Veerkracht: bijeenkomst 5: empowerment als handelingskader op drie niveaus
Lezen: H4 en H5 van Naar het hart van empowerment van Boumans (2016) via de website
van Movisie te downloaden op:
https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/publication-attachment/Naar-het-hart-van-
empowerment-deel-1%20%5BMOV-9903814-1.0%5D.pdf
Samenvatting: Naar het hart van empowerment- H4 en H5
H4
Er zijn 2 empowermenttaken van zorg en welzijn:
1=ondersteunen van empowermentprocessen & 2= faciliteren van empowermentprocessen.
Nog een extra taak voor zorg en welzijn indien nodig is 3= de stap daarvoor: mogelijkheid
voor de dialoog scheppen.
Niveau van het individu:
Denk hierbij aan aanreiken van tools. Het geven van individuele- of groepsbegeleiding of
ondersteuning. Deze kunnen leiden tot een vergroting van de eigen invloed op de
levensgebieden.
Niveau van de samenleving:
Denk hierbij aan (ontmoetings)praktijken die kunnen leiden tot een vergroting van eigen en
collectieve handelingsmogelijkheden.
4.1 Het ondersteunen van empowerment op het niveau van het individu en zijn/haar
omgeving
4.1.1 Principes van empowerend werken: Niveau van het individu en de context
De volgende algemene principes kunnen worden geformuleerd voor het onder steunen van
empowerment op het niveau van het individu en zijn/haar context. De uitwerking van deze
principes zal in elke situatie weer anders zijn
1= doel= is het vergroten van de leefwereld. De cliënt ervaart een verschuiven van bepaald
worden naar bepalen.
A= Primair doel van de praktijk is het vergroten van de leefwereld, dat wil zeggen het
vergroten van de mogelijkheden om in uitwisseling met anderen een eigen invulling te
geven aan het leven op de gebieden:
gezondheid (lichamelijk en psychisch functioneren)
,woon en leefomgeving
relaties en sociale contacten
dagbesteding in de vorm van opleiding, beroep en werk
vrijetijdsbesteding
maatschappelijk, sociaal en burgerlijk leven (persoonlijke levensstijl, zingeving, burgerschap)
- Het doel is niet vooraf, door een externe partij, vastgesteld.
- Het doel is niet strategisch van aard bijvoorbeeld gericht op kostenbesparing, een
vermindering van zorg, participatiedwang of eenzijdige aanpassing en assimilatie.
- Aan het niet behalen van doelen zijn geen sancties verbonden.
B= Secundair doel is het vergroten van de acceptatie van de kwetsbaarheid en het
versterken van de regie over de vormgeving van de daarbij horende afhankelijkheid
- Het doel is niet primair het opheffen van de kwetsbaarheid of afhankelijkheid.
2= aanpak= strategieën, samenwerkingsmogelijkheden, steunbronnen, hulpbronnen en
tools.
A= De praktijk biedt strategieën, samenwerkingsmogelijk heden, steun en hulpbronnen
(inclusief ervaringsdeskundigheid) of tools die door middel van reflectie en actie kunnen
bijdragen aan het opheffen van machteloosheid en aan een vergroting van de mogelijkheid
zelf invulling te geven aan de levensgebieden.
B= De praktijk biedt strategieën, samenwerkingsmogelijkheden, steun en hulpbronnen
(inclusief ervaringsdeskundigheid) of tools die door middel van reflectie en actie kunnen
bijdragen aan het omgaan met en verminderen van de invloed van belemmerende krachten
in de maatschappelijke context en belemmerende krachten vanuit de ziekte/beperking
C= De praktijk biedt strategieën, samenwerkingsmogelijkheden, steun en hulpbronnen of
tools om de eigen afhankelijkheid te (leren) accepteren.
- De strategieën, samenwerkings mogelijkheden, steun- en hulpbronnen of tools zijn
niet vooraf door een externe partij gekozen
3= Kenmerken aanpak: Dialoog, integraal en steun
A= dialoog = De praktijk biedt ruimte voor dialoog met betrokkenen over persoonlijke
doelen en werkwijze/middelen. Er wordt voldoende onderzocht in hoeverre dialoog mogelijk
is en indien nodig worden voorwaarden voor dialoog gecreëerd, al dan niet met strategische
middelen.
B= Integraal werken = De praktijk is integraal van aard, dat wil zeggen dat er gewerkt wordt
met erkenning van de gehele mens en al zijn levensgebieden. Bij voorkeur wordt er op
meerdere levensgebieden gewerkt en zowel aan het vergroten van mogelijkheden als aan
het wegnemen van belemmeringen.
,C= Voldoende steun = Er wordt voldoende steun geboden om een veranderingsproces
mogelijk te maken. Het sociale netwerk speelt daarbij een rol.
4= voorwaarden: erkenning van zowel mogelijkheden als beperkingen.
A= De praktijk geeft uitgebreide erkenning aan de mogelijkheden die een cliënt heeft om te
groeien maar evenzeer aan de beperkingen, voortkomend uit zijn ziekte of kwetsbaarheid,
die groei kunnen belemmeren.
B= De praktijk geeft uitgebreide erkenning aan de mogelijkheden die de maatschappij biedt
om te kunnen groeien maar evenzeer aan de maatschappelijke systemen die groei kunnen
belemmeren.
- Gekozen doelen en middelen zijn in relatie tot de kenmerken van de kwetsbaarheid
en de maatschappelijke context realistisch en niet betuttelend of overoptimistisch
4.2 Het faciliteren van empowerment op het niveau van de samenleving
Empowerment houdt het vergroten van de leefwereld in. De leefwereld is niet iets
individueels, het is de ruimte waar mensen met elkaar uitwisselen en ‘in dialoog zijn’ over
hoe en vanuit welke betekenis zij met elkaar omgaan en hun leven vormgeven.
Empowerment ontstaat in de context van ‘colearning’: op gelijkwaardige basis samen
werken aan gezamenlijk vastgestelde doelen en betekenisgeving. Hiervoor is een gastvrije
niche in de samenleving nodig, een plek waar men als subject anderen kan ontmoeten en
zinvolle activiteiten kan ondernemen. Een heel andere manier van empowerment
bevorderen is daarom het vergroten van gezamenlijke zeggenschap. Door plekken te
creëren waar men anderen kan ontmoeten en activiteiten kan ondernemen, kan
empowerment worden gefaciliteerd. Ook hier is het doel het vergroten van de leefwereld
maar de aanpak is anders. De voorwaarden worden gecreëerd, de situatie wordt geschapen,
waarin processen van empowerment op gang kunnen komen. Onderlinge verbindingen en
samenwerking staan daarbij centraal.
1= doel= is het vergroten van de leefwereld. De cliënt ervaart een verschuiving van bepaald
worden naar bepalen.
A= primair doel van de praktijk is het vergroten van de leefwereld, dat wil zeggen het
vergroten van de mogelijkheden om in uitwisseling met anderen een eigen invulling te
geven aan het leven. Daarbij kunnen er veranderingen ontstaan op de gebieden:
gezondheid (lichamelijk en psychisch functioneren)
woon en leefomgeving
relaties en sociale contacten
dagbesteding in de vorm van opleiding, beroep en werk
vrijetijdsbesteding
maatschappelijk, sociaal en burgerlijk leven
(Persoonlijke levensstijl, zingeving, burgerschap).
- Doelen worden gaandeweg ontwikkeld.
, - Doelen zijn niet strategisch van aard bijvoorbeeld gericht op kostenbesparing, een
vermindering van zorg, participatiedwang of eenzijdige aanpassing en assimilatie.
- Aan het niet behalen van doelen zijn geen sancties verbonden.
B= secundair doel is het op samenlevingsniveau vergroten van de acceptatie van ‘anders zijn’
en het versterken van de regie en de keuzemogelijkheden over de wijze waarop de daarbij
behorende afhankelijkheid wordt vormgegeven (inclusief het tegengaan van uitsluiting en
stigmatisering)
- Het primaire doel is niet het opheffen van de kwetsbaarheid of afhankelijkheid.
2= Aanpak: Faciliteren van ontmoeting en ontplooiing, verlagen van drempels, bieden van
ondersteuning, tools en realistische participatiekansen
A= De praktijk faciliteert ontmoeting met gelijke anderen en ontplooiing, biedt
ondersteuning, tools en realistische participatiekansen die kunnen bijdragen aan het
opheffen van machteloosheid en aan een vergroting van de leefwereld door middel van
(spontane) reflectie en collectieve actie.
B= De praktijk faciliteert ontmoeting met gelijke anderen en ontplooiing, biedt
ondersteuning, tools en realistische participatiekansen die kunnen bijdragen aan het
omgaan met belemmerende krachten in de maatschappelijke context en belemmerende
krachten vanuit de ziekte/beperking.
C= De praktijk faciliteert ontmoeting met gelijke anderen en ontplooiing, biedt
ondersteuning, tools en realistische participatiekansen die kunnen bijdragen aan het (leren)
accepteren van de eigen afhankelijkheid.
- De praktijk biedt de voorwaarden voor empowerment, maar is niet zelf actief aan het
interveniëren.
3= Kenmerken aanpak: Dialoog, breed georiënteerd en flexibel, steun
A= De praktijk biedt ruimte voor dialoog tussen betrokkenen over gezamenlijke doelen en
werkwijze/ middelen.
B= De praktijk biedt ruimte voor de gehele mens en faciliteert initiatieven op allerlei vlakken
zoals sociale activiteiten, sport & beweging, creativiteit, leren, zorg, belangenbehartiging et
cetera.
C= Er wordt voldoende steun geboden om ontmoeting en verandering mogelijk te maken.
Het sociaal netwerk speelt een belangrijke rol.
, 4= Voorwaarden: Erkenning van zowel mogelijkheden als beperkingen
A= De praktijk geeft uitgebreide erkenning aan de mogelijkheden die een cliënt heeft om te
groeien maar evenzeer aan de beperkingen, voortkomend uit zijn ziekte of kwetsbaarheid,
die groei kunnen belemmeren.
B= De praktijk geeft uitgebreide erkenning aan de mogelijkheden die de maatschappij biedt
om te kunnen groeien, maar even zeer aan de maatschappelijke systemen die groei kunnen
belemmeren.
- Geboden mogelijkheden zijn in relatie tot de kenmerken van de kwetsbaarheid en de
maatschappelijke context realistisch en niet betuttelend of overoptimistisch.
4.3 inbedding van empowerend werken
- Of de beschreven voorbeelden in werkelijkheid empowerend werken, hangt af van de
betrokkenen en de context. De enige manier om erachter te komen of het empowerend
werkt is om in dialoog te gaan met de betrokken. Dan vraag je of ze meer macht ervaren
over hun leven. Deze terugkoppeling is een belangrijk onderdeel van het empowerend
werken.
- Om binnen zorg en welzijn bij te kunnen dragen aan empowermentprocessen van
kwetsbare burgers is een belangrijke voorwaarde dat het voldoende financiële, morele en
praktische inbedding krijgt binnen instellingen, bestuursstructuren en
in het landelijke beleid.
- Empowerment is op individueel niveau, organisatieniveau en gemeensschapsniveau
onderling verbonden en van elkaar afhankelijk. Op macroniveau moet empowerment dus
ook mogelijk gemaakt worden. Zo is bijvoorbeeld beleid nodig dat structurele mechanismen
van sociale uitsluiting bestrijdt en zich richt op maatschappelijke deel name van iedereen
(participatie en sociale inclusie). Initiatieven (zowel op micro als mesoniveau) kunnen ener-
zijds afhankelijk zijn van financiële en morele inbedding op het niveau van landelijk beleid
(macroniveau) en daarop anderzijds op allerlei manieren van invloed zijn.
4.4 conclusie
Empowerment dient te allen tijde te worden toegepast op 3 niveaus: individueel niveau
(micro), niveau van de omgeving (meso) en niveau van de samenleving (macro).
Het gaat om faciliteren van ruimte waarbinnen empowerment kan plaatsvinden en om het
bieden van (individuele) ondersteuning.
Lezen: H4 en H5 van Naar het hart van empowerment van Boumans (2016) via de website
van Movisie te downloaden op:
https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/publication-attachment/Naar-het-hart-van-
empowerment-deel-1%20%5BMOV-9903814-1.0%5D.pdf
Samenvatting: Naar het hart van empowerment- H4 en H5
H4
Er zijn 2 empowermenttaken van zorg en welzijn:
1=ondersteunen van empowermentprocessen & 2= faciliteren van empowermentprocessen.
Nog een extra taak voor zorg en welzijn indien nodig is 3= de stap daarvoor: mogelijkheid
voor de dialoog scheppen.
Niveau van het individu:
Denk hierbij aan aanreiken van tools. Het geven van individuele- of groepsbegeleiding of
ondersteuning. Deze kunnen leiden tot een vergroting van de eigen invloed op de
levensgebieden.
Niveau van de samenleving:
Denk hierbij aan (ontmoetings)praktijken die kunnen leiden tot een vergroting van eigen en
collectieve handelingsmogelijkheden.
4.1 Het ondersteunen van empowerment op het niveau van het individu en zijn/haar
omgeving
4.1.1 Principes van empowerend werken: Niveau van het individu en de context
De volgende algemene principes kunnen worden geformuleerd voor het onder steunen van
empowerment op het niveau van het individu en zijn/haar context. De uitwerking van deze
principes zal in elke situatie weer anders zijn
1= doel= is het vergroten van de leefwereld. De cliënt ervaart een verschuiven van bepaald
worden naar bepalen.
A= Primair doel van de praktijk is het vergroten van de leefwereld, dat wil zeggen het
vergroten van de mogelijkheden om in uitwisseling met anderen een eigen invulling te
geven aan het leven op de gebieden:
gezondheid (lichamelijk en psychisch functioneren)
,woon en leefomgeving
relaties en sociale contacten
dagbesteding in de vorm van opleiding, beroep en werk
vrijetijdsbesteding
maatschappelijk, sociaal en burgerlijk leven (persoonlijke levensstijl, zingeving, burgerschap)
- Het doel is niet vooraf, door een externe partij, vastgesteld.
- Het doel is niet strategisch van aard bijvoorbeeld gericht op kostenbesparing, een
vermindering van zorg, participatiedwang of eenzijdige aanpassing en assimilatie.
- Aan het niet behalen van doelen zijn geen sancties verbonden.
B= Secundair doel is het vergroten van de acceptatie van de kwetsbaarheid en het
versterken van de regie over de vormgeving van de daarbij horende afhankelijkheid
- Het doel is niet primair het opheffen van de kwetsbaarheid of afhankelijkheid.
2= aanpak= strategieën, samenwerkingsmogelijkheden, steunbronnen, hulpbronnen en
tools.
A= De praktijk biedt strategieën, samenwerkingsmogelijk heden, steun en hulpbronnen
(inclusief ervaringsdeskundigheid) of tools die door middel van reflectie en actie kunnen
bijdragen aan het opheffen van machteloosheid en aan een vergroting van de mogelijkheid
zelf invulling te geven aan de levensgebieden.
B= De praktijk biedt strategieën, samenwerkingsmogelijkheden, steun en hulpbronnen
(inclusief ervaringsdeskundigheid) of tools die door middel van reflectie en actie kunnen
bijdragen aan het omgaan met en verminderen van de invloed van belemmerende krachten
in de maatschappelijke context en belemmerende krachten vanuit de ziekte/beperking
C= De praktijk biedt strategieën, samenwerkingsmogelijkheden, steun en hulpbronnen of
tools om de eigen afhankelijkheid te (leren) accepteren.
- De strategieën, samenwerkings mogelijkheden, steun- en hulpbronnen of tools zijn
niet vooraf door een externe partij gekozen
3= Kenmerken aanpak: Dialoog, integraal en steun
A= dialoog = De praktijk biedt ruimte voor dialoog met betrokkenen over persoonlijke
doelen en werkwijze/middelen. Er wordt voldoende onderzocht in hoeverre dialoog mogelijk
is en indien nodig worden voorwaarden voor dialoog gecreëerd, al dan niet met strategische
middelen.
B= Integraal werken = De praktijk is integraal van aard, dat wil zeggen dat er gewerkt wordt
met erkenning van de gehele mens en al zijn levensgebieden. Bij voorkeur wordt er op
meerdere levensgebieden gewerkt en zowel aan het vergroten van mogelijkheden als aan
het wegnemen van belemmeringen.
,C= Voldoende steun = Er wordt voldoende steun geboden om een veranderingsproces
mogelijk te maken. Het sociale netwerk speelt daarbij een rol.
4= voorwaarden: erkenning van zowel mogelijkheden als beperkingen.
A= De praktijk geeft uitgebreide erkenning aan de mogelijkheden die een cliënt heeft om te
groeien maar evenzeer aan de beperkingen, voortkomend uit zijn ziekte of kwetsbaarheid,
die groei kunnen belemmeren.
B= De praktijk geeft uitgebreide erkenning aan de mogelijkheden die de maatschappij biedt
om te kunnen groeien maar evenzeer aan de maatschappelijke systemen die groei kunnen
belemmeren.
- Gekozen doelen en middelen zijn in relatie tot de kenmerken van de kwetsbaarheid
en de maatschappelijke context realistisch en niet betuttelend of overoptimistisch
4.2 Het faciliteren van empowerment op het niveau van de samenleving
Empowerment houdt het vergroten van de leefwereld in. De leefwereld is niet iets
individueels, het is de ruimte waar mensen met elkaar uitwisselen en ‘in dialoog zijn’ over
hoe en vanuit welke betekenis zij met elkaar omgaan en hun leven vormgeven.
Empowerment ontstaat in de context van ‘colearning’: op gelijkwaardige basis samen
werken aan gezamenlijk vastgestelde doelen en betekenisgeving. Hiervoor is een gastvrije
niche in de samenleving nodig, een plek waar men als subject anderen kan ontmoeten en
zinvolle activiteiten kan ondernemen. Een heel andere manier van empowerment
bevorderen is daarom het vergroten van gezamenlijke zeggenschap. Door plekken te
creëren waar men anderen kan ontmoeten en activiteiten kan ondernemen, kan
empowerment worden gefaciliteerd. Ook hier is het doel het vergroten van de leefwereld
maar de aanpak is anders. De voorwaarden worden gecreëerd, de situatie wordt geschapen,
waarin processen van empowerment op gang kunnen komen. Onderlinge verbindingen en
samenwerking staan daarbij centraal.
1= doel= is het vergroten van de leefwereld. De cliënt ervaart een verschuiving van bepaald
worden naar bepalen.
A= primair doel van de praktijk is het vergroten van de leefwereld, dat wil zeggen het
vergroten van de mogelijkheden om in uitwisseling met anderen een eigen invulling te
geven aan het leven. Daarbij kunnen er veranderingen ontstaan op de gebieden:
gezondheid (lichamelijk en psychisch functioneren)
woon en leefomgeving
relaties en sociale contacten
dagbesteding in de vorm van opleiding, beroep en werk
vrijetijdsbesteding
maatschappelijk, sociaal en burgerlijk leven
(Persoonlijke levensstijl, zingeving, burgerschap).
- Doelen worden gaandeweg ontwikkeld.
, - Doelen zijn niet strategisch van aard bijvoorbeeld gericht op kostenbesparing, een
vermindering van zorg, participatiedwang of eenzijdige aanpassing en assimilatie.
- Aan het niet behalen van doelen zijn geen sancties verbonden.
B= secundair doel is het op samenlevingsniveau vergroten van de acceptatie van ‘anders zijn’
en het versterken van de regie en de keuzemogelijkheden over de wijze waarop de daarbij
behorende afhankelijkheid wordt vormgegeven (inclusief het tegengaan van uitsluiting en
stigmatisering)
- Het primaire doel is niet het opheffen van de kwetsbaarheid of afhankelijkheid.
2= Aanpak: Faciliteren van ontmoeting en ontplooiing, verlagen van drempels, bieden van
ondersteuning, tools en realistische participatiekansen
A= De praktijk faciliteert ontmoeting met gelijke anderen en ontplooiing, biedt
ondersteuning, tools en realistische participatiekansen die kunnen bijdragen aan het
opheffen van machteloosheid en aan een vergroting van de leefwereld door middel van
(spontane) reflectie en collectieve actie.
B= De praktijk faciliteert ontmoeting met gelijke anderen en ontplooiing, biedt
ondersteuning, tools en realistische participatiekansen die kunnen bijdragen aan het
omgaan met belemmerende krachten in de maatschappelijke context en belemmerende
krachten vanuit de ziekte/beperking.
C= De praktijk faciliteert ontmoeting met gelijke anderen en ontplooiing, biedt
ondersteuning, tools en realistische participatiekansen die kunnen bijdragen aan het (leren)
accepteren van de eigen afhankelijkheid.
- De praktijk biedt de voorwaarden voor empowerment, maar is niet zelf actief aan het
interveniëren.
3= Kenmerken aanpak: Dialoog, breed georiënteerd en flexibel, steun
A= De praktijk biedt ruimte voor dialoog tussen betrokkenen over gezamenlijke doelen en
werkwijze/ middelen.
B= De praktijk biedt ruimte voor de gehele mens en faciliteert initiatieven op allerlei vlakken
zoals sociale activiteiten, sport & beweging, creativiteit, leren, zorg, belangenbehartiging et
cetera.
C= Er wordt voldoende steun geboden om ontmoeting en verandering mogelijk te maken.
Het sociaal netwerk speelt een belangrijke rol.
, 4= Voorwaarden: Erkenning van zowel mogelijkheden als beperkingen
A= De praktijk geeft uitgebreide erkenning aan de mogelijkheden die een cliënt heeft om te
groeien maar evenzeer aan de beperkingen, voortkomend uit zijn ziekte of kwetsbaarheid,
die groei kunnen belemmeren.
B= De praktijk geeft uitgebreide erkenning aan de mogelijkheden die de maatschappij biedt
om te kunnen groeien, maar even zeer aan de maatschappelijke systemen die groei kunnen
belemmeren.
- Geboden mogelijkheden zijn in relatie tot de kenmerken van de kwetsbaarheid en de
maatschappelijke context realistisch en niet betuttelend of overoptimistisch.
4.3 inbedding van empowerend werken
- Of de beschreven voorbeelden in werkelijkheid empowerend werken, hangt af van de
betrokkenen en de context. De enige manier om erachter te komen of het empowerend
werkt is om in dialoog te gaan met de betrokken. Dan vraag je of ze meer macht ervaren
over hun leven. Deze terugkoppeling is een belangrijk onderdeel van het empowerend
werken.
- Om binnen zorg en welzijn bij te kunnen dragen aan empowermentprocessen van
kwetsbare burgers is een belangrijke voorwaarde dat het voldoende financiële, morele en
praktische inbedding krijgt binnen instellingen, bestuursstructuren en
in het landelijke beleid.
- Empowerment is op individueel niveau, organisatieniveau en gemeensschapsniveau
onderling verbonden en van elkaar afhankelijk. Op macroniveau moet empowerment dus
ook mogelijk gemaakt worden. Zo is bijvoorbeeld beleid nodig dat structurele mechanismen
van sociale uitsluiting bestrijdt en zich richt op maatschappelijke deel name van iedereen
(participatie en sociale inclusie). Initiatieven (zowel op micro als mesoniveau) kunnen ener-
zijds afhankelijk zijn van financiële en morele inbedding op het niveau van landelijk beleid
(macroniveau) en daarop anderzijds op allerlei manieren van invloed zijn.
4.4 conclusie
Empowerment dient te allen tijde te worden toegepast op 3 niveaus: individueel niveau
(micro), niveau van de omgeving (meso) en niveau van de samenleving (macro).
Het gaat om faciliteren van ruimte waarbinnen empowerment kan plaatsvinden en om het
bieden van (individuele) ondersteuning.
