Week 1 – De vennootschap, haar organen en concernverhoudingen
De vennootschap
Economische rationale van het vennootschapsrecht
Het vennootschaps- en rechtspersonenrecht is mede gericht op maatschappelijke en economische
doelstellingen: in beginsel de ontwikkeling van welvaart. Het faciliteert samenwerking tussen
meerdere personen en binnen ondernemingen. Dit voorkomt transaction en coordination costs.
Vennootschapsrecht zorgt daarnaast voor bescherming van derden in het handelsverkeer en biedt
duidelijkheid, bijvoorbeeld als het gaat om vertegenwoordiging.
Rechtspersonen hebben rechtspersoonlijkheid en een afgescheiden vermogen. Aandeelhouders lopen
hierdoor beperkt risico: ze zijn niet persoonlijk aansprakelijk. Vanwege het beperkte risico zijn ze
bereid om het bestuur over te laten aan bestuurders/managers (ook wel agents genoemd). Het beperkte
risico faciliteert daarnaast investeringen om nieuwe risicovolle economische activiteiten te
ontwikkelen. Ook is het mogelijk voor aandeelhouders om hun risico’s te spreiden. Dit geldt zowel
voor retail aandeelhouders (de gemiddelde burger) als voor institutionele aandeelhouders (grote
instituten zoals pensioenfondsen). De overdraagbaarheid van aandelen houdt het vermogen van
aandeelhouders flexibel en liquide (in beursvennootschappen).
Verschillende rechtsvormen
Vanwege diverse maatschappelijke behoeften zijn er veel verschillende rechtsvormen:
De NV en de BV (vennootschappen): geven aandelen uit en verkrijgen zo risicodragend
vermogen voor economische activiteiten.
Coöperaties: in feite verenigingen voor primair economische activiteiten.
Verenigingen en stichtingen: voor het primair realiseren van maatschappelijke doelen. Het
primaire doel is geen economisch doel, maar er mag wel een economisch doel zijn.
Personenvennootschappen (maatschap, v.o.f. en c.v.): zijn gebaseerd op samenwerking tussen
vennoten.
In het algemeen kent elk land zijn eigen rechtsvormen. Daarnaast is getracht binnen de EU algemene
rechtspersonen te ontwikkelen, waarvoor in elke lidstaat dezelfde regels zouden gelden. Dat is maar
gedeeltelijk gelukt.
Algemene bepalingen
Algemene bepalingen die in beginsel voor alle privaatrechtelijke rechtspersonen gelden zijn in de
eerste titel van Boek 2 opgenomen. Volgens art. 2:5 BW staat een rechtspersoon voor wat betreft het
vermogensrecht met een natuurlijk persoon gelijk, tenzij uit de wet het tegendeel voortvloeit. Deze
bepaling markeert het beginsel van de rechtssubjectiviteit. Art. 2:8 BW onderwerpt de rechtspersoon
als organisatie (deelrechtsorde) aan de redelijkheid en billijkheid. Volgens art. 2:25 BW kan van de
bepalingen van Boek 2 slechts worden afgeweken (door een statutaire regeling) voor zover dit uit de
wet blijkt. De bepalingen van Boek 2 hebben dus in beginsel een dwingendrechtelijk karakter.
BV en NV
Boek 2 regelt naast elkaar de BV en de NV. Met de invoering van de Flex-BV in 2012 onderscheidt
de BV zich veel sterker van de NV dan in het verleden. De contractuele benadering komt duidelijk
naar voren in een grotere vrijheid van inrichting en versoepeling van de kapitaalbeschermingsregels.
Daarnaast bestaat behoefte aan een duidelijker profilering van de beursvennootschap in het NV-recht.
Een voorstel tot modernisering van het NV-recht wordt verwacht.
,Personenvennootschappen
In personenvennootschapen staat de samenwerking tussen vennoten voorop zonder rechtspersoon te
zijn. Historisch is dat contractueel van aard. Daarom zijn deze rechtsvormen nog geregeld in Boek
7A. De v.o.f. is geregeld in het Wetboek van Koophandel.
Er worden inmiddels voorstellen gedaan voor personenvennootschappen met rechtspersoonlijkheid,
maar zonder beperkte aansprakelijkheid van vennoten.
De vennootschap
De vennootschap is een rechtspersoon: een drager van rechten, plichten en aansprakelijkheden.
De vennootschap is een van de aandeelhouders vrijstaand (zelfstandig) instituut, dat als zodanig kan
functioneren en als rechtspersoon kan deelnemen aan het economisch verkeer .
Het rechtspersonenrecht is te vinden in Boek 2. Daarnaast kennen we de Corporate Governance Code
(CGC), waarvoor geldt ‘pas toe of leg uit’.
Organen van de vennootschap
‘Een instantie aan ‘wie’ door de wet of de statuten de bevoegdheid is toegekend om besluiten te
nemen die rechtens gelden als besluiten van de rechtspersoon.’
Deze kwalificatie is van belang vanwege de nietigheid/vernietigbaarheid van besluiten van organen
(artt. 2:14-2:16 BW).
Van doeloverschrijding (art. 2:7 BW) is niet snel sprake, omdat doelen breed geformuleerd worden.
Zie voor de redelijkheid en billijkheid art. 2:8 BW.
Organen van de vennootschap
De organisatie van de vennootschap is opgebouwd uit organen. Onder ‘orgaan’ zou ik in dit verband
willen verstaan: een uit een of meer personen bestaande functionele eenheid die door de wet of de
statuten met beslissingsbevoegdheid in vennootschappelijke aangelegenheden is bekleed.
Of iets een orgaan is of niet, is relevant voor de toepassing van art. 2:14-2:16 BW.
We kennen de volgende organen:
De Algemene vergadering van aandeelhouders (AVA) houdt toezicht en heeft allerlei
bevoegdheden. Zij bestaat uit aandeelhouders (natuurlijke personen en/of rechtspersonen).
De Raad van Bestuur (RvB) houdt zich bezig met strategie, beleid en beheer. Zij bestaat uit
bestuurders (natuurlijke personen en/of rechtspersonen).
De Raad van Commissarissen (RvC) houdt toezicht op het bestuur. Zij bestaat uit
commissarissen (natuurlijke personen en/of rechtspersonen).
Er bestaan andere varianten, zoals een ‘one tier board’. Ook kan een Raad van
Toezicht/Advies toegevoegd worden.
Verschil van mening bestaat in de literatuur over de vraag of de OR als orgaan van de
vennootschap kan worden aangemerkt. Hier voor pleit dat de OR belangrijke bevoegdheden
heeft op het gebied van beleidsvoorbereiding- en controle, maar ook bij de benoeming en het
ontslag van bestuurders. Hier tegen pleit dat deze bevoegdheden voor het grootste deel zijn
geregeld in de WOR en dus geen onderdeel is van het vennootschapsrecht. Ook heeft de OR
een grote mate van zelfstandigheid en kan zij zelfs tegen de vennootschap procederen.
,Vennootschap en onderneming
Tegen de achtergrond van het vennootschapsrecht kan als globale omschrijving van het begrip
onderneming dienst doen: organisatorisch verband, gericht op duurzame deelneming aan het
economisch verkeer.
Er kunnen drie benaderingen van het begrip ‘onderneming’ worden onderscheiden:
De reële benadering (‘hebben’): een organisatorisch verband van goederen, dat als zodanig
voorwerp van een rechtshandeling of een rechtsverhouding kan zijn. De onderneming is hier
dus een vermogensobject. De vennootschap is het rechtssubject en eigenaar van de
onderneming. In die zin een onderneming een verzamelnaam voor wat er allemaal in de
bedrijfsactiviteiten zit: het organisatorisch verband is een verband van goederen dat als
zodanig voorwerp van een rechtshandeling of rechtsverhouding kan zijn. Nadeel: je kan
eigenlijk niet verstaan met een verwijzing naar de goederen waaruit de onderneming bestaat.
Essentieel is dat met behulp van die goederen een zekere activiteit wordt uitgeoefend,
waardoor de onderneming gaande wordt gehouden. Alleen een lopende onderneming kan
immers waarde creëren.
De instrumentele benadering (‘drijven’): een organisatorisch verband van goederen en
mensen ter verwezenlijking van het doel van de vennootschap. D e onderneming staat min of
meer in dienst van de eigenaar. Met dat instrument gaat hij winst maken. De onderneming
wordt erkend als organisatie waarin mensen participeren. Het ontsnapt dus tot op zekere
hoogte aan de objectsfeer, maar niettemin wordt de onderneming gezien als een instrument
ten dienste van het economisch streven van de eigenaar. Nadeel: de onderneming is dus ten
minste een verband van goederen en mensen, wat beperkingen oplegt bij de uitoefening van
het eigendomsrecht. Het gebruik van de organisatie voor het door de eigenaar gestelde doel
staat centraal.
De institutionele benadering (‘in stand houden’): een organisatorisch verband van goederen
en mensen, dat zelfstandig deelneemt aan het maatschappelijk/economisch verkeer. De
onderneming wordt hier niet gezien als eigendom, maar meer als een soort zelfstandige
institutie. De belangen van een onderneming spelen een rol. De institutionele benadering sluit
aan bij het begrip onderneming uit de WOR.
Bescherming van betrokkenen
Het doel van het vennootschaps- en rechtspersonenrecht is mede om onbedoelde gevolgen van agency
problemen tegen te gaan door control rights. Dit kan zowel dwingend als regelend recht zijn.
Er zijn drie mogelijke agency issues:
De relatie tussen bestuurders en aandeelhouders: aandeelhouders willen ervoor zorgen dat
bestuurders in het belang van de aandeelhouders (blijven) handelen, en niet in hun eigen
belang. De aandeelhouders worden bijvoorbeeld beschermd tegen dit issue door art. 2:9 BW
(behoorlijk bestuur), maar ook door betrokkenheid bij belangrijke besluiten. De
beschermingen binnen de relatie tussen bestuurders en aandeelhouders worden vaak
aangemerkt als corporate governance.
De verhoudingen tussen grootaandeelhouders en andere kleinere aandeelhouders:
minderheidsaandeelhouders worden beschermd door middel van verschillende bevoegdheden,
waaronder de bevoegdheid om besluiten aan te tasten bij strijd met redelijkheid en billijkheid.
De rol van de vennootschap en het algemeen belang: het moet worden voorkomen dat
ondernemingen gevolgen creëren voor de wereld waarvan zij niet de kosten dragen, zoals
negatieve effecten op het milieu, klimaat en mensenrechten. Bijvoorbeeld door middel van
wetgeving over arbeid en milieu.
, Vennootschapsbelang en ondernemingsbelang
Het bestaan van een vennootschapsbelang is in het bijzonder verdedigd door Maeijer, die daarvan de
volgende omschrijving geeft: het belang dat de vennootschap heeft bij haar eigen gezonde bestaan,
uitgroei en voortbestaan met het oog op het door haar te bereiken doel. Deze opvatting wordt wel de
continuïteitsopvatting genoemd.
Een andere visie op het vennootschapsbelang is de resultantenbenadering. In deze benadering moet
het vennootschapsbelang wel worden onderscheiden van de deelbelangen van de verschillende
groepen en individuen, zoals aandeelhouders, stakeholders en werknemers.
De Hoge Raad heeft in Cancun geoordeeld dat het vennootschapsbelang afhankelijk is van de
omstandigheden van het geval. Als de vennootschap een onderneming heeft, dan wordt dat belang van
de vennootschap in de regel bepaald door het bevorderen van het bestendige succes van de
onderneming. Bestuurders moeten dus niet hun oren alleen laten hangen naar wat de aandeelhouders
willen. Bij de kleuring van het vennootschappelijk belang moet naar alles worden gekeken:
maatschappij, crediteuren, klanten, milieu etc. Het concernbelang speelt ook een rol, maar het is niet
doorslaggevend. Dit wordt bevestigd in Boskalis/Fugro.
Bovenstaande is in Cordial (wel in hoorcollege, niet in bundel) verder uitgebreid naar alle
rechtspersonen.
Of het zin heeft om naast het belang van de vennootschap nog te spreken over het belang van de
onderneming als een daarvan te onderscheiden grootheid is weer een kwestie van visie op de
samenhang tussen vennootschap en onderneming. Aparte ondernemingsbelangen zou men in elk
geval kunnen onderscheiden in de gevallen waarin de vennootschap meer dan een onderneming in de
zin van de WOR in stand houdt.
Concernbelang en externe belangen
Is de vennootschap ingebed in een concern, dan zijn de vennootschapsorganen in hun doen en laten
mede afhankelijk van het in het concern gevoerde beleid. De vennootschap en met haar verbonden
onderneming functioneren mede ten behoeve van het geheel van in het concern verbonden
onderdelen. Het concernbelang bepaalt daardoor mede het vennootschapsbelang .
De ondernemer moet ook oog hebben voor belangen buiten de eigen organisatie. De laatste jaren
krijgen externe belangen meer aandacht onder de noemer maatschappelijk verantwoord ondernemen,
of corporate social responsibility. Inmiddels bepaalt de Corporate Governance Code dat het bestuur
bij het vormgeven van de strategie aandacht besteedt aan andere voor de vennootschap en de met haar
verbonden onderneming relevante aspecten van ondernemen, zoals milieu, sociale en
personeelsaangelegenheden. Het begrip maatschappelijke aspecten van ondernemen is nog zo diffuus
dat grote terughoudendheid betracht moet worden bij expliciete toetsing daarvan in het kader van
vennootschapsrechtelijke normen als de redelijkheid en billijkheid . In aanmerking komen in ieder
geval slechts die buitenvennootschappelijke belangen, die door het doen en laten van de vennootschap
merkbaar worden beïnvloed.
Corporate Governance Code
In het bijzonder bij beursvennootschappen bestaat veel aandacht voor ‘corporate governance’. Vanaf
2005 dienen beursvennootschappen in hun bestuursverslag te vermelden of zij de Corporate
Governance Code volgen en dienen zij afwijkingen uit te leggen. In 2016 is een nieuwe Corporate
Governance Code gepubliceerd, met meer focus op lange termijn waardecreatie en op cultuur en
gedrag. Deze Code is gaan gelden vanaf 1 januari 2017. Elementen uit de Code kunnen onder
omstandigheden dwingende kracht hebben, mede gebaseerd op art. 2:8 BW. Aanvullende codes
gelden voor banken en verzekeraars.
De vennootschap
Economische rationale van het vennootschapsrecht
Het vennootschaps- en rechtspersonenrecht is mede gericht op maatschappelijke en economische
doelstellingen: in beginsel de ontwikkeling van welvaart. Het faciliteert samenwerking tussen
meerdere personen en binnen ondernemingen. Dit voorkomt transaction en coordination costs.
Vennootschapsrecht zorgt daarnaast voor bescherming van derden in het handelsverkeer en biedt
duidelijkheid, bijvoorbeeld als het gaat om vertegenwoordiging.
Rechtspersonen hebben rechtspersoonlijkheid en een afgescheiden vermogen. Aandeelhouders lopen
hierdoor beperkt risico: ze zijn niet persoonlijk aansprakelijk. Vanwege het beperkte risico zijn ze
bereid om het bestuur over te laten aan bestuurders/managers (ook wel agents genoemd). Het beperkte
risico faciliteert daarnaast investeringen om nieuwe risicovolle economische activiteiten te
ontwikkelen. Ook is het mogelijk voor aandeelhouders om hun risico’s te spreiden. Dit geldt zowel
voor retail aandeelhouders (de gemiddelde burger) als voor institutionele aandeelhouders (grote
instituten zoals pensioenfondsen). De overdraagbaarheid van aandelen houdt het vermogen van
aandeelhouders flexibel en liquide (in beursvennootschappen).
Verschillende rechtsvormen
Vanwege diverse maatschappelijke behoeften zijn er veel verschillende rechtsvormen:
De NV en de BV (vennootschappen): geven aandelen uit en verkrijgen zo risicodragend
vermogen voor economische activiteiten.
Coöperaties: in feite verenigingen voor primair economische activiteiten.
Verenigingen en stichtingen: voor het primair realiseren van maatschappelijke doelen. Het
primaire doel is geen economisch doel, maar er mag wel een economisch doel zijn.
Personenvennootschappen (maatschap, v.o.f. en c.v.): zijn gebaseerd op samenwerking tussen
vennoten.
In het algemeen kent elk land zijn eigen rechtsvormen. Daarnaast is getracht binnen de EU algemene
rechtspersonen te ontwikkelen, waarvoor in elke lidstaat dezelfde regels zouden gelden. Dat is maar
gedeeltelijk gelukt.
Algemene bepalingen
Algemene bepalingen die in beginsel voor alle privaatrechtelijke rechtspersonen gelden zijn in de
eerste titel van Boek 2 opgenomen. Volgens art. 2:5 BW staat een rechtspersoon voor wat betreft het
vermogensrecht met een natuurlijk persoon gelijk, tenzij uit de wet het tegendeel voortvloeit. Deze
bepaling markeert het beginsel van de rechtssubjectiviteit. Art. 2:8 BW onderwerpt de rechtspersoon
als organisatie (deelrechtsorde) aan de redelijkheid en billijkheid. Volgens art. 2:25 BW kan van de
bepalingen van Boek 2 slechts worden afgeweken (door een statutaire regeling) voor zover dit uit de
wet blijkt. De bepalingen van Boek 2 hebben dus in beginsel een dwingendrechtelijk karakter.
BV en NV
Boek 2 regelt naast elkaar de BV en de NV. Met de invoering van de Flex-BV in 2012 onderscheidt
de BV zich veel sterker van de NV dan in het verleden. De contractuele benadering komt duidelijk
naar voren in een grotere vrijheid van inrichting en versoepeling van de kapitaalbeschermingsregels.
Daarnaast bestaat behoefte aan een duidelijker profilering van de beursvennootschap in het NV-recht.
Een voorstel tot modernisering van het NV-recht wordt verwacht.
,Personenvennootschappen
In personenvennootschapen staat de samenwerking tussen vennoten voorop zonder rechtspersoon te
zijn. Historisch is dat contractueel van aard. Daarom zijn deze rechtsvormen nog geregeld in Boek
7A. De v.o.f. is geregeld in het Wetboek van Koophandel.
Er worden inmiddels voorstellen gedaan voor personenvennootschappen met rechtspersoonlijkheid,
maar zonder beperkte aansprakelijkheid van vennoten.
De vennootschap
De vennootschap is een rechtspersoon: een drager van rechten, plichten en aansprakelijkheden.
De vennootschap is een van de aandeelhouders vrijstaand (zelfstandig) instituut, dat als zodanig kan
functioneren en als rechtspersoon kan deelnemen aan het economisch verkeer .
Het rechtspersonenrecht is te vinden in Boek 2. Daarnaast kennen we de Corporate Governance Code
(CGC), waarvoor geldt ‘pas toe of leg uit’.
Organen van de vennootschap
‘Een instantie aan ‘wie’ door de wet of de statuten de bevoegdheid is toegekend om besluiten te
nemen die rechtens gelden als besluiten van de rechtspersoon.’
Deze kwalificatie is van belang vanwege de nietigheid/vernietigbaarheid van besluiten van organen
(artt. 2:14-2:16 BW).
Van doeloverschrijding (art. 2:7 BW) is niet snel sprake, omdat doelen breed geformuleerd worden.
Zie voor de redelijkheid en billijkheid art. 2:8 BW.
Organen van de vennootschap
De organisatie van de vennootschap is opgebouwd uit organen. Onder ‘orgaan’ zou ik in dit verband
willen verstaan: een uit een of meer personen bestaande functionele eenheid die door de wet of de
statuten met beslissingsbevoegdheid in vennootschappelijke aangelegenheden is bekleed.
Of iets een orgaan is of niet, is relevant voor de toepassing van art. 2:14-2:16 BW.
We kennen de volgende organen:
De Algemene vergadering van aandeelhouders (AVA) houdt toezicht en heeft allerlei
bevoegdheden. Zij bestaat uit aandeelhouders (natuurlijke personen en/of rechtspersonen).
De Raad van Bestuur (RvB) houdt zich bezig met strategie, beleid en beheer. Zij bestaat uit
bestuurders (natuurlijke personen en/of rechtspersonen).
De Raad van Commissarissen (RvC) houdt toezicht op het bestuur. Zij bestaat uit
commissarissen (natuurlijke personen en/of rechtspersonen).
Er bestaan andere varianten, zoals een ‘one tier board’. Ook kan een Raad van
Toezicht/Advies toegevoegd worden.
Verschil van mening bestaat in de literatuur over de vraag of de OR als orgaan van de
vennootschap kan worden aangemerkt. Hier voor pleit dat de OR belangrijke bevoegdheden
heeft op het gebied van beleidsvoorbereiding- en controle, maar ook bij de benoeming en het
ontslag van bestuurders. Hier tegen pleit dat deze bevoegdheden voor het grootste deel zijn
geregeld in de WOR en dus geen onderdeel is van het vennootschapsrecht. Ook heeft de OR
een grote mate van zelfstandigheid en kan zij zelfs tegen de vennootschap procederen.
,Vennootschap en onderneming
Tegen de achtergrond van het vennootschapsrecht kan als globale omschrijving van het begrip
onderneming dienst doen: organisatorisch verband, gericht op duurzame deelneming aan het
economisch verkeer.
Er kunnen drie benaderingen van het begrip ‘onderneming’ worden onderscheiden:
De reële benadering (‘hebben’): een organisatorisch verband van goederen, dat als zodanig
voorwerp van een rechtshandeling of een rechtsverhouding kan zijn. De onderneming is hier
dus een vermogensobject. De vennootschap is het rechtssubject en eigenaar van de
onderneming. In die zin een onderneming een verzamelnaam voor wat er allemaal in de
bedrijfsactiviteiten zit: het organisatorisch verband is een verband van goederen dat als
zodanig voorwerp van een rechtshandeling of rechtsverhouding kan zijn. Nadeel: je kan
eigenlijk niet verstaan met een verwijzing naar de goederen waaruit de onderneming bestaat.
Essentieel is dat met behulp van die goederen een zekere activiteit wordt uitgeoefend,
waardoor de onderneming gaande wordt gehouden. Alleen een lopende onderneming kan
immers waarde creëren.
De instrumentele benadering (‘drijven’): een organisatorisch verband van goederen en
mensen ter verwezenlijking van het doel van de vennootschap. D e onderneming staat min of
meer in dienst van de eigenaar. Met dat instrument gaat hij winst maken. De onderneming
wordt erkend als organisatie waarin mensen participeren. Het ontsnapt dus tot op zekere
hoogte aan de objectsfeer, maar niettemin wordt de onderneming gezien als een instrument
ten dienste van het economisch streven van de eigenaar. Nadeel: de onderneming is dus ten
minste een verband van goederen en mensen, wat beperkingen oplegt bij de uitoefening van
het eigendomsrecht. Het gebruik van de organisatie voor het door de eigenaar gestelde doel
staat centraal.
De institutionele benadering (‘in stand houden’): een organisatorisch verband van goederen
en mensen, dat zelfstandig deelneemt aan het maatschappelijk/economisch verkeer. De
onderneming wordt hier niet gezien als eigendom, maar meer als een soort zelfstandige
institutie. De belangen van een onderneming spelen een rol. De institutionele benadering sluit
aan bij het begrip onderneming uit de WOR.
Bescherming van betrokkenen
Het doel van het vennootschaps- en rechtspersonenrecht is mede om onbedoelde gevolgen van agency
problemen tegen te gaan door control rights. Dit kan zowel dwingend als regelend recht zijn.
Er zijn drie mogelijke agency issues:
De relatie tussen bestuurders en aandeelhouders: aandeelhouders willen ervoor zorgen dat
bestuurders in het belang van de aandeelhouders (blijven) handelen, en niet in hun eigen
belang. De aandeelhouders worden bijvoorbeeld beschermd tegen dit issue door art. 2:9 BW
(behoorlijk bestuur), maar ook door betrokkenheid bij belangrijke besluiten. De
beschermingen binnen de relatie tussen bestuurders en aandeelhouders worden vaak
aangemerkt als corporate governance.
De verhoudingen tussen grootaandeelhouders en andere kleinere aandeelhouders:
minderheidsaandeelhouders worden beschermd door middel van verschillende bevoegdheden,
waaronder de bevoegdheid om besluiten aan te tasten bij strijd met redelijkheid en billijkheid.
De rol van de vennootschap en het algemeen belang: het moet worden voorkomen dat
ondernemingen gevolgen creëren voor de wereld waarvan zij niet de kosten dragen, zoals
negatieve effecten op het milieu, klimaat en mensenrechten. Bijvoorbeeld door middel van
wetgeving over arbeid en milieu.
, Vennootschapsbelang en ondernemingsbelang
Het bestaan van een vennootschapsbelang is in het bijzonder verdedigd door Maeijer, die daarvan de
volgende omschrijving geeft: het belang dat de vennootschap heeft bij haar eigen gezonde bestaan,
uitgroei en voortbestaan met het oog op het door haar te bereiken doel. Deze opvatting wordt wel de
continuïteitsopvatting genoemd.
Een andere visie op het vennootschapsbelang is de resultantenbenadering. In deze benadering moet
het vennootschapsbelang wel worden onderscheiden van de deelbelangen van de verschillende
groepen en individuen, zoals aandeelhouders, stakeholders en werknemers.
De Hoge Raad heeft in Cancun geoordeeld dat het vennootschapsbelang afhankelijk is van de
omstandigheden van het geval. Als de vennootschap een onderneming heeft, dan wordt dat belang van
de vennootschap in de regel bepaald door het bevorderen van het bestendige succes van de
onderneming. Bestuurders moeten dus niet hun oren alleen laten hangen naar wat de aandeelhouders
willen. Bij de kleuring van het vennootschappelijk belang moet naar alles worden gekeken:
maatschappij, crediteuren, klanten, milieu etc. Het concernbelang speelt ook een rol, maar het is niet
doorslaggevend. Dit wordt bevestigd in Boskalis/Fugro.
Bovenstaande is in Cordial (wel in hoorcollege, niet in bundel) verder uitgebreid naar alle
rechtspersonen.
Of het zin heeft om naast het belang van de vennootschap nog te spreken over het belang van de
onderneming als een daarvan te onderscheiden grootheid is weer een kwestie van visie op de
samenhang tussen vennootschap en onderneming. Aparte ondernemingsbelangen zou men in elk
geval kunnen onderscheiden in de gevallen waarin de vennootschap meer dan een onderneming in de
zin van de WOR in stand houdt.
Concernbelang en externe belangen
Is de vennootschap ingebed in een concern, dan zijn de vennootschapsorganen in hun doen en laten
mede afhankelijk van het in het concern gevoerde beleid. De vennootschap en met haar verbonden
onderneming functioneren mede ten behoeve van het geheel van in het concern verbonden
onderdelen. Het concernbelang bepaalt daardoor mede het vennootschapsbelang .
De ondernemer moet ook oog hebben voor belangen buiten de eigen organisatie. De laatste jaren
krijgen externe belangen meer aandacht onder de noemer maatschappelijk verantwoord ondernemen,
of corporate social responsibility. Inmiddels bepaalt de Corporate Governance Code dat het bestuur
bij het vormgeven van de strategie aandacht besteedt aan andere voor de vennootschap en de met haar
verbonden onderneming relevante aspecten van ondernemen, zoals milieu, sociale en
personeelsaangelegenheden. Het begrip maatschappelijke aspecten van ondernemen is nog zo diffuus
dat grote terughoudendheid betracht moet worden bij expliciete toetsing daarvan in het kader van
vennootschapsrechtelijke normen als de redelijkheid en billijkheid . In aanmerking komen in ieder
geval slechts die buitenvennootschappelijke belangen, die door het doen en laten van de vennootschap
merkbaar worden beïnvloed.
Corporate Governance Code
In het bijzonder bij beursvennootschappen bestaat veel aandacht voor ‘corporate governance’. Vanaf
2005 dienen beursvennootschappen in hun bestuursverslag te vermelden of zij de Corporate
Governance Code volgen en dienen zij afwijkingen uit te leggen. In 2016 is een nieuwe Corporate
Governance Code gepubliceerd, met meer focus op lange termijn waardecreatie en op cultuur en
gedrag. Deze Code is gaan gelden vanaf 1 januari 2017. Elementen uit de Code kunnen onder
omstandigheden dwingende kracht hebben, mede gebaseerd op art. 2:8 BW. Aanvullende codes
gelden voor banken en verzekeraars.
