Samenvatting
aansprakelijkheidsrecht rs0602
Inhoudsopgave
Leereenheid 1: Plaatsbepaling en functies van het aansprakelijkheidsrecht...............2
Leereenheid 2: Aansprakelijk voor eigen gedrag deel 1............................................10
Leereenheid 3: Aansprakelijkheid voor eigen gedrag deel 3: toerekenbaarheid,
schade, causaal verband en relativiteit.....................................................................19
Leereenheid 4: Kwalitatieve aansprakelijkheid voor zaken en dieren........................24
Leereenheid 5: Kwalitatieve aansprakelijkheden voor personen...............................38
Leereenheid 6: Eigen schuld en verkeersaansprakelijkheid.......................................47
Leereenheid 7: Causaliteit......................................................................................... 52
Leereenheid 8: Remedies, schadevergoeding en verjaring........................................61
Leereenheid 9: Immateriële schade en positie van derden.......................................68
1
,Leereenheid 1: Plaatsbepaling en functies van het
aansprakelijkheidsrecht
Bronnen: Studieboek Verbintenissen uit de wet en Schadevergoeding (druk 10), F.
Ruitenbeek-Bart, En de veroorzaker dan? Par. 2.1.2
(https://pure.eur.nl/en/publications/en-de-veroorzaker-dan-een-empirisch-juridisch-
onderzoek-naar-de-p)
Leerdoelen leereenheid 1:
Uitleggen wat de plaats van het aansprakelijkheidsrecht is in het
verbintenissenrecht;
Toelichten wat het verschil is tussen contractuele en buitencontractuele
aansprakelijkheid;
De functies van het (buitencontractuele) aansprakelijkheidsrecht beschrijven;
Uitleggen wat wordt bedoeld met de begrippen ‘corrigerende rechtvaardigheid’,
‘distributieve rechtvaardigheid’, preventieve werking en genoegdoening.
Uitleggen wat wordt bedoeld met de begrippen schuldaansprakelijkheid,
kwalitatieve aansprakelijkheid en risicoaansprakelijkheid en deze begrippen van
elkaar onderscheiden;
Onderscheid maken tussen de vestiging en de omvang van aansprakelijkheid.
De plaats van het aansprakelijkheidsrecht in het verbintenissenrecht
Tekstboek nr. 1 t/m 3, 5, 8 t/m 12.
Verbintenis: is een vermogensrechtelijke rechtsverhouding tussen twee of meer
personen. De één is de ander tot een prestatie verplicht (schuldenaar), terwijl de ander
tot die prestatie gerechtigd is (schuldeiser).
- Verbintenissen uit de wet kunnen ontstaan uit overeenkomst of uit de wet >
nakoming van verbintenissen.
o Uit overeenkomst: bewuste afspraken tussen partijen (art. 6:213 BW)
o Uit de wet: verplichting die de wet oplegt.
- Nakoming van kale rechtsplichten: als er nog geen schade is. Kan bijv. worden
gevorderd om toekomstige schade te voorkomen.
Een verbintenis is een juridische verplichting waarbij een vermogensrecht van een
ander is betrokken.
Vermogensrecht: recht op geld of goederen.
- Actieve zijde: degene die schade heeft geleden door onrechtmatig handelen,
heeft recht op een schadevergoedng.
- Passieve zijde: degene die schade heeft veroorzaakt, is verplicht om die schade
te vergoeden (art. 6:162 BW).
Geen schade? = geen vermogensrecht.
Onrechtmatige daad: wanneer je een inbreuk maakt op iemands recht. Je
handelt op onbehoorlijke wijze of je doet iets dat in strijd is met een wettelijke
plicht.
Aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad doet een verbintenis tot schadevergoeding
ontstaan (art. 6:162 BW). Deze heeft twee kanten:
1. De rechtsplicht (van de dader) tot de betaling van schadevergoeding;
2. Het subjectieve vermogensrecht (van het slachtoffer) tot het ontvangen van
schadevergoeding.
Verplichting tot schadebeperking:
- Eigen schuld: als de benadeelde niet probeert zijn schade te beperken, kan zijn
recht op volledige schadevergoeding worden verminderd (art. 6:101 BW).
Algemene bepalingen van verbintenissenrecht (art. 6:1 BW – art. 6:161 BW).
Schadevergoeding: is geregeld in art. 6:95 BW.
2
,Gesloten stelsel van verbintenissen: kunnen alleen ontstaan als dit uit de wet
voortvloeit (art. 6:1 BW).
- Flexibiliteit van de wet: de wet laat toe dat verbintenissen ontstaan, ook als de
specifieke bron niet letterlijk in de wet is genoemd. Het moet wel passen bij het
wettelijk stelsel en aansluiten bij al geregelde gevallen.
- Ongerechtvaardigde verrijking: een voordeel dat door toeval, vergissing of het
ongeluk van een ander is verkregen, waarvoor de verrijkte niet heeft betaald of
gewerkt en dat hij moreel en ethisch gezien niet mag behouden (art. 6:212 BW).
Rechtshandelingen: verbintenissen die door rechtshandelingen ontstaan, worden
gerechtvaardigd door de intentie van de partijen (art. 3:33 BW) > dit komt doordat
partijen dat rechtsgevolg hebben beoogd en gewild.
- In het geval van onrechtmatige daad: De reden waarom iemand een
schadevergoeding moet betalen, is dat iedereen de plicht heeft om een ander niet
onrechtmatig te benadelen. Als iemand dat toch doet, is die persoon verwijtbaar
(schuldig) en moet hij de schade die daardoor ontstaat vergoeden.
Kwalitatieve aansprakelijkheden (art. 6:169 BW): ben je niet aansprakelijk omdat je
zelf iets onrechtmatigs hebt gedaan. Je bent aansprakelijk op grond van een bepaalde
hoedanigheid of kwaliteit.
In de huidige samenleving bestaan risico’s waarbij geen directe schuld te wijzen is, zoals
schade veroorzaak door kinderen, werknemers, opstallen of producten.
Rechtvaardigingsprincipes begrippen:
- Profijtbeginsel: wie profiteert van de risicovolle activiteit?
- Gevaartheorie: wie heeft het gevaar gecreëerd?
- Draagkracht: wie kan de schade het beste dragen of verzekeren?
Civielrecht en strafrecht: civiel richt zich op compensatie van de schade, strafrecht op
de bestraffing en preventie. Civiel neemt de burger actie, strafrecht de overheid. Civiel
kan onrechtmatig gedrag breder worden opgevat, inclusief schending van ongeschreven
regels.
Bijzondere civielrechtelijke bepalingen:
- Smartengeld (art. 6:106 BW): geeft recht op immateriële schadevergoeding
indien de dader bewust immateriële schade wilde toebrengen.
Immateriële schade: moet worden gedacht aan pijn, geestelijk leed, verdriet,
smart of gederfde levensvreugde
- Aard van de aansprakelijkheid: de ernst van het gedrag kan invloed hebben op
de omvang van de schadevergoeding (vermeld in art. 6:98 BW en 6:109 BW).
Aansprakelijkheid heeft als doel de benadeelde terug te brengen in de situatie waarin
hij zou zijn geweest zonder de schadelijke gebeurtenis. Strafrechtelijke maatregelen zijn
bedoeld om de dader te straffen (vergelding) en om toekomstig ongewenst gedrag van
de dader en anderen te voorkomen (preventie).
- Naast compensatie is vergelding een belangrijke functie van het
aansprakelijkheidsrecht.
First-party verzekering: deze verzekering dekt schade die de verzekerde zelf lijdt.
Verplichting van de verzekeraar om de schade te vergoeden is gebaseerd op de
verzekeringsovereenkomst (art. 7:925 BW). Is een contractuele verplichting.
- Het gaat dus om de financiële schade die de verzekerde kan oplopen door
aansprakelijkheid tegenover een derde.
- Het doel van een aansprakelijkheidsverzekering: is om het vermogen van de
aansprakelijkgestelde te beschermen, maar het zorgt er ook voor dat benadeelden
worden beschermd tegen het financiële onvermogen van de aansprakelijke (art.
7:954 BW).
- Naast wettelijke verplichte verzekeringen, heeft de HR-werkgevers verplicht om
werknemers te verzekeren tegen risico’s.
3
, Regresrecht en subrogatie:
Subrogatie is het overdragen van rechten van de ene partij naar een andere,
bijvoorbeeld wanneer een verzekeraar schade op de veroorzaker verhaalt.
- Na een uitkering door een verzekeraar ontstaat vaak een regresrecht, waarmee
de verzekeraar de kosten kan verhalen op de aansprakelijke partij. Bijvoorbeeld,
een zorgverzekeraar kan via subrogatie (art. 7:962 BW) het door hem betaalde
bedrag verhalen op de aansprakelijke partij en diens verzekeraar. Dit proces wordt
enigszins beperkt door art. 6:197 BW.
Rechter: De rechter speelt een belangrijke rol in het bijwerken van het recht door
rechtspraak. Het buitencontractuele aansprakelijkheidsrecht heeft algemene regels,
waardoor rechters kunnen inspelen op veranderingen in de maatschappij.
Vaststellen aansprakelijkheid: Moet worden beoordeeld a.d.h.v. normen die golden
op het moment van handelen. Dit kan problematisch zijn, vooral bij ongeschreven
normen.
- Verschillende Europese richtlijnen zijn geïmplementeerd (bijvoorbeeld art. 6:185
en 6:194 BW). Deze beïnvloeden de interpretatie van open normen in het
aansprakelijkheidsrecht, met verwijzing naar mensenrechtenverdragen. Deze
verdragen leggen verplichtingen op onder art. 6:162 BW en helpen bij het bepalen
van de normen in de samenleving.
Het onderscheid tussen contractuele en buitencontractuele
aansprakelijkheid
Tekstboek nr. 4, 6, 7
Om het verschil met aansprakelijkheid door het niet nakomen van een overeenkomst te
verduidelijken, spreekt men van buitencontractuele aansprakelijkheid: heeft als
uitgangspunt dat ieder zijn eigen schade draagt. Verzekeringen kussen deze risico’s deels
afdekken.
- Er zijn belangrijke uitzonderingen: als iemand anders aansprakelijk kan worden
gehouden voor het ontstaan van de schade, kan die schade op hem worden
afgewenteld.
- Voorbeeld: situaties waarin iemand wordt mishandeld en daardoor schade lijdt
(art. 6:162 BW)
- Voorbeeld: als de dader geen schuld heeft, door fysieke of psychische
tekortkoming, kan hij toch aansprakelijk zijn (art. 6:165 BW).
Een tekortkoming in het nakomen van een contractuele verplichting heet wanprestatie
en kan leiden tot schadevergoeding, volgens een specifieke regeling in de wet (art. 6:74
e.v. BW). Aansprakelijkheid voor het niet nakomen van een overeenkomst wordt
contractuele aansprakelijkheid genoemd.
- Het kan voorkomen dat de handelingen die leiden tot wanprestatie ook een
onrechtmatige daad zijn. Dit noemen we samenloop van rechtsgronden. In
zulke gevallen mag de benadeelde kiezen of hij zijn vordering baseert op
wanprestatie of op onrechtmatige daad, zolang de handeling ook als zelfstandige
onrechtmatige daad kan worden gezien.
Primaire en secundaire verplichtingen: een overeenkomst kan deze verplichtingen
creëren:
- Primaire: verplichting van een verzekeraar om schade te vergoeden.
- Secundaire: niet-nakoming van deze verplichting kan leiden tot een
schadevergoeding op grond van de wet (art. 6:74 BW).
- Voorbeeld: als een verzekeraar (B) niet uitkeert na een inbraak, schiet hij tekort
in zijn primaire verplichting. Hierdoor is hij aansprakelijk voor de schade die de
verzekerde (A) lijdt, ook al kan dit als onrechtmatige daad worden beschouwd.
4
aansprakelijkheidsrecht rs0602
Inhoudsopgave
Leereenheid 1: Plaatsbepaling en functies van het aansprakelijkheidsrecht...............2
Leereenheid 2: Aansprakelijk voor eigen gedrag deel 1............................................10
Leereenheid 3: Aansprakelijkheid voor eigen gedrag deel 3: toerekenbaarheid,
schade, causaal verband en relativiteit.....................................................................19
Leereenheid 4: Kwalitatieve aansprakelijkheid voor zaken en dieren........................24
Leereenheid 5: Kwalitatieve aansprakelijkheden voor personen...............................38
Leereenheid 6: Eigen schuld en verkeersaansprakelijkheid.......................................47
Leereenheid 7: Causaliteit......................................................................................... 52
Leereenheid 8: Remedies, schadevergoeding en verjaring........................................61
Leereenheid 9: Immateriële schade en positie van derden.......................................68
1
,Leereenheid 1: Plaatsbepaling en functies van het
aansprakelijkheidsrecht
Bronnen: Studieboek Verbintenissen uit de wet en Schadevergoeding (druk 10), F.
Ruitenbeek-Bart, En de veroorzaker dan? Par. 2.1.2
(https://pure.eur.nl/en/publications/en-de-veroorzaker-dan-een-empirisch-juridisch-
onderzoek-naar-de-p)
Leerdoelen leereenheid 1:
Uitleggen wat de plaats van het aansprakelijkheidsrecht is in het
verbintenissenrecht;
Toelichten wat het verschil is tussen contractuele en buitencontractuele
aansprakelijkheid;
De functies van het (buitencontractuele) aansprakelijkheidsrecht beschrijven;
Uitleggen wat wordt bedoeld met de begrippen ‘corrigerende rechtvaardigheid’,
‘distributieve rechtvaardigheid’, preventieve werking en genoegdoening.
Uitleggen wat wordt bedoeld met de begrippen schuldaansprakelijkheid,
kwalitatieve aansprakelijkheid en risicoaansprakelijkheid en deze begrippen van
elkaar onderscheiden;
Onderscheid maken tussen de vestiging en de omvang van aansprakelijkheid.
De plaats van het aansprakelijkheidsrecht in het verbintenissenrecht
Tekstboek nr. 1 t/m 3, 5, 8 t/m 12.
Verbintenis: is een vermogensrechtelijke rechtsverhouding tussen twee of meer
personen. De één is de ander tot een prestatie verplicht (schuldenaar), terwijl de ander
tot die prestatie gerechtigd is (schuldeiser).
- Verbintenissen uit de wet kunnen ontstaan uit overeenkomst of uit de wet >
nakoming van verbintenissen.
o Uit overeenkomst: bewuste afspraken tussen partijen (art. 6:213 BW)
o Uit de wet: verplichting die de wet oplegt.
- Nakoming van kale rechtsplichten: als er nog geen schade is. Kan bijv. worden
gevorderd om toekomstige schade te voorkomen.
Een verbintenis is een juridische verplichting waarbij een vermogensrecht van een
ander is betrokken.
Vermogensrecht: recht op geld of goederen.
- Actieve zijde: degene die schade heeft geleden door onrechtmatig handelen,
heeft recht op een schadevergoedng.
- Passieve zijde: degene die schade heeft veroorzaakt, is verplicht om die schade
te vergoeden (art. 6:162 BW).
Geen schade? = geen vermogensrecht.
Onrechtmatige daad: wanneer je een inbreuk maakt op iemands recht. Je
handelt op onbehoorlijke wijze of je doet iets dat in strijd is met een wettelijke
plicht.
Aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad doet een verbintenis tot schadevergoeding
ontstaan (art. 6:162 BW). Deze heeft twee kanten:
1. De rechtsplicht (van de dader) tot de betaling van schadevergoeding;
2. Het subjectieve vermogensrecht (van het slachtoffer) tot het ontvangen van
schadevergoeding.
Verplichting tot schadebeperking:
- Eigen schuld: als de benadeelde niet probeert zijn schade te beperken, kan zijn
recht op volledige schadevergoeding worden verminderd (art. 6:101 BW).
Algemene bepalingen van verbintenissenrecht (art. 6:1 BW – art. 6:161 BW).
Schadevergoeding: is geregeld in art. 6:95 BW.
2
,Gesloten stelsel van verbintenissen: kunnen alleen ontstaan als dit uit de wet
voortvloeit (art. 6:1 BW).
- Flexibiliteit van de wet: de wet laat toe dat verbintenissen ontstaan, ook als de
specifieke bron niet letterlijk in de wet is genoemd. Het moet wel passen bij het
wettelijk stelsel en aansluiten bij al geregelde gevallen.
- Ongerechtvaardigde verrijking: een voordeel dat door toeval, vergissing of het
ongeluk van een ander is verkregen, waarvoor de verrijkte niet heeft betaald of
gewerkt en dat hij moreel en ethisch gezien niet mag behouden (art. 6:212 BW).
Rechtshandelingen: verbintenissen die door rechtshandelingen ontstaan, worden
gerechtvaardigd door de intentie van de partijen (art. 3:33 BW) > dit komt doordat
partijen dat rechtsgevolg hebben beoogd en gewild.
- In het geval van onrechtmatige daad: De reden waarom iemand een
schadevergoeding moet betalen, is dat iedereen de plicht heeft om een ander niet
onrechtmatig te benadelen. Als iemand dat toch doet, is die persoon verwijtbaar
(schuldig) en moet hij de schade die daardoor ontstaat vergoeden.
Kwalitatieve aansprakelijkheden (art. 6:169 BW): ben je niet aansprakelijk omdat je
zelf iets onrechtmatigs hebt gedaan. Je bent aansprakelijk op grond van een bepaalde
hoedanigheid of kwaliteit.
In de huidige samenleving bestaan risico’s waarbij geen directe schuld te wijzen is, zoals
schade veroorzaak door kinderen, werknemers, opstallen of producten.
Rechtvaardigingsprincipes begrippen:
- Profijtbeginsel: wie profiteert van de risicovolle activiteit?
- Gevaartheorie: wie heeft het gevaar gecreëerd?
- Draagkracht: wie kan de schade het beste dragen of verzekeren?
Civielrecht en strafrecht: civiel richt zich op compensatie van de schade, strafrecht op
de bestraffing en preventie. Civiel neemt de burger actie, strafrecht de overheid. Civiel
kan onrechtmatig gedrag breder worden opgevat, inclusief schending van ongeschreven
regels.
Bijzondere civielrechtelijke bepalingen:
- Smartengeld (art. 6:106 BW): geeft recht op immateriële schadevergoeding
indien de dader bewust immateriële schade wilde toebrengen.
Immateriële schade: moet worden gedacht aan pijn, geestelijk leed, verdriet,
smart of gederfde levensvreugde
- Aard van de aansprakelijkheid: de ernst van het gedrag kan invloed hebben op
de omvang van de schadevergoeding (vermeld in art. 6:98 BW en 6:109 BW).
Aansprakelijkheid heeft als doel de benadeelde terug te brengen in de situatie waarin
hij zou zijn geweest zonder de schadelijke gebeurtenis. Strafrechtelijke maatregelen zijn
bedoeld om de dader te straffen (vergelding) en om toekomstig ongewenst gedrag van
de dader en anderen te voorkomen (preventie).
- Naast compensatie is vergelding een belangrijke functie van het
aansprakelijkheidsrecht.
First-party verzekering: deze verzekering dekt schade die de verzekerde zelf lijdt.
Verplichting van de verzekeraar om de schade te vergoeden is gebaseerd op de
verzekeringsovereenkomst (art. 7:925 BW). Is een contractuele verplichting.
- Het gaat dus om de financiële schade die de verzekerde kan oplopen door
aansprakelijkheid tegenover een derde.
- Het doel van een aansprakelijkheidsverzekering: is om het vermogen van de
aansprakelijkgestelde te beschermen, maar het zorgt er ook voor dat benadeelden
worden beschermd tegen het financiële onvermogen van de aansprakelijke (art.
7:954 BW).
- Naast wettelijke verplichte verzekeringen, heeft de HR-werkgevers verplicht om
werknemers te verzekeren tegen risico’s.
3
, Regresrecht en subrogatie:
Subrogatie is het overdragen van rechten van de ene partij naar een andere,
bijvoorbeeld wanneer een verzekeraar schade op de veroorzaker verhaalt.
- Na een uitkering door een verzekeraar ontstaat vaak een regresrecht, waarmee
de verzekeraar de kosten kan verhalen op de aansprakelijke partij. Bijvoorbeeld,
een zorgverzekeraar kan via subrogatie (art. 7:962 BW) het door hem betaalde
bedrag verhalen op de aansprakelijke partij en diens verzekeraar. Dit proces wordt
enigszins beperkt door art. 6:197 BW.
Rechter: De rechter speelt een belangrijke rol in het bijwerken van het recht door
rechtspraak. Het buitencontractuele aansprakelijkheidsrecht heeft algemene regels,
waardoor rechters kunnen inspelen op veranderingen in de maatschappij.
Vaststellen aansprakelijkheid: Moet worden beoordeeld a.d.h.v. normen die golden
op het moment van handelen. Dit kan problematisch zijn, vooral bij ongeschreven
normen.
- Verschillende Europese richtlijnen zijn geïmplementeerd (bijvoorbeeld art. 6:185
en 6:194 BW). Deze beïnvloeden de interpretatie van open normen in het
aansprakelijkheidsrecht, met verwijzing naar mensenrechtenverdragen. Deze
verdragen leggen verplichtingen op onder art. 6:162 BW en helpen bij het bepalen
van de normen in de samenleving.
Het onderscheid tussen contractuele en buitencontractuele
aansprakelijkheid
Tekstboek nr. 4, 6, 7
Om het verschil met aansprakelijkheid door het niet nakomen van een overeenkomst te
verduidelijken, spreekt men van buitencontractuele aansprakelijkheid: heeft als
uitgangspunt dat ieder zijn eigen schade draagt. Verzekeringen kussen deze risico’s deels
afdekken.
- Er zijn belangrijke uitzonderingen: als iemand anders aansprakelijk kan worden
gehouden voor het ontstaan van de schade, kan die schade op hem worden
afgewenteld.
- Voorbeeld: situaties waarin iemand wordt mishandeld en daardoor schade lijdt
(art. 6:162 BW)
- Voorbeeld: als de dader geen schuld heeft, door fysieke of psychische
tekortkoming, kan hij toch aansprakelijk zijn (art. 6:165 BW).
Een tekortkoming in het nakomen van een contractuele verplichting heet wanprestatie
en kan leiden tot schadevergoeding, volgens een specifieke regeling in de wet (art. 6:74
e.v. BW). Aansprakelijkheid voor het niet nakomen van een overeenkomst wordt
contractuele aansprakelijkheid genoemd.
- Het kan voorkomen dat de handelingen die leiden tot wanprestatie ook een
onrechtmatige daad zijn. Dit noemen we samenloop van rechtsgronden. In
zulke gevallen mag de benadeelde kiezen of hij zijn vordering baseert op
wanprestatie of op onrechtmatige daad, zolang de handeling ook als zelfstandige
onrechtmatige daad kan worden gezien.
Primaire en secundaire verplichtingen: een overeenkomst kan deze verplichtingen
creëren:
- Primaire: verplichting van een verzekeraar om schade te vergoeden.
- Secundaire: niet-nakoming van deze verplichting kan leiden tot een
schadevergoeding op grond van de wet (art. 6:74 BW).
- Voorbeeld: als een verzekeraar (B) niet uitkeert na een inbraak, schiet hij tekort
in zijn primaire verplichting. Hierdoor is hij aansprakelijk voor de schade die de
verzekerde (A) lijdt, ook al kan dit als onrechtmatige daad worden beschouwd.
4
