SAMENVATTING
FORENSISCHE
PSYCHOLOGIE
2024-2025
, LES 1: FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
1. WAT IS FORENSISCHE PSYCHOLOGIE?
1.1. GESCHIEDENIS VAN DE FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
Geschiedenis in Europa over het ontstaan van forensische psychologie als tak:
- 1896: Albert von Schrenck-Notzing, Duitsland
o Eerste psychiater als expert in de rechtbank bij moordzaak.
▪ Hij overtuigde de jury dat ooggetuigen niet betrouwbaar waren en toonde dit aan met
experimenten omtrent geheugen
▪ Haalt studies aan over suggestibiliteit en geheugen
- 1900: Alfred Binet
o Pleit voor het gebruik van psychologische tests bij delinquenten
o Het oordeel mag niet puur afhangen van inschattingen van feiten
- 1907: Hugo Munsterberg
o Publicatie ‘On the witness stand’ = in welke mate getuigenissen betrouwbaar zijn
▪ = eerste publicatie van de forensische psychologie
o Forensische toepassingen van de psychologie: accuraatheid van ooggetuigen, suggestibiliteit
voor getuigenissen/bekentenissen, preventie van misdaad
- 1911: Juliaan Varendonck, Belgische psycholoog
o Pleit tegen het gebruik van getuigenissen van kinderen in de rechtbank omwille van nog niet
voldoende ontwikkelde mentale capaciteit
Gelijkaardige evolutie in USA
DUS : je ziet hoe de psychologie, en inzichten daaruit, gebruikt worden om rechtspraak te gaan
ondersteunen
- 1950 – 1960
o Verschillende zaken waarin kennis uit de sociale psychologie gebruikt werd in justitiële
besluitvorming → kennis uit de psychologie gaat het oordeel meer bepalen
o Vb. Brown v. Board of Education
▪ Rechtszaak over rassenscheiding in openbare scholen; in welke mate dit nog mag
doorgevoerd worden
▪ Besluitvoering mee op basis van sociaal psychologisch experiment dat kinderen Afro-
Amerikaanse en witte poppen niet gelijkaardig behandelen.
▪ Besluit: kinderen behandelde de speelgoed poppen (blank en bruin) niet gelijkaardig.
Deze kennis werd meegenomen in de besluitvorming
- 1970: forensische psychologie als aparte divisie binnen the American Psychological Association (APA)
- 2001: klinische forensische psychologie als specialiteit voor klinische praktijk
1
,1.2. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE =
Forensische psychologie is meer dan wat je er op het eerste zicht van denkt. Zo is profilering (dat je ziet binnen
criminal minds) slechts één taak binnen de forensische psychologie.
APA’s speciality guidelines for Forensic psychologists:
‘Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within any subdiscipline
of psychology (e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when applying the scientific, technical or
specialized knowledge of psychology to the law to assist in addressing legal, contractual and
administrative matters
Centraal: het gaat over het toepassen van psychologie op rechtspraak en alles wat er mee te maken heeft
Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen (VVKP). Divisie Forensische psychologie:
“Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere klinisch psycholoog die
wetenschappelijke, technische en/of gespecialiseerde psychologische ken - nis toepast op (1) justitiële
vragen met betrekking tot contractuele, administratieve en juridische probleemstellingen, en op (2) niet-
justitiële vragen met betrekking tot grensoverschrijdend gedrag (onder andere preventie, bemiddeling en
vrijwillige hulp - verlening). De forensisch psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie van
crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische psychodiagnostiek en/of de be - handeling van
plegers dan wel slachtoffers
Forensische psychologie gaat van heel academisch tot heel toegepast, tot diagnostiek, profilering, etc. Het
toont de verschillende takken van forensische psychologie. Het is dus een heel breed domein.
1.3. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE VERSUS KLINISCHE PSYCHOLOGIE
Tussen forensische psychologie en klinische psychologie, zijn er verschillen in doelstelling en in context:
- Verschillen in doelstelling:
o Klinische psychologie: primaire focus = welzijn van de cliënt
o Forensische psychologie: beschermen van de maatschappij belangrijk
- Verschillen in context:
a) Opgelegd vs vrijwillig
▪ Klinische psycholoog: vaak vrijwillige hulpverlening.
2
, ▪ Forensische psycholoog: vaak opgelegde hulpverlening (door opdrachtgever)
• Heeft implicaties voor de motivatie: gezien hulpverlening vaak opgelegd is, gaat
er niet veel motivatie zijn om aan de slag te gaan. Motivationele gespreksvoering
staat hier centraal
b) Aanwezigheid van een derde partij: justitie als opdrachtgever
▪ Rapportering: bv. In kader van deskundigenonderzoek doe je testen met iemand die
veroordeeld wordt ihkv ontoerekeningsvatbaarheid en je schrijft hierover een verslag
naar de rechtbank
c) Stressoren vragen vaardigheden om hiermee om te kunnen gaan
▪ Agressie en bedreigingen, …
d) Subjectieve waarde als uitgangspunt vs. heteroanamnese, dossierstudie
▪ Klinisch psycholoog: het verhaal van iemand staat centraal. Ookal is dit verhaal niet
volledig objectief, je vertrekt hiervan en je gaat hiermee aan de slag.
▪ Forensisch psycholoog: verhaal kan gekleurd zijn, we mogen ons niet enkel baseren op
het verhaal dat personen brengen
• → andere mensen bevragen, hun geschiedenis objectiveren (ook vroeger
gepleegde feiten – heteroanamnese)
1.4. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE EN RECHT
Spanningsveld: de twee lijken een andere taal te spreken die niet makkelijk te
combineren valt
Verschillen in taal/training:
- Psychologie: stoornis (tast mogelijks vrije wil aan)
- Recht:
o Zeer zwart – wit
▪ Schuldig/niet schuldig
▪ Goed/kwaad
▪ ➔ meer dichotome benadering
Andere methode om ‘waarheid’ te achterhalen/andere manieren om de waarheid te achterhalen:
3
FORENSISCHE
PSYCHOLOGIE
2024-2025
, LES 1: FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
1. WAT IS FORENSISCHE PSYCHOLOGIE?
1.1. GESCHIEDENIS VAN DE FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
Geschiedenis in Europa over het ontstaan van forensische psychologie als tak:
- 1896: Albert von Schrenck-Notzing, Duitsland
o Eerste psychiater als expert in de rechtbank bij moordzaak.
▪ Hij overtuigde de jury dat ooggetuigen niet betrouwbaar waren en toonde dit aan met
experimenten omtrent geheugen
▪ Haalt studies aan over suggestibiliteit en geheugen
- 1900: Alfred Binet
o Pleit voor het gebruik van psychologische tests bij delinquenten
o Het oordeel mag niet puur afhangen van inschattingen van feiten
- 1907: Hugo Munsterberg
o Publicatie ‘On the witness stand’ = in welke mate getuigenissen betrouwbaar zijn
▪ = eerste publicatie van de forensische psychologie
o Forensische toepassingen van de psychologie: accuraatheid van ooggetuigen, suggestibiliteit
voor getuigenissen/bekentenissen, preventie van misdaad
- 1911: Juliaan Varendonck, Belgische psycholoog
o Pleit tegen het gebruik van getuigenissen van kinderen in de rechtbank omwille van nog niet
voldoende ontwikkelde mentale capaciteit
Gelijkaardige evolutie in USA
DUS : je ziet hoe de psychologie, en inzichten daaruit, gebruikt worden om rechtspraak te gaan
ondersteunen
- 1950 – 1960
o Verschillende zaken waarin kennis uit de sociale psychologie gebruikt werd in justitiële
besluitvorming → kennis uit de psychologie gaat het oordeel meer bepalen
o Vb. Brown v. Board of Education
▪ Rechtszaak over rassenscheiding in openbare scholen; in welke mate dit nog mag
doorgevoerd worden
▪ Besluitvoering mee op basis van sociaal psychologisch experiment dat kinderen Afro-
Amerikaanse en witte poppen niet gelijkaardig behandelen.
▪ Besluit: kinderen behandelde de speelgoed poppen (blank en bruin) niet gelijkaardig.
Deze kennis werd meegenomen in de besluitvorming
- 1970: forensische psychologie als aparte divisie binnen the American Psychological Association (APA)
- 2001: klinische forensische psychologie als specialiteit voor klinische praktijk
1
,1.2. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE =
Forensische psychologie is meer dan wat je er op het eerste zicht van denkt. Zo is profilering (dat je ziet binnen
criminal minds) slechts één taak binnen de forensische psychologie.
APA’s speciality guidelines for Forensic psychologists:
‘Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within any subdiscipline
of psychology (e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when applying the scientific, technical or
specialized knowledge of psychology to the law to assist in addressing legal, contractual and
administrative matters
Centraal: het gaat over het toepassen van psychologie op rechtspraak en alles wat er mee te maken heeft
Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen (VVKP). Divisie Forensische psychologie:
“Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere klinisch psycholoog die
wetenschappelijke, technische en/of gespecialiseerde psychologische ken - nis toepast op (1) justitiële
vragen met betrekking tot contractuele, administratieve en juridische probleemstellingen, en op (2) niet-
justitiële vragen met betrekking tot grensoverschrijdend gedrag (onder andere preventie, bemiddeling en
vrijwillige hulp - verlening). De forensisch psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie van
crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische psychodiagnostiek en/of de be - handeling van
plegers dan wel slachtoffers
Forensische psychologie gaat van heel academisch tot heel toegepast, tot diagnostiek, profilering, etc. Het
toont de verschillende takken van forensische psychologie. Het is dus een heel breed domein.
1.3. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE VERSUS KLINISCHE PSYCHOLOGIE
Tussen forensische psychologie en klinische psychologie, zijn er verschillen in doelstelling en in context:
- Verschillen in doelstelling:
o Klinische psychologie: primaire focus = welzijn van de cliënt
o Forensische psychologie: beschermen van de maatschappij belangrijk
- Verschillen in context:
a) Opgelegd vs vrijwillig
▪ Klinische psycholoog: vaak vrijwillige hulpverlening.
2
, ▪ Forensische psycholoog: vaak opgelegde hulpverlening (door opdrachtgever)
• Heeft implicaties voor de motivatie: gezien hulpverlening vaak opgelegd is, gaat
er niet veel motivatie zijn om aan de slag te gaan. Motivationele gespreksvoering
staat hier centraal
b) Aanwezigheid van een derde partij: justitie als opdrachtgever
▪ Rapportering: bv. In kader van deskundigenonderzoek doe je testen met iemand die
veroordeeld wordt ihkv ontoerekeningsvatbaarheid en je schrijft hierover een verslag
naar de rechtbank
c) Stressoren vragen vaardigheden om hiermee om te kunnen gaan
▪ Agressie en bedreigingen, …
d) Subjectieve waarde als uitgangspunt vs. heteroanamnese, dossierstudie
▪ Klinisch psycholoog: het verhaal van iemand staat centraal. Ookal is dit verhaal niet
volledig objectief, je vertrekt hiervan en je gaat hiermee aan de slag.
▪ Forensisch psycholoog: verhaal kan gekleurd zijn, we mogen ons niet enkel baseren op
het verhaal dat personen brengen
• → andere mensen bevragen, hun geschiedenis objectiveren (ook vroeger
gepleegde feiten – heteroanamnese)
1.4. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE EN RECHT
Spanningsveld: de twee lijken een andere taal te spreken die niet makkelijk te
combineren valt
Verschillen in taal/training:
- Psychologie: stoornis (tast mogelijks vrije wil aan)
- Recht:
o Zeer zwart – wit
▪ Schuldig/niet schuldig
▪ Goed/kwaad
▪ ➔ meer dichotome benadering
Andere methode om ‘waarheid’ te achterhalen/andere manieren om de waarheid te achterhalen:
3
