie)
- Snelle verandering owv meer kennis seksuele en reproductie fysiologie (welvaartsgroei, ontkerkelijking,
individualisme, middelen, emancipatie ….) Van puur biologische benadering naar biopsychosociale
- Anticonceptie, vruchtbaarheidsbehandelingen, ontstaan nieuwe liberale seksuele moraal
Ontkoppeling seks en procreatie
In België wordt 1 op de 6 koppels geconfronteerd met vruchtbaarheidsproblemen. De conceptiekans wordt beïnvloed door
de kwaliteit en kwantiteit van hun seksuele functioneren:
- Coïtusfrequentie (elke dag/ om de dag vrijen)
Bij vruchtbare stellen is de conceptiekans <6m bij 4 of meer x/week ruim 80%.
Bij 1 tot 2 x/week 32% en bij <1 x/week 17%
- Ejaculatiefrequentie (ook elke dag / om de dag, zaadkwaliteit gaat achteruit bij overmatig/ te weinig ejaculatie)
Normale kwaliteit: optimaal = 1/d of per 2 dagen (24-48u actief) Hierboven wordt de conceptiekans kleiner.
Bij mindere zaadkwaliteit: hogere frequentie beter: 1-2 x/d
- Opwinding man (hoe meer opgewonden, hoe beter de zaadkwaliteit)
Sommige studies: Hogere mate van opwinding man en langere pre-ejaculatoire fase = positief voor
spermakwaliteit!!! De prostaatfunctie na goede opwinding verbetert.
- Opwinding vrouw (hoe beter het vrijen, meer vochtig, meer ontspannen, meer geneigd seks te herhalen meer
bloed naar vagina = pH neutraler = zaadcellen overleven beter in zuur milieu)
Goed lubricatie voorkomt ook dyspareunie –> Zowel speeksel als de meeste commerciële glijmiddelen hebben
een remmend effect op de kwaliteit van het sperma!!!
- Orgasme vrouw (BMmond trekt samen om zaadcellen op te slurpen)
Aandacht voor seksuele functioneren in de anamnese bij fertiliteitsproblemen!
https://www.ntvg.nl/artikelen/de-invloed-van-seksueel-functioneren-op-de-kans-om-zwanger-te-worden/volledig
1. SEKSUELE PROBLEMEN DIE DE VRUCHTBAARHEID IN DE WEG STAAN
SEKSUELE DISFUNCTIES
- Bij ongeveer één op de 20 tot 25 paren is een seksueel probleem de oorzaak van het niet zwanger worden (soms
weten mensen zelfs niet goed hoe ze moeten vrijen)
- Bevragen in de anamnese! Vaak voorkomende seksuele disfuncties:
Vrouw: vaginisme *
Man: erectieproblemen en ejaculatiestoornissen **
> meer gedetailleerde info over deze seksuele disfuncties zie Vrouw als vrouw 2
* Vaginisme
- Als coïtus moeilijk/onmogelijk is door vaginisme, blijft conceptie uit.
- Hulpvraag staat vaak eerder in teken van kinderwens dan van de seksualiteit (het wordt niet altijd als een
probleem gezien)
- Exploratie functie klacht en hoe beide partners hier tegenaan kijken is belangrijk! bepaalt waar men eerst
aandacht aan besteed
- Dyspareunie,..? (kijken of het niet een ander probleem is)
- In geval prioritaire kinderwens: zelfinseminatie + kortdurende sekscounseling
- Aandacht opvolging:
-Zwangerschap (van te voren angsten bespreken, over de bevalling. Toucheren gaat moeilijk)
-Bevalling (inbrengen is iets anders dan er uit duwen, vaginaal bevallen is vaak wel mogelijk)
-postpartum (vaginisme keert terug na de bevalling)
** Erectieproblemen en orgasmestoornissen
- Indien men er niet is slaagt om tijdens de vruchtbare periode van de vrouw intravaginaal te ejaculeren
- Grondige seksuele anamnese:
Falende erectie/ ejaculatieprobleem/beiden? (lijken op elkaar)
Primaire klacht of ontstaan in kader van kinderwens? (vaak stress/faalangst rondom de kinderwens)
Situationeel of gegeneraliseerd probleem?
2
, - Somatogene (medicatie/ hartklachten… want hartproblemen en erectieproblemen gaan vaak hand in hand) of
psychogene etiologie (faalangst)?
Mogelijke strategieën om fertiliteitsprobleem aan te pakken:
Kunstmatige Inseminatie met eigen sperma:
- Indien man via masturbatie wel kan ejaculeren
- Zelfinseminatie heeft de voorkeur
- In geval van zeer onregelmatige ejaculatie kan de spermakwaliteit hiervoor te slecht zijn
Indien gegeneraliseerd probleem: (zoals bij verlamming)
- Vibratie
- Rectale elektrische stimulatie onder narcose
- chirurgisch verkregen zaadcellen (
SOA’S
- Een niet goed behandelde soa infectie met chlamydia of gonorroe kan leiden tot Pelvic Inflammatory Disease
(PID)
meer gedetailleerde info over deze sao’s zie bijkomende PowerPoint op digitap (chlamydia, gonorroe etc…)
- De bacteriën uit de vagina klimmen op en komen in de eileiders en vervolgens de buikholte terecht
- start meestal met een eileiderontsteking (salpingitis), maar de ontsteking kan ook uitbreiden naar de eierstokken,
baarmoederhals of baarmoeder.
- Dit kan leiden tot verminderde vruchtbaarheid door vergroeiingen van eileiders of eierstokken
- Afh. van de plaats, de ernst en de oorzaak van de schade kan een operatie (microchirurgie) het probleem
verhelpen.
- In het geval van een afwijking aan de eileiders (dik en stug) en als het slijmvlies geen plooien vertoont, kan het
beter zijn om de eileiders te verwijderen en meteen over te gaan tot een IVF-behandeling.
- Steeds soa-test bij vruchtbaarheidsproblemen!
2. VRUCHTBAARHEIDSPOBLEMEN DIE DE SEKSUALITEIT VERSTOREN
- Vermoeden dat seksuele functioneren verandert bij mensen die zwanger willen worden.
Seks wordt beschreven als ‘beter’, spannender, extra dimensie
Eventuele seksuele effecten van anticonceptie valt weg
Man: cyclisch pieken van testosteron (tegelijk met cyclus van de vrouw)
- Onvruchtbaarheid is een ernstige life stressor en de daarbij behorende behandelingen zijn zowel lichamelijk als
psychisch ingrijpend
Fertiliteitspatiënten lopen meer risico op het ontwikkelen van seksuele problemen.
- De meest gerapporteerde seksuele problemen bij koppels met vruchtbaarheidsstoornissen zijn:
Daling in seksuele verlangen
Afname vrijfrequentie
Verminderd plezier en intimiteit
Verlaagd seksuele zelfbeeld
Tips/ informeren:
- Accepteer dat de passie (even) wat minder is
- Intimiteit is meer dan alleen seks
- Maak tijd voor elkaar
- Blijf in gesprek
- Zin in seks kan je ‘maken’
- De invloed op de partnerrelatie blijkt uit onderzoeksresultaten niet eenduidig: Grote individuele verschillen
Fase van uitblijvende zwangerschap
- Gevoel van controleverlies (bijv. vrouwen gaan veel testen doen)
- Koppel is op zichzelf aangewezen (koppel is vaak nog niet open)
- Onzekerheid
- Frustratie
Seksualiteit krijgt andere betekenis
- Contact en lustfunctie (verhoogde lust na kinderwens) reproductieve functie (vrijen om voort te planten)
- Meer coïtusgericht
- Rond de eisprong (coitusfreq. Gaat omlaag, alleen nog vrijen rond de eisprong)
- Vaker initiatiefname door vrouwen
- Plezier en intimiteit -> spanning en vermijding
- Afname vrijfrequentie en seksuele satisfactie
3
Inhoud
Seksualiteit en verminderde vruchtbaarheid.....................................................................................2
Slechtnieuws gesprek........................................................................................................................5
Pathologie van het endocriene stelsel...............................................................................................9
Wetenschappelijk onderzoek..........................................................................................................15
Diagnostiek pathologische vruchtbaarheidsstoornissen..................................................................17
Cyclusstoornissen.............................................................................................................................17
Endometriose...................................................................................................................................20
Uterusafwijkingen............................................................................................................................21
Tubapathologie.................................................................................................................................23
Genetische afwijkingen....................................................................................................................24
Mannelijke subfertiliteit...................................................................................................................27
Seksuele problemen.........................................................................................................................27
Diagnostiek.......................................................................................................................................28
OLR-Leerdoelen (lijst)
3. Pathologie, zorg & begeleiding
o De student definieert en beschrijft algemene pathologie in endocrinologie en pathologische aandoeningen van de
voortplanting bij man en vrouw
o De student kan symptomen van uitblijvende zwangerschap herkennen en opsporen
4. Psychosociale context
o De student kan de verschillende fases in een rouwproces benoemen en omschrijven
o De student kan in een gesimuleerde situatie een slecht nieuws gesprek voeren rekening houdend met de
aandachtspunten
o De student karakteriseert seksuele problematiek bij voortplantingsproblemen
10. Evidence-based zorg
o De student is in staat om het professioneel handelen wetenschappelijk te onderbouwen volgens de methodiek
van “evidence based midwifery”
1
,Seksualiteit en verminderde vruchtbaarheid
Miek Brouns, 21-20-2019
Inleiding
- Vroeger: seks en vruchtbaarheid onlosmakelijk aan elkaar gekoppeld (religie: functie seks = procreatie)
- Snelle verandering owv meer kennis seksuele en reproductie fysiologie (welvaartsgroei, ontkerkelijking,
individualisme, middelen, emancipatie ….) Van puur biologische benadering naar biopsychosociale
- Anticonceptie, vruchtbaarheidsbehandelingen, ontstaan nieuwe liberale seksuele moraal
Ontkoppeling seks en procreatie
In België wordt 1 op de 6 koppels geconfronteerd met vruchtbaarheidsproblemen. De conceptiekans wordt beïnvloed door
de kwaliteit en kwantiteit van hun seksuele functioneren:
- Coïtusfrequentie (elke dag/ om de dag vrijen)
Bij vruchtbare stellen is de conceptiekans <6m bij 4 of meer x/week ruim 80%.
Bij 1 tot 2 x/week 32% en bij <1 x/week 17%
- Ejaculatiefrequentie (ook elke dag / om de dag, zaadkwaliteit gaat achteruit bij overmatig/ te weinig ejaculatie)
Normale kwaliteit: optimaal = 1/d of per 2 dagen (24-48u actief) Hierboven wordt de conceptiekans kleiner.
Bij mindere zaadkwaliteit: hogere frequentie beter: 1-2 x/d
- Opwinding man (hoe meer opgewonden, hoe beter de zaadkwaliteit)
Sommige studies: Hogere mate van opwinding man en langere pre-ejaculatoire fase = positief voor
spermakwaliteit!!! De prostaatfunctie na goede opwinding verbetert.
- Opwinding vrouw (hoe beter het vrijen, meer vochtig, meer ontspannen, meer geneigd seks te herhalen meer
bloed naar vagina = pH neutraler = zaadcellen overleven beter in zuur milieu)
Goed lubricatie voorkomt ook dyspareunie –> Zowel speeksel als de meeste commerciële glijmiddelen hebben
een remmend effect op de kwaliteit van het sperma!!!
- Orgasme vrouw (BMmond trekt samen om zaadcellen op te slurpen)
Aandacht voor seksuele functioneren in de anamnese bij fertiliteitsproblemen!
https://www.ntvg.nl/artikelen/de-invloed-van-seksueel-functioneren-op-de-kans-om-zwanger-te-worden/volledig
1. SEKSUELE PROBLEMEN DIE DE VRUCHTBAARHEID IN DE WEG STAAN
SEKSUELE DISFUNCTIES
- Bij ongeveer één op de 20 tot 25 paren is een seksueel probleem de oorzaak van het niet zwanger worden (soms
weten mensen zelfs niet goed hoe ze moeten vrijen)
- Bevragen in de anamnese! Vaak voorkomende seksuele disfuncties:
Vrouw: vaginisme *
Man: erectieproblemen en ejaculatiestoornissen **
> meer gedetailleerde info over deze seksuele disfuncties zie Vrouw als vrouw 2
* Vaginisme
- Als coïtus moeilijk/onmogelijk is door vaginisme, blijft conceptie uit.
- Hulpvraag staat vaak eerder in teken van kinderwens dan van de seksualiteit (het wordt niet altijd als een
probleem gezien)
- Exploratie functie klacht en hoe beide partners hier tegenaan kijken is belangrijk! bepaalt waar men eerst
aandacht aan besteed
- Dyspareunie,..? (kijken of het niet een ander probleem is)
- In geval prioritaire kinderwens: zelfinseminatie + kortdurende sekscounseling
- Aandacht opvolging:
-Zwangerschap (van te voren angsten bespreken, over de bevalling. Toucheren gaat moeilijk)
-Bevalling (inbrengen is iets anders dan er uit duwen, vaginaal bevallen is vaak wel mogelijk)
-postpartum (vaginisme keert terug na de bevalling)
** Erectieproblemen en orgasmestoornissen
- Indien men er niet is slaagt om tijdens de vruchtbare periode van de vrouw intravaginaal te ejaculeren
- Grondige seksuele anamnese:
Falende erectie/ ejaculatieprobleem/beiden? (lijken op elkaar)
Primaire klacht of ontstaan in kader van kinderwens? (vaak stress/faalangst rondom de kinderwens)
Situationeel of gegeneraliseerd probleem?
2
, - Somatogene (medicatie/ hartklachten… want hartproblemen en erectieproblemen gaan vaak hand in hand) of
psychogene etiologie (faalangst)?
Mogelijke strategieën om fertiliteitsprobleem aan te pakken:
Kunstmatige Inseminatie met eigen sperma:
- Indien man via masturbatie wel kan ejaculeren
- Zelfinseminatie heeft de voorkeur
- In geval van zeer onregelmatige ejaculatie kan de spermakwaliteit hiervoor te slecht zijn
Indien gegeneraliseerd probleem: (zoals bij verlamming)
- Vibratie
- Rectale elektrische stimulatie onder narcose
- chirurgisch verkregen zaadcellen (
SOA’S
- Een niet goed behandelde soa infectie met chlamydia of gonorroe kan leiden tot Pelvic Inflammatory Disease
(PID)
meer gedetailleerde info over deze sao’s zie bijkomende PowerPoint op digitap (chlamydia, gonorroe etc…)
- De bacteriën uit de vagina klimmen op en komen in de eileiders en vervolgens de buikholte terecht
- start meestal met een eileiderontsteking (salpingitis), maar de ontsteking kan ook uitbreiden naar de eierstokken,
baarmoederhals of baarmoeder.
- Dit kan leiden tot verminderde vruchtbaarheid door vergroeiingen van eileiders of eierstokken
- Afh. van de plaats, de ernst en de oorzaak van de schade kan een operatie (microchirurgie) het probleem
verhelpen.
- In het geval van een afwijking aan de eileiders (dik en stug) en als het slijmvlies geen plooien vertoont, kan het
beter zijn om de eileiders te verwijderen en meteen over te gaan tot een IVF-behandeling.
- Steeds soa-test bij vruchtbaarheidsproblemen!
2. VRUCHTBAARHEIDSPOBLEMEN DIE DE SEKSUALITEIT VERSTOREN
- Vermoeden dat seksuele functioneren verandert bij mensen die zwanger willen worden.
Seks wordt beschreven als ‘beter’, spannender, extra dimensie
Eventuele seksuele effecten van anticonceptie valt weg
Man: cyclisch pieken van testosteron (tegelijk met cyclus van de vrouw)
- Onvruchtbaarheid is een ernstige life stressor en de daarbij behorende behandelingen zijn zowel lichamelijk als
psychisch ingrijpend
Fertiliteitspatiënten lopen meer risico op het ontwikkelen van seksuele problemen.
- De meest gerapporteerde seksuele problemen bij koppels met vruchtbaarheidsstoornissen zijn:
Daling in seksuele verlangen
Afname vrijfrequentie
Verminderd plezier en intimiteit
Verlaagd seksuele zelfbeeld
Tips/ informeren:
- Accepteer dat de passie (even) wat minder is
- Intimiteit is meer dan alleen seks
- Maak tijd voor elkaar
- Blijf in gesprek
- Zin in seks kan je ‘maken’
- De invloed op de partnerrelatie blijkt uit onderzoeksresultaten niet eenduidig: Grote individuele verschillen
Fase van uitblijvende zwangerschap
- Gevoel van controleverlies (bijv. vrouwen gaan veel testen doen)
- Koppel is op zichzelf aangewezen (koppel is vaak nog niet open)
- Onzekerheid
- Frustratie
Seksualiteit krijgt andere betekenis
- Contact en lustfunctie (verhoogde lust na kinderwens) reproductieve functie (vrijen om voort te planten)
- Meer coïtusgericht
- Rond de eisprong (coitusfreq. Gaat omlaag, alleen nog vrijen rond de eisprong)
- Vaker initiatiefname door vrouwen
- Plezier en intimiteit -> spanning en vermijding
- Afname vrijfrequentie en seksuele satisfactie
3
