,RIJKE LEEROMGEVING
WERKGROEP: LISA VAN LEEUWE, CHIARA MORICONI EN KARLIJN NOORT
HAAPABOVT1A
Vak docent: Martine Hart
Toets code: 2213ORL01A
Cohort: 2016/2017
1
,Voorwoord
Voor u ligt het onderzoek ‘Rijke leeromgeving’. Dit onderzoek is uitgevoerd door Lisa van Leeuwe,
Chiara Moriconi en Karlijn Noort. Dit onderzoek is gericht op de vormgeving van een rijke
leeromgeving binnen de onderbouw van de basisschool.
De afgelopen periode zijn wij bezig geweest met het onderzoeken van de hoofd- en deelvragen. Het
onderzoek is begin januari 2017 gestart.
We bedanken onze stagebegeleiders voor het meewerken aan het onderzoek. Tevens willen wij
Martine Hart bedanken voor de begeleiding tijdens het onderzoek.
2
,Inhoud
Voorwoord.............................................................................................................................................2
Inleiding..................................................................................................................................................4
Problematiseren.....................................................................................................................................5
Probleembeschrijving.........................................................................................................................5
Onderzoeksmethode..............................................................................................................................6
Hoofdvraag:........................................................................................................................................6
Deelvragen literatuuronderzoek:.......................................................................................................6
Deelvragen contextonderzoek:...........................................................................................................7
Theoretisch kader...................................................................................................................................9
Resultaten observatieschema rijke leeromgeving................................................................................13
Resultaten Lisa:.................................................................................................................................13
Resultaten Chiara:............................................................................................................................14
Resultaten Karlijn:............................................................................................................................15
Gezamenlijke resultatenverwerking observatie rijke leeromgeving.................................................16
Resultaten Leuvense betrokkenheidsschalen.......................................................................................17
Resultaten Lisa:.................................................................................................................................17
Resultaten Chiara:............................................................................................................................18
..........................................................................................................................................................18
Resultaten Karlijn:............................................................................................................................19
Conclusie..............................................................................................................................................20
Individuele conclusie Lisa.................................................................................................................20
Individuele conclusie Chiara.............................................................................................................21
Individuele conclusie Karlijn.............................................................................................................22
Gezamenlijke conclusie....................................................................................................................23
Bibliografie...........................................................................................................................................24
Bijlagen.................................................................................................................................................25
Bijlage 1: Afspraken werkgroep........................................................................................................25
Bijlage 2: Uitwerking van de 6-W vragen per student......................................................................26
Bijlage 3: Tien kenmerken rijke leeromgeving jonge kind................................................................29
Bijlage 4: Observatieformulier praktijkbegeleider............................................................................31
Bijlage 5: Het onderzoeksplan..........................................................................................................33
Bijlage 6: Voorkennis........................................................................................................................35
3
,Inleiding
Voor u ligt het onderzoeksverslag van de eerstejaars pabostudenten: Lisa van Leeuwe, Chiara
Moriconi en Karlijn Noort die de opleiding leraar basisonderwijs volgen aan de pabo Inholland
Haarlem.
Dit onderzoeksverslag is geschreven in opdracht van pabo Haarlem. Het onderzoek is gericht op de
onderbouw waarbij een rijke leeromgeving centraal staat. Binnen een rijke leeromgeving wordt het
jonge kind uitgedaagd en gemotiveerd om onbewust te leren. Het doel van het onderzoek is om een
knelpunt in de rijke leeromgeving te vinden en deze te verbeteren. Daarom luidt de hoofdvraag van
het onderzoek: ‘Hoe kan in groep … van de …school een rijke(re) leeromgeving voor het jonge kind
worden gecreëerd?’ De hoofdvraag wordt ondersteund door 3 literatuur- en 3 contextdeelvragen.
De literatuurdeelvragen luiden:
1. Wanneer kan gesproken worden van een hoek die een rijke leeromgeving vormt voor het
jonge kind?
2. Wat doet een leraar om ervoor te zorgen dat de hoek inderdaad een rijke leeromgeving
genoemd kan worden?
3. Welk handelen kan bij kinderen worden waargenomen als zij in een rijke omgeving leren?
De contextdeelvragen luiden:
1. Welke kenmerken van een rijke leeromgeving zijn in groep … van … waarneembaar?
2. Wat doet de leraar om een rijke leeromgeving in groep … van … te bevorderen (of te
realiseren)?
3. Welk handelen is bij kinderen van groep … van … waarneembaar dat kan worden
geïnterpreteerd als het resultaat van het leren in een rijke omgeving?
4
, Problematiseren
Probleembeschrijving
Lisa:
In groep 1/2 van OBS de Twiskeschool heerst een rijke leeromgeving. Er zijn vele rijke hoeken, kasten
en leermiddelen aanwezig in de klas. Toch is er een tekort aan uitdaging. De kinderen in de hoek
komen niet verder met hun spel. In de bouwhoek bouwen ze bijvoorbeeld elke keer hetzelfde
bouwwerkje. Doordat de kinderen niet verder komen in hun spel neemt hun leerproces niet toe.
Chiara:
Op de Vuurvogel is er om de 6 weken een ander thema. Er wordt gewerkt in groep 1/2 met
verschillende hoeken. Het probleem is dat de hoeken vaak niet aan het thema voldoen. Vooral de
bouwhoek ligt erbij als een verlaten hoek. Kinderen weten niet goed wat ze daar moeten doen en er
ligt alleen een kleed en een paar blokken. De juf van de groep heeft geen tijd om de hoeken rijker te
maken. Kinderen horen in deze bouwhoek echt bezig te zijn met iets te bouwen wat ze herkennen
uit het eigen leven of wat te maken heeft met het thema. Hier wordt ook nooit rekening mee
gehouden.
Karlijn:
Op de stageschool van Karlijn wordt er gewerkt in hoeken. Namelijk de huishoek, bouwhoek en
zandhoek. Verder zijn er een aantal materialen waar de kinderen uit kunnen kiezen zoals: K’nex,
puzzels en verschillende soorten knutselspullen. In de klas wordt er gebruikgemaakt van de muren
door letters op te hangen met voorwerpen erbij van dezelfde beginletter. De groep bestaat op dit
moment uit 20 leerlingen, maar in de komende weken komen er een aantal leerlingen bij. Er zitten 8
meiden en 12 jongens in de klas. De groep bestaat uit 12 oudste kleuters en 8 jongste. Ik merk in het
spel van de kinderen dat ze erg leuk met elkaar kunnen spelen maar in het spel zelf niet verder
komen. De kinderen blijven elke keer dezelfde rollen spelen en spelen iedere keer hetzelfde “stukje”.
In de bouwhoek is dit ongeveer hetzelfde. Hier bouwen de kinderen vaak iets met planken, maar
worden de blokken amper gebruikt. Wat ik denk dat nodig is:
- Voorbeelden in spel
- Voorbeelden om te bouwen
Ik ga de komende tijd de bouwhoek verrijken door voorbeelden te maken.
5
WERKGROEP: LISA VAN LEEUWE, CHIARA MORICONI EN KARLIJN NOORT
HAAPABOVT1A
Vak docent: Martine Hart
Toets code: 2213ORL01A
Cohort: 2016/2017
1
,Voorwoord
Voor u ligt het onderzoek ‘Rijke leeromgeving’. Dit onderzoek is uitgevoerd door Lisa van Leeuwe,
Chiara Moriconi en Karlijn Noort. Dit onderzoek is gericht op de vormgeving van een rijke
leeromgeving binnen de onderbouw van de basisschool.
De afgelopen periode zijn wij bezig geweest met het onderzoeken van de hoofd- en deelvragen. Het
onderzoek is begin januari 2017 gestart.
We bedanken onze stagebegeleiders voor het meewerken aan het onderzoek. Tevens willen wij
Martine Hart bedanken voor de begeleiding tijdens het onderzoek.
2
,Inhoud
Voorwoord.............................................................................................................................................2
Inleiding..................................................................................................................................................4
Problematiseren.....................................................................................................................................5
Probleembeschrijving.........................................................................................................................5
Onderzoeksmethode..............................................................................................................................6
Hoofdvraag:........................................................................................................................................6
Deelvragen literatuuronderzoek:.......................................................................................................6
Deelvragen contextonderzoek:...........................................................................................................7
Theoretisch kader...................................................................................................................................9
Resultaten observatieschema rijke leeromgeving................................................................................13
Resultaten Lisa:.................................................................................................................................13
Resultaten Chiara:............................................................................................................................14
Resultaten Karlijn:............................................................................................................................15
Gezamenlijke resultatenverwerking observatie rijke leeromgeving.................................................16
Resultaten Leuvense betrokkenheidsschalen.......................................................................................17
Resultaten Lisa:.................................................................................................................................17
Resultaten Chiara:............................................................................................................................18
..........................................................................................................................................................18
Resultaten Karlijn:............................................................................................................................19
Conclusie..............................................................................................................................................20
Individuele conclusie Lisa.................................................................................................................20
Individuele conclusie Chiara.............................................................................................................21
Individuele conclusie Karlijn.............................................................................................................22
Gezamenlijke conclusie....................................................................................................................23
Bibliografie...........................................................................................................................................24
Bijlagen.................................................................................................................................................25
Bijlage 1: Afspraken werkgroep........................................................................................................25
Bijlage 2: Uitwerking van de 6-W vragen per student......................................................................26
Bijlage 3: Tien kenmerken rijke leeromgeving jonge kind................................................................29
Bijlage 4: Observatieformulier praktijkbegeleider............................................................................31
Bijlage 5: Het onderzoeksplan..........................................................................................................33
Bijlage 6: Voorkennis........................................................................................................................35
3
,Inleiding
Voor u ligt het onderzoeksverslag van de eerstejaars pabostudenten: Lisa van Leeuwe, Chiara
Moriconi en Karlijn Noort die de opleiding leraar basisonderwijs volgen aan de pabo Inholland
Haarlem.
Dit onderzoeksverslag is geschreven in opdracht van pabo Haarlem. Het onderzoek is gericht op de
onderbouw waarbij een rijke leeromgeving centraal staat. Binnen een rijke leeromgeving wordt het
jonge kind uitgedaagd en gemotiveerd om onbewust te leren. Het doel van het onderzoek is om een
knelpunt in de rijke leeromgeving te vinden en deze te verbeteren. Daarom luidt de hoofdvraag van
het onderzoek: ‘Hoe kan in groep … van de …school een rijke(re) leeromgeving voor het jonge kind
worden gecreëerd?’ De hoofdvraag wordt ondersteund door 3 literatuur- en 3 contextdeelvragen.
De literatuurdeelvragen luiden:
1. Wanneer kan gesproken worden van een hoek die een rijke leeromgeving vormt voor het
jonge kind?
2. Wat doet een leraar om ervoor te zorgen dat de hoek inderdaad een rijke leeromgeving
genoemd kan worden?
3. Welk handelen kan bij kinderen worden waargenomen als zij in een rijke omgeving leren?
De contextdeelvragen luiden:
1. Welke kenmerken van een rijke leeromgeving zijn in groep … van … waarneembaar?
2. Wat doet de leraar om een rijke leeromgeving in groep … van … te bevorderen (of te
realiseren)?
3. Welk handelen is bij kinderen van groep … van … waarneembaar dat kan worden
geïnterpreteerd als het resultaat van het leren in een rijke omgeving?
4
, Problematiseren
Probleembeschrijving
Lisa:
In groep 1/2 van OBS de Twiskeschool heerst een rijke leeromgeving. Er zijn vele rijke hoeken, kasten
en leermiddelen aanwezig in de klas. Toch is er een tekort aan uitdaging. De kinderen in de hoek
komen niet verder met hun spel. In de bouwhoek bouwen ze bijvoorbeeld elke keer hetzelfde
bouwwerkje. Doordat de kinderen niet verder komen in hun spel neemt hun leerproces niet toe.
Chiara:
Op de Vuurvogel is er om de 6 weken een ander thema. Er wordt gewerkt in groep 1/2 met
verschillende hoeken. Het probleem is dat de hoeken vaak niet aan het thema voldoen. Vooral de
bouwhoek ligt erbij als een verlaten hoek. Kinderen weten niet goed wat ze daar moeten doen en er
ligt alleen een kleed en een paar blokken. De juf van de groep heeft geen tijd om de hoeken rijker te
maken. Kinderen horen in deze bouwhoek echt bezig te zijn met iets te bouwen wat ze herkennen
uit het eigen leven of wat te maken heeft met het thema. Hier wordt ook nooit rekening mee
gehouden.
Karlijn:
Op de stageschool van Karlijn wordt er gewerkt in hoeken. Namelijk de huishoek, bouwhoek en
zandhoek. Verder zijn er een aantal materialen waar de kinderen uit kunnen kiezen zoals: K’nex,
puzzels en verschillende soorten knutselspullen. In de klas wordt er gebruikgemaakt van de muren
door letters op te hangen met voorwerpen erbij van dezelfde beginletter. De groep bestaat op dit
moment uit 20 leerlingen, maar in de komende weken komen er een aantal leerlingen bij. Er zitten 8
meiden en 12 jongens in de klas. De groep bestaat uit 12 oudste kleuters en 8 jongste. Ik merk in het
spel van de kinderen dat ze erg leuk met elkaar kunnen spelen maar in het spel zelf niet verder
komen. De kinderen blijven elke keer dezelfde rollen spelen en spelen iedere keer hetzelfde “stukje”.
In de bouwhoek is dit ongeveer hetzelfde. Hier bouwen de kinderen vaak iets met planken, maar
worden de blokken amper gebruikt. Wat ik denk dat nodig is:
- Voorbeelden in spel
- Voorbeelden om te bouwen
Ik ga de komende tijd de bouwhoek verrijken door voorbeelden te maken.
5
