Dageraad der Volksbevrijding - aantekeningen

Week 1 - inleiding
1894 - breukjaar

Periodes:
-​ 1870-1894
-​ 1894-1916
-​ 1916-1940

Geschiedenis van het socialisme en de arbeidersbeweging in Nederland, 1870-1940
Socialisme zit niet in heel Nederland → Noorden, Amsterdam, Nijmegen, Rotterdam → groei
van Rotterdam kwam door Brabantse en zeelandse migranten: conservatief
Amsterdamse migranten kwam uit het noorden: socialistisch → dit hield Amsterdam
dominant in de arbeidersbeweging ten opzichte van Rotterdam

Klassentegenstellingen is het grootste probleem volgens de socialisten
-​ Productiemiddelen in handen van de arbeiders ipv de privé personen die een klasse
van bezitters vormen, hier tegenover staan de bezittingslozen: de arbeiders
-​ Veel leiders van de SDAP waren intellectuelen, dus geen onderdeel van de
bezittingslozen

Schisma’s in de Nederlandse socialistische beweging (zie schema powerpoint)
-​ Sociaal-democratische Bond (SDB) vanaf 1880 (revolutionaire kant)
-​ Politieke beweging en vakcentrale
-​ 1984: ideologische strijd links/rechts leidt tot de oprichting van de SDAP onder
Troelstra (integratie kant)
-​ 1907/09: Afsplitsing vanuit de SDAP: de CPN (tussen revolutie en integratie in)
-​ Anarchisme → losse groep mensen/acties, niet echt een partij (revolutie kant)

Schisma’s in het Interbellum
-​ Anarchisme in veel varianten
-​ Communisme met verschillende partijen, waaronder CPN en CPH(?)
-​ SDAP blijft bestaan, tot 1946

Historiografie
-​ Socialistische geschiedenis werd altijd geschreven door socialisten
-​ Twee schrijvers: Berend Bymholt uit anarchistische kringen (1864-1947) en Willem
Hubertus Vliegen uit SDAP kringen (1862-1947)
-​ Troelstra en de SDAP kwamen ook met eigen boeken


Week 2 - 1870-1895
Lang verhaal over historiografie
Bymholt omschrijft vanuit anarchistisch perspectief
Vliegen omschrijft vanuit sociaaldemocratisch perspectief
Nieuwenhuis
Troelstra

,Biografieën
Socialistische geschiedenis

Toelichting bij schema
-​ 1869: Nederlandse Werklieden Verbond opgericht → internationaal dezelfde strijd
aan in andere landen
-​ 1e internationale afdeling: van alles tegelijk, aaneensluiting van verschillende
vakverenigingen → Internationaal werklieden-verbond: corporatie en
vakcentrale in een → hierom geen politieke partij
-​ Uit deze internationale … leidt wel tot de strijd van kiesrecht
-​ 1856: de Dageraad → mensen die geloven in leven zonder god
-​ Multatuli en Klaas Ris → Multatuli maakte duidelijk dat arbeiders te weinig
verdienden om te kunnen leven
-​ Vakverenigingen kwamen op in de jaren 1860
-​ Deden aan veel sociale zaken: begrafenissen
-​ Vakvereniging: lokale organisatie van vakgenoten → aaneensluiting tot
landelijke organisatie is een vakbond → aaneenrijgen van vakbonden maakt
een vakcentrale (internationaal(?))
-​
-​ Internationale ontwikkelingen 1870: commune, escalatie Frankrijk: Bloedige meiweek
-​ Karl marx was de Bin Laden van 1871
-​ deel van de internationalen verliest in NL aanhang door het nieuwe verbond
Algemeen Nederlandsch Werklieden Verbond
-​ Samenwerking met progressieve liberalen om leven van arbeiders beter te
maken
-​ Tegenwind tegen Internationalen door Parijse Commune, ook in de boeren van de
Internationalen ontstaat een conflict → twee kanten: 1 aangevoerd door Marx en 2
anarchisten aangevoerd door Bakunin → Marx aanhangers winnen door steun Duitse
socialisten

-​ Internationalen raakt ontboden, ook door NL secties → verschillende vakbonden
leden melden zich hierom bij de ANWV → ANWV en oud-internationalen maken
propaganda
-​ Christenen vinden de ANWV te liberaal/links → afscheiding: Patrimonium in
1876
-​ Conflict ANWV - oud-Internationalen → gedwongen te vertrekken: oprichting
Sociaal-democratische vereniging
-​ Dominee Domela Nieuwenhuis keert zich af van domineeschap → keert zich tot het
socialisme → trekt Amsterdamse sociaaldemocraten → geven teksten van voormalig
dominee uit
-​ Meerdere lokale verenigingen sluiten zich aan tot de Sociaal Democratische Bond in
1881 (van Nieuwenhuis(?))
-​ Bond kan meedoen aan verkiezingen, maar doet dit niet → is niks voor
arbeiders
-​ Buitenland
-​ Duitsland had socialistische partij die sterk groeide: succesvol
-​ GB zwaartepunt arbeidersbeweging bij de vakbonden

, -​ Belgen leggen zwaartepunt bij de coöperatie
-​ Fransen brengen traditionele inspiratie voor revolutie

Eisen jaren 1880
-​ Strijd voor kiesrecht: campagne vanuit de SBD
-​ Ze dreigen met revolutie
-​ Acht uren werkdag
-​ Internationale strijd

-​ Palingoproer 1886
-​ Dreiging socialistische revolutie
-​ Veel werkeloosheid, overbevolking, slechte hygiëne Amsterdam
-​ Sprake van traditie/spel → politie grijpt in vanwege dierenmishandeling →
escalatie → socialisten net klaar met vergaderen: misverstand
-​ Men dacht dus dat dit een socialistische revolutie was, maar dat was het niet,
politie grijpt uiteindelijk in, veel doden
-​ Slag om café zinken
-​ Café overgenomen door politie 1885
-​ Politieschandaal
-​ Oranjefuries Adam 1887
-​ Socialistische boekwinkel in elkaar geslagen

-​ Na 1890 ontploft de SBD in het noorden
-​ Nieuwenhuis krijgt veel aanhang in het noorden
-​ Polarisatie
-​ Linkse liberalen komen met Heldt enquête over welzijn arbeiders
-​ Kwestie of de SBD moest meewerken met Heldt enquête/liberalen → weigert
-​ Jaren 1890: SBD gaat niet mee met liberalen, willen werklozen in beweging brengen:
opstand langs de huizen van elite
-​ Socialisten gaan zich meer richten op met elkaar dingen doen


Week 3 - 1894 - 1918
Schisma van 1894
Vanaf 1894 noemt men zich de aanhanger van het nieuwe socialisme → nieuwe fase, de
oude beweging wordt gezien als primitief: deze mensen gingen niet rationeel/
wetenschappelijk te werk en slecht georganiseerd
-​ Men kon lid worden van de SDB via bijv een socialistische theatergroep →
onprofessioneel
-​ Met de nieuwe fase maakte de sociaaldemocraten een goede opmars voor de eerste
15 jaar van 1900 → minder vanaf WOI

Data
-​ 1894 schisma
-​ 1903 spoorwegstaking
-​ 1909 schisma Deventer
-​ 1913 Congres van Zwolle
-​ 1914 godsvrede