Week 1
Hoorcollege 1 – Effectiviteit van justitiële interventies voor jeugdigen?
Justitieel ingrijpen bij kinderen of in gezinnen, door:
- Gecertificeerde instelling voor jeugdbescherming (GI)
- In samenspraak met Raad voor de Kinderbescherming (onafhankelijk advies)
- Met machtiging kinderrechter
- Uitgevoerd door: aanbieders jeugdhulp, vaak ambulant, soms residentieel
- Altijd conform IVRK
Vergeldingstheorie: Straffen om wat je hebt gedaan
- Absolute straftheorie: de straf vindt zijn grondslag in het misdrijf. De daad staat centraal.
Preventietheorie: voorkomen dat het nog een keer gebeurt.
- Relatieve straftheorie: de straf beoogt een bepaald doel ipv enkel vergelding.
Generale preventie = schrikreactie op anderen
Speciale preventie = de misdadiger zelf ervan weerhouden in de toekomst weer
misdaden te gaan plegen.
Dader staat centraal.
RNR-model:
- Risk: interventie moet aansluiten bij risico op herhaling. Hoog risico langdurig & intensief.
- Needs: in kaart brengen van risico- en beschermende factoren en hierop aansluiten.
- Responsitivity: rekening houden met kenmerken van cliënt die behandeling kunnen
beïnvloeden.
Hulpverlening in complexe situaties: systematisch problemen in gezin inschatten en hulpplan hierbij
laten aansluiten (regelmatig bijstellen, want situatie is veranderbaar!)
Naast RNR ook algemeen werkzame factoren:
- Gebaseerd op theorie
- Motivatie van cliënt
Interne motivatie is belangrijk om therapeutische interventie te doen slagen.
- Goede cliënt-hulpverlener relatie
- Interventie uitgevoerd zoals bedoeld
- Professionaliteit hulpverlener
- Goede werkomstandigheden hulpverlener
- Adequate structurering van interventie.
Rapport Hendriks & Stams – Landelijk Kwaliteitskader: Effectieve jeugdinterventies voor preventie
van jeugdcriminaliteit
Kwaliteitskader ontwikkelen dat gemeenten/professionals helpt bij het kiezen en implementeren van
wetenschappelijk onderbouwde interventies.
Probleemstelling: er is een wildgroei aan jeugdinterventies, waarvan veel niet bewezen effectief zijn.
Dit leidt tot inefficiënte besteding van middelen en kan zelfs schadelijke effecten hebben.
Doel: ontwikkelen van richtlijnen voor preventieve interventies, gebaseerd op wetenschappelijke
inzichten en het What Works principe, met aandacht voor evidence-based methoden.
Theoretische basis:
- Risico- en beschermende factoren worden besproken op basis van de Central Eight-
criminogene factoren (zoals deviante vrienden, antisociale attitude en middelengebruik)
- Het RNR-model wordt gehanteerd voor effectieve interventies
, - Theoretische modellen verklaren crimineel gedrag (bv biopsychosociaal model en Moffitt’s
Dual Taxonomy)
Interventies:
- Effectieve preventieve en curatieve methoden worden beschreven, waaronder
opvoedingsinterventies, traumagerichte behandelingen, agressieregulatie, sociale
vaardigheidstrainingen en herstelgerichte aanpakken
- De effectiviteit van bestaande erkende interventies wordt geëvalueerd
- Geïndiceerde preventieve interventies (gericht op jongeren met hoog risico) zijn vaak
effectiever dan universele of selectieve preventie
Geïndiceerd = met beginnende problemen/symptomen
Selectief = risicogroepen die (nog) geen symptomen hebben
Praktische implementatie: een landelijk kwaliteitskader moet interventies toetsen en gemeenten
ondersteunen bij beleidsvorming. Dit kader zal online beschikbaar worden gemaakt met een
scan/keuzemodel. De focus ligt op het beter afstemmen van interventies op de doelgroep en het
voorkomen van ineffectieve of schadelijke maatregelen. Vooral niet teveel inzetten en investeren.
Van der Put et al., 2017: Identifying effective components of child maltreatment interventions: A
meta-analysis
Richt zich op de effectiviteit van interventies tegen kindermishandeling: welke
interventiecomponenten zijn het meest effectief in het voorkomen of verminderen van
kindermishandeling?
Effectiviteit van interventies: over het algemeen zijn de interventies effectief, maar het effect is klein
(voor zowel preventief als curatief)
Effectieve interventies: cognitieve gedragstherapie, huisbezoeken, oudertraining, multisystemische
therapie, verslavingszorg
Preventieve interventies: interventies zijn effectiever als ze kortdurend zijn (0-6 maanden; RNR-
model: hoe minder risico, hoe minder intensief), zich richten op vergroten van het zelfvertrouwen van
ouders en uitsluitend door professionals worden uitgevoerd.
Curatieve interventies: interventies die zich richten zich op opvoedvaardigheden en sociale of
emotionele steun zijn effectiever
Langetermijneffecten: preventieve interventies laten mogelijk een sleeper effect zien (effectiviteit
neemt toe na verloop van tijd).
De studie benadrukt het belang van het identificeren van effectieve interventiecomponenten om
bestaande programma’s te verbeteren en nieuwe, efficiëntere interventies te ontwikkelen.
H24 – Ingrijpen in gezinnen
Wanneer heeft de overheid het recht en de plicht om in gezinnen in te grijpen?
Twee soorten maatregelen:
- Gezagsbeëindigende maatregel
- Gezagsbeperkende maatregel (OTS)
Overheid dient terughoudend te zijn in ingrijpen.
Er zijn twee voorwaarden waaraan de gronden voor interventie moeten voldoen:
- Moeten minimaal zijn: er mag pas worden ingegrepen indien de opbrengst van de interventie
de schade overtreft is vaak pas geval bij ernstige ontwikkelingsbedreiging en gezinssituatie
- Moet worden verwezen naar het handelen van ouders : welzijn van kinderen moet dus
worden bedreigd door handelen of niet-handelen van ouders. Indien ontwikkelingsbedreiging
wordt veroorzaakt door een conditie waarop ouders geen invloed hebben, is het niet passend
om in het gezin in te grijpen.
, Kernpunten:
- Ingrijpen in gezinnen is alleen gelegitimeerd indien de gezins- en/of opvoedingssituatie zo
problematisch is dat het welzijn of de ontwikkeling van het kind ernstig bedreigd wordt of
reeds beschadigd is.
- Ingrijpen in het gezin is alleen gelegitimeerd indien het welzijn van het kind door het
handelen of niet-handelen van ouders wordt bedreigd.
- De overheid heeft de plicht en als enige het wettelijk recht om in gezinnen in te grijpen indien
het belang van het kind dit vereist.
H45 – Interventies gericht op sociale vaardigheden
SoVa-trainingen worden al lang ingezet voor veel problemen, waaronder jeugddelinquentie. Een
gebrek aan sociale vaardigheden wordt in verband gebracht met delinquent gedrag en recidive.
Tot onlangs bleek uit onderzoek dat SoVa-trainingen bescheiden effecten lieten zien voor deze
doelgroep, maar een recente overzichtsstudie vond geen effect wanneer vergeleken werd met
alternatieve behandeling (ipv geen behandeling/non-therapeutische bijeenkomst). Een gebrek aan
effect leek vooral te wijten aan een gebrek aan programma-integriteit (wordt programma uitgevoerd
zoals bedoeld?).
Onderzoek naar de Nederlandse SoVa-training Tools4U, die wordt ingezet als leerstraf, laat echter
zien dat voldoende integriteit niet per se leidt tot betere effecten. Met een dergelijke weinig-
intensieve interventie en weinig problematische doelgroep kunnen echter geen grote effecten
verwacht worden. De programma-integere uitvoering van Tools4U biedt concrete aanknopingspunten
om de behandeldoelen en toeleiding van de juiste jongeren te verbeteren.
Kernpunten:
- SoVa-training voor delinquente jongeren is niet effectiever dan alternatieve behandeling
- Adequate programma-integriteit van de leerstraf Tools4U leidt niet tot verminderde recidive
- Effectiviteit kan verbeterd worden door betere inclusie en specifiekere behandeldoelen.
Week 2
Hoorcollege 2 – Het justitiële jeugdstelsel: de Raad voor de Kinderbescherming als spin in het web
Doelgroep: vaak complexe, meervoudige (en ernstige) problemen aanwezig die leiden tot een
bedreigde ontwikkeling (hoeft niet altijd)
- Civiel: 0-18 jaar; maatregelen verzoeken bij kinderrechter
- Straf: 12-23 jaar; geven van een strafadvies
Multidisciplinair werken
Bescherming (civielrecht)
Mogelijke uitkomsten beschermingsonderzoek:
- Geen vervolg
- Actieve terugverwijzing naar vrijwillig kader
- Voorlopige Ondertoezichtstelling ((V)OTS): betrokkenheid jeugdbeschermer als casemanager
- Machtiging Uithuisplaatsing (MUHP)
- Gezagsbeëindigende Maatregel (GZBM): betrokken voogd. Ouders zijn niet in staat om
binnen een aanvaardbare termijn de verzorging en opvoeding voor het kind te dragen. (bv
moeder heeft 4 kinderen, is zwanger van nr. 5 en is drugsverslaafd)
- Voorlopige of tijdige voogdij
Voorlopig: spoedmaatregel bij <18 die niet onder gezag staan, waarvoor wel dingen
geregeld moeten worden
Tijdig: bv ouders die tijdelijk vertrokken zijn naar buitenland (bv moeder die voor paar
weken naar Amazone is en 2 kinderen van 13 en 15 thuis achterlaat)
Strafzaken (strafrecht)
Hoorcollege 1 – Effectiviteit van justitiële interventies voor jeugdigen?
Justitieel ingrijpen bij kinderen of in gezinnen, door:
- Gecertificeerde instelling voor jeugdbescherming (GI)
- In samenspraak met Raad voor de Kinderbescherming (onafhankelijk advies)
- Met machtiging kinderrechter
- Uitgevoerd door: aanbieders jeugdhulp, vaak ambulant, soms residentieel
- Altijd conform IVRK
Vergeldingstheorie: Straffen om wat je hebt gedaan
- Absolute straftheorie: de straf vindt zijn grondslag in het misdrijf. De daad staat centraal.
Preventietheorie: voorkomen dat het nog een keer gebeurt.
- Relatieve straftheorie: de straf beoogt een bepaald doel ipv enkel vergelding.
Generale preventie = schrikreactie op anderen
Speciale preventie = de misdadiger zelf ervan weerhouden in de toekomst weer
misdaden te gaan plegen.
Dader staat centraal.
RNR-model:
- Risk: interventie moet aansluiten bij risico op herhaling. Hoog risico langdurig & intensief.
- Needs: in kaart brengen van risico- en beschermende factoren en hierop aansluiten.
- Responsitivity: rekening houden met kenmerken van cliënt die behandeling kunnen
beïnvloeden.
Hulpverlening in complexe situaties: systematisch problemen in gezin inschatten en hulpplan hierbij
laten aansluiten (regelmatig bijstellen, want situatie is veranderbaar!)
Naast RNR ook algemeen werkzame factoren:
- Gebaseerd op theorie
- Motivatie van cliënt
Interne motivatie is belangrijk om therapeutische interventie te doen slagen.
- Goede cliënt-hulpverlener relatie
- Interventie uitgevoerd zoals bedoeld
- Professionaliteit hulpverlener
- Goede werkomstandigheden hulpverlener
- Adequate structurering van interventie.
Rapport Hendriks & Stams – Landelijk Kwaliteitskader: Effectieve jeugdinterventies voor preventie
van jeugdcriminaliteit
Kwaliteitskader ontwikkelen dat gemeenten/professionals helpt bij het kiezen en implementeren van
wetenschappelijk onderbouwde interventies.
Probleemstelling: er is een wildgroei aan jeugdinterventies, waarvan veel niet bewezen effectief zijn.
Dit leidt tot inefficiënte besteding van middelen en kan zelfs schadelijke effecten hebben.
Doel: ontwikkelen van richtlijnen voor preventieve interventies, gebaseerd op wetenschappelijke
inzichten en het What Works principe, met aandacht voor evidence-based methoden.
Theoretische basis:
- Risico- en beschermende factoren worden besproken op basis van de Central Eight-
criminogene factoren (zoals deviante vrienden, antisociale attitude en middelengebruik)
- Het RNR-model wordt gehanteerd voor effectieve interventies
, - Theoretische modellen verklaren crimineel gedrag (bv biopsychosociaal model en Moffitt’s
Dual Taxonomy)
Interventies:
- Effectieve preventieve en curatieve methoden worden beschreven, waaronder
opvoedingsinterventies, traumagerichte behandelingen, agressieregulatie, sociale
vaardigheidstrainingen en herstelgerichte aanpakken
- De effectiviteit van bestaande erkende interventies wordt geëvalueerd
- Geïndiceerde preventieve interventies (gericht op jongeren met hoog risico) zijn vaak
effectiever dan universele of selectieve preventie
Geïndiceerd = met beginnende problemen/symptomen
Selectief = risicogroepen die (nog) geen symptomen hebben
Praktische implementatie: een landelijk kwaliteitskader moet interventies toetsen en gemeenten
ondersteunen bij beleidsvorming. Dit kader zal online beschikbaar worden gemaakt met een
scan/keuzemodel. De focus ligt op het beter afstemmen van interventies op de doelgroep en het
voorkomen van ineffectieve of schadelijke maatregelen. Vooral niet teveel inzetten en investeren.
Van der Put et al., 2017: Identifying effective components of child maltreatment interventions: A
meta-analysis
Richt zich op de effectiviteit van interventies tegen kindermishandeling: welke
interventiecomponenten zijn het meest effectief in het voorkomen of verminderen van
kindermishandeling?
Effectiviteit van interventies: over het algemeen zijn de interventies effectief, maar het effect is klein
(voor zowel preventief als curatief)
Effectieve interventies: cognitieve gedragstherapie, huisbezoeken, oudertraining, multisystemische
therapie, verslavingszorg
Preventieve interventies: interventies zijn effectiever als ze kortdurend zijn (0-6 maanden; RNR-
model: hoe minder risico, hoe minder intensief), zich richten op vergroten van het zelfvertrouwen van
ouders en uitsluitend door professionals worden uitgevoerd.
Curatieve interventies: interventies die zich richten zich op opvoedvaardigheden en sociale of
emotionele steun zijn effectiever
Langetermijneffecten: preventieve interventies laten mogelijk een sleeper effect zien (effectiviteit
neemt toe na verloop van tijd).
De studie benadrukt het belang van het identificeren van effectieve interventiecomponenten om
bestaande programma’s te verbeteren en nieuwe, efficiëntere interventies te ontwikkelen.
H24 – Ingrijpen in gezinnen
Wanneer heeft de overheid het recht en de plicht om in gezinnen in te grijpen?
Twee soorten maatregelen:
- Gezagsbeëindigende maatregel
- Gezagsbeperkende maatregel (OTS)
Overheid dient terughoudend te zijn in ingrijpen.
Er zijn twee voorwaarden waaraan de gronden voor interventie moeten voldoen:
- Moeten minimaal zijn: er mag pas worden ingegrepen indien de opbrengst van de interventie
de schade overtreft is vaak pas geval bij ernstige ontwikkelingsbedreiging en gezinssituatie
- Moet worden verwezen naar het handelen van ouders : welzijn van kinderen moet dus
worden bedreigd door handelen of niet-handelen van ouders. Indien ontwikkelingsbedreiging
wordt veroorzaakt door een conditie waarop ouders geen invloed hebben, is het niet passend
om in het gezin in te grijpen.
, Kernpunten:
- Ingrijpen in gezinnen is alleen gelegitimeerd indien de gezins- en/of opvoedingssituatie zo
problematisch is dat het welzijn of de ontwikkeling van het kind ernstig bedreigd wordt of
reeds beschadigd is.
- Ingrijpen in het gezin is alleen gelegitimeerd indien het welzijn van het kind door het
handelen of niet-handelen van ouders wordt bedreigd.
- De overheid heeft de plicht en als enige het wettelijk recht om in gezinnen in te grijpen indien
het belang van het kind dit vereist.
H45 – Interventies gericht op sociale vaardigheden
SoVa-trainingen worden al lang ingezet voor veel problemen, waaronder jeugddelinquentie. Een
gebrek aan sociale vaardigheden wordt in verband gebracht met delinquent gedrag en recidive.
Tot onlangs bleek uit onderzoek dat SoVa-trainingen bescheiden effecten lieten zien voor deze
doelgroep, maar een recente overzichtsstudie vond geen effect wanneer vergeleken werd met
alternatieve behandeling (ipv geen behandeling/non-therapeutische bijeenkomst). Een gebrek aan
effect leek vooral te wijten aan een gebrek aan programma-integriteit (wordt programma uitgevoerd
zoals bedoeld?).
Onderzoek naar de Nederlandse SoVa-training Tools4U, die wordt ingezet als leerstraf, laat echter
zien dat voldoende integriteit niet per se leidt tot betere effecten. Met een dergelijke weinig-
intensieve interventie en weinig problematische doelgroep kunnen echter geen grote effecten
verwacht worden. De programma-integere uitvoering van Tools4U biedt concrete aanknopingspunten
om de behandeldoelen en toeleiding van de juiste jongeren te verbeteren.
Kernpunten:
- SoVa-training voor delinquente jongeren is niet effectiever dan alternatieve behandeling
- Adequate programma-integriteit van de leerstraf Tools4U leidt niet tot verminderde recidive
- Effectiviteit kan verbeterd worden door betere inclusie en specifiekere behandeldoelen.
Week 2
Hoorcollege 2 – Het justitiële jeugdstelsel: de Raad voor de Kinderbescherming als spin in het web
Doelgroep: vaak complexe, meervoudige (en ernstige) problemen aanwezig die leiden tot een
bedreigde ontwikkeling (hoeft niet altijd)
- Civiel: 0-18 jaar; maatregelen verzoeken bij kinderrechter
- Straf: 12-23 jaar; geven van een strafadvies
Multidisciplinair werken
Bescherming (civielrecht)
Mogelijke uitkomsten beschermingsonderzoek:
- Geen vervolg
- Actieve terugverwijzing naar vrijwillig kader
- Voorlopige Ondertoezichtstelling ((V)OTS): betrokkenheid jeugdbeschermer als casemanager
- Machtiging Uithuisplaatsing (MUHP)
- Gezagsbeëindigende Maatregel (GZBM): betrokken voogd. Ouders zijn niet in staat om
binnen een aanvaardbare termijn de verzorging en opvoeding voor het kind te dragen. (bv
moeder heeft 4 kinderen, is zwanger van nr. 5 en is drugsverslaafd)
- Voorlopige of tijdige voogdij
Voorlopig: spoedmaatregel bij <18 die niet onder gezag staan, waarvoor wel dingen
geregeld moeten worden
Tijdig: bv ouders die tijdelijk vertrokken zijn naar buitenland (bv moeder die voor paar
weken naar Amazone is en 2 kinderen van 13 en 15 thuis achterlaat)
Strafzaken (strafrecht)
