BLIK OP
DUURZAAMHEID
OP DE
VERPLEEGAFDELING
Naam student: <.......>
Studentennummer: <.......>
Naam opleiding: Verpleegkunde Hogeschool Rotterdam
Afstudeervariant: Praktijkonderzoek (OVK4ABPA01)
Naam en titel eerste beoordelaar: <.......>
Naam en titel tweede beoordelaar: <.......>
Naam begeleidende docent: <.......>
Naam externe opdrachtgever: <.......> (Kenniscentrum Zorginnovatie)
Naam interne opdrachtgever: <.......> (Coördinator duurzaamheid team ziekenhuis)
Datum van inleveren: 14 mei 2024
Aantal woorden (excl. samenvatting, tabellen, literatuurlijst en bijlagen): 5997
PoweredTemplate, 2015,
(https://poweredtemplate.com/nl/green
-duurzaamheid-word-template-48729/)
,Samenvatting
Aanleiding
In Nederland wordt de gezondheidszorg erkend als een van de sectoren die aanzienlijke milieuvervuiling
veroorzaakt. Deze kwestie baart zorgen bij zowel het ziekenhuis als het Kenniscentrum Zorginnovatie. Het is
voor beide instellingen onduidelijk welke opvattingen verpleegkundigen hebben rondom duurzaam
verpleegkundig-handelen.
Doel
Het doel van dit onderzoek is het verkrijgen van inzicht in de kennis, attitude, praktijk (en belemmeringen
hiervan) van verpleegkundigen met betrekking tot duurzaam verpleegkundig-handelen.
Methode
Er is kwantitatief onderzoek uitgevoerd waarbij alle verpleegkundigen van de klinische afdelingen zijn
verzocht om een vooraf gevalideerde vragenlijst in te vullen. De vragenlijst bestaat uit vier delen: kennis,
houding, praktijken en belemmerende factoren omtrent duurzaamheid. In totaal hebben 73 verpleegkundigen
de enquête ingevuld.
Resultaat
In de huidige praktijk vertonen verpleegkundigen diverse duurzame verpleegkundig-handelingen binnen hun
dagelijkse beroepsuitoefening, zij het vaak op een oppervlakkig niveau. Over het algemeen hebben
verpleegkundigen een positieve houding ten opzichte van duurzaamheid en tonen zij een sterke interesse om
meer verantwoordelijkheid te nemen in het implementeren van duurzame praktijken. Ze erkennen de
urgentie van het probleem en streven naar een dieper engagement op dit gebied. Desalniettemin ervaren zij
diverse belemmeringen, zoals een gebrek aan kennis, tijdgebrek, een gevoel van er alleen voor staan en
organisatorische hindernissen. Om deze belemmeringen aan te pakken, tonen verpleegkundigen interesse in
het volgen van e-learningmodules of cursussen over duurzaamheid in de gezondheidszorg. Ze pleiten voor
een bredere organisatorische aanpak van dit vraagstuk.
Conclusie
De enquête resulteerde in het inzicht dat er ruimte is voor verbetering van kennis met betrekking tot
duurzaam verpleegkundig handelen. Verpleegkundigen staan open voor de implementatie van dergelijke
praktijken. Belemmeringen, zowel op organisatorisch als verpleegkundig niveau, kunnen worden aangepakt
door tijd vrij te maken voor verpleegkundigen, aan te sluiten bij vakgroepen en kennis vergroten.
Trefwoorden
Duurzaamheid, Ziekenhuis, Verpleegkundig onderzoek, Duurzaam verpleegkundig-handelen, Kennis–
attitude-praktijken model
BLIK OP DUURZAAMHEID OP DE VERPLEEGAFDELING 2
,Abstract
Introduction
In the Netherlands, healthcare is recognized as one of the sectors that causes significant environmental
pollution. This issue is causing concern at both the hospital and the Kenniscentrum Zorginnovatie. However,
it is unclear for both institutions what views nurses have on sustainable nursing practice.
Purpose
The aim of this research is to gain insight into the knowledge, attitude, practice (and obstacles thereto) of
nurses with regard to sustainable nursing practice in clinical departments.
Method
Quantitative research was conducted in which all nurses in the clinical departments were asked to complete a
pre-validated questionnaire. The questionnaire consists of four parts: knowledge, attitude, practices and
limiting factors regarding sustainability. A total of 73 nurses completed the survey.
Results
In current practice, nurses demonstrate various sustainable nursing practices within their daily professional
practice, although often at a superficial level. In general, nurses have a positive attitude towards sustainability
and show a strong interest in taking more responsibility in implementing sustainable practices within their
department. They recognize the urgency of the problem and seek deeper engagement in this area.
Nevertheless, they experience various obstacles, such as a lack of knowledge, lack of time, a feeling of being
alone and organizational obstacles. To address these barriers, nurses are showing interest in taking e-learning
modules or courses on sustainability in healthcare. They also argue for a broader organizational approach to
this issue.
Conclusion
The survey resulted in the insight that there is room for improvement in knowledge regarding sustainable
nursing practice. Nurses are open to implementing such practices. Obstacles, both at an organizational and
nursing level, can be addressed by freeing up time for nurses, joining professional groups and increasing
knowledge.
Keywords
Sustainability, Hospital, Nursing research, Sustainable nursing practice, Knowledge – attitude – practices
model
BLIK OP DUURZAAMHEID OP DE VERPLEEGAFDELING 3
, Inleiding
De gezondheidszorg is op een kritiek punt aangekomen: de gezondheidszorg is één van de meest vervuilende
organisaties in Nederland. De totale gezondheidszorg is verantwoordelijk voor 7% van de CO2- uitstoot, 4%
van het afval en 13% van het grondstoffenverbruik. Dit blijkt uit recente cijfers van RIVM (Steenmeijer, et al.,
2022). Gevolgen van deze vervuilende acties zijn: luchtvervuiling door fijnstof uitstoot, uitputting van
natuurlijke grondstoffen en verontreiniging van oppervlaktewater als gevolg van medicijnresten lozen. Dit
heeft niet alleen schadelijke gevolgen voor het milieu waarin we streven naar een gezonde leefomgeving, maar
het heeft ook directe impact op de gezondheid van elk individu.
De aanleiding van dit onderzoek is de duurzame beweging in de gezondheidssector en de motivatie om de
zorg te verduurzamen, vanuit de interne opdrachtgever van het algemeen ziekenhuis en de externe
opdrachtgever vanuit het kennis centrum zorginnovatie. Hierin is het voor alle betrokkenen onbekend hoe
verpleegkundigen op de klinische afdeling denken en handelen over het begrip duurzaamheid in het
ziekenhuis. Hiernaast zijn er geen protocollen of richtlijnen beschikbaar hoe verpleegkundig duurzaam
handelen, en is ‘’duurzaam verpleegkundig-handelen’’ een deels onbekend begrip.
Duurzaamheid wordt omschreven als:
‘’IN EEN DUURZAME WERELD ZIJN MENS , MILIEU EN ECONOMIE MET ELKAAR IN EVENWICHT , ZODAT
WE DE AARDE NIET UITPUTTEN .’’ (CENTRAAL B UREAU VOOR DE S TATISTIEK , Z. D.).
Het doel vanuit het ziekenhuis is een bijdrage leveren aan een transformatie waarbij onze zorg een minder
grote impact krijgt op het klimaat, het milieu en de leefomgeving (Spek, 2023). Het ziekenhuis heeft het
milieukeurmerk zilver behaald (milieukeur, 2022). Dit is een schaal om duurzaamheidsprestaties en
milieuzorg zichtbaar te maken, op schaal van brons tot goud.
Organisaties in de zorg kunnen zich aansluiten bij de ‘’Green deal duurzame zorg’’, het ziekenhuis is hier lid
van. Dit betreft initiatieven om de duurzaamheid van ziekenhuizen te verbeteren (Greendealduurzamezorg,
2024). De Green deal 3.0 richt zich met name op vijf thema’s (Greendeal, 2022; TVZ, 2023, Zorgvoorbeter,
2022):
Figuur 1: 5 thema's in de green deal
AZorgvoorbeter (2022). BGreendeal (2022). CTVZ (2023)
Het ziekenhuis is een perifeer algemeen ziekenhuis, in totaal heeft het ziekenhuis 332 bedden beschikbaar om
zorg te leveren. In totaal zijn er 15 klinische afdelingen waar 433 verpleegkundigen werkzaam zijn. Deze
verpleegkundige doelgroep is van diverse leeftijd en opleidingsniveau, variërend van mbo/hbo
verpleegkundig tot verpleegkundig specialist. Hiernaast zijn er op bijna alle klinische afdelingen
verpleegkundigen die zich hebben aangesloten in de ‘’Green teams’’. Dit is een team om duurzaamheid te
bevorderen op de afdelingen en te behouden (Spek, 2023).
BLIK OP DUURZAAMHEID OP DE VERPLEEGAFDELING 4
DUURZAAMHEID
OP DE
VERPLEEGAFDELING
Naam student: <.......>
Studentennummer: <.......>
Naam opleiding: Verpleegkunde Hogeschool Rotterdam
Afstudeervariant: Praktijkonderzoek (OVK4ABPA01)
Naam en titel eerste beoordelaar: <.......>
Naam en titel tweede beoordelaar: <.......>
Naam begeleidende docent: <.......>
Naam externe opdrachtgever: <.......> (Kenniscentrum Zorginnovatie)
Naam interne opdrachtgever: <.......> (Coördinator duurzaamheid team ziekenhuis)
Datum van inleveren: 14 mei 2024
Aantal woorden (excl. samenvatting, tabellen, literatuurlijst en bijlagen): 5997
PoweredTemplate, 2015,
(https://poweredtemplate.com/nl/green
-duurzaamheid-word-template-48729/)
,Samenvatting
Aanleiding
In Nederland wordt de gezondheidszorg erkend als een van de sectoren die aanzienlijke milieuvervuiling
veroorzaakt. Deze kwestie baart zorgen bij zowel het ziekenhuis als het Kenniscentrum Zorginnovatie. Het is
voor beide instellingen onduidelijk welke opvattingen verpleegkundigen hebben rondom duurzaam
verpleegkundig-handelen.
Doel
Het doel van dit onderzoek is het verkrijgen van inzicht in de kennis, attitude, praktijk (en belemmeringen
hiervan) van verpleegkundigen met betrekking tot duurzaam verpleegkundig-handelen.
Methode
Er is kwantitatief onderzoek uitgevoerd waarbij alle verpleegkundigen van de klinische afdelingen zijn
verzocht om een vooraf gevalideerde vragenlijst in te vullen. De vragenlijst bestaat uit vier delen: kennis,
houding, praktijken en belemmerende factoren omtrent duurzaamheid. In totaal hebben 73 verpleegkundigen
de enquête ingevuld.
Resultaat
In de huidige praktijk vertonen verpleegkundigen diverse duurzame verpleegkundig-handelingen binnen hun
dagelijkse beroepsuitoefening, zij het vaak op een oppervlakkig niveau. Over het algemeen hebben
verpleegkundigen een positieve houding ten opzichte van duurzaamheid en tonen zij een sterke interesse om
meer verantwoordelijkheid te nemen in het implementeren van duurzame praktijken. Ze erkennen de
urgentie van het probleem en streven naar een dieper engagement op dit gebied. Desalniettemin ervaren zij
diverse belemmeringen, zoals een gebrek aan kennis, tijdgebrek, een gevoel van er alleen voor staan en
organisatorische hindernissen. Om deze belemmeringen aan te pakken, tonen verpleegkundigen interesse in
het volgen van e-learningmodules of cursussen over duurzaamheid in de gezondheidszorg. Ze pleiten voor
een bredere organisatorische aanpak van dit vraagstuk.
Conclusie
De enquête resulteerde in het inzicht dat er ruimte is voor verbetering van kennis met betrekking tot
duurzaam verpleegkundig handelen. Verpleegkundigen staan open voor de implementatie van dergelijke
praktijken. Belemmeringen, zowel op organisatorisch als verpleegkundig niveau, kunnen worden aangepakt
door tijd vrij te maken voor verpleegkundigen, aan te sluiten bij vakgroepen en kennis vergroten.
Trefwoorden
Duurzaamheid, Ziekenhuis, Verpleegkundig onderzoek, Duurzaam verpleegkundig-handelen, Kennis–
attitude-praktijken model
BLIK OP DUURZAAMHEID OP DE VERPLEEGAFDELING 2
,Abstract
Introduction
In the Netherlands, healthcare is recognized as one of the sectors that causes significant environmental
pollution. This issue is causing concern at both the hospital and the Kenniscentrum Zorginnovatie. However,
it is unclear for both institutions what views nurses have on sustainable nursing practice.
Purpose
The aim of this research is to gain insight into the knowledge, attitude, practice (and obstacles thereto) of
nurses with regard to sustainable nursing practice in clinical departments.
Method
Quantitative research was conducted in which all nurses in the clinical departments were asked to complete a
pre-validated questionnaire. The questionnaire consists of four parts: knowledge, attitude, practices and
limiting factors regarding sustainability. A total of 73 nurses completed the survey.
Results
In current practice, nurses demonstrate various sustainable nursing practices within their daily professional
practice, although often at a superficial level. In general, nurses have a positive attitude towards sustainability
and show a strong interest in taking more responsibility in implementing sustainable practices within their
department. They recognize the urgency of the problem and seek deeper engagement in this area.
Nevertheless, they experience various obstacles, such as a lack of knowledge, lack of time, a feeling of being
alone and organizational obstacles. To address these barriers, nurses are showing interest in taking e-learning
modules or courses on sustainability in healthcare. They also argue for a broader organizational approach to
this issue.
Conclusion
The survey resulted in the insight that there is room for improvement in knowledge regarding sustainable
nursing practice. Nurses are open to implementing such practices. Obstacles, both at an organizational and
nursing level, can be addressed by freeing up time for nurses, joining professional groups and increasing
knowledge.
Keywords
Sustainability, Hospital, Nursing research, Sustainable nursing practice, Knowledge – attitude – practices
model
BLIK OP DUURZAAMHEID OP DE VERPLEEGAFDELING 3
, Inleiding
De gezondheidszorg is op een kritiek punt aangekomen: de gezondheidszorg is één van de meest vervuilende
organisaties in Nederland. De totale gezondheidszorg is verantwoordelijk voor 7% van de CO2- uitstoot, 4%
van het afval en 13% van het grondstoffenverbruik. Dit blijkt uit recente cijfers van RIVM (Steenmeijer, et al.,
2022). Gevolgen van deze vervuilende acties zijn: luchtvervuiling door fijnstof uitstoot, uitputting van
natuurlijke grondstoffen en verontreiniging van oppervlaktewater als gevolg van medicijnresten lozen. Dit
heeft niet alleen schadelijke gevolgen voor het milieu waarin we streven naar een gezonde leefomgeving, maar
het heeft ook directe impact op de gezondheid van elk individu.
De aanleiding van dit onderzoek is de duurzame beweging in de gezondheidssector en de motivatie om de
zorg te verduurzamen, vanuit de interne opdrachtgever van het algemeen ziekenhuis en de externe
opdrachtgever vanuit het kennis centrum zorginnovatie. Hierin is het voor alle betrokkenen onbekend hoe
verpleegkundigen op de klinische afdeling denken en handelen over het begrip duurzaamheid in het
ziekenhuis. Hiernaast zijn er geen protocollen of richtlijnen beschikbaar hoe verpleegkundig duurzaam
handelen, en is ‘’duurzaam verpleegkundig-handelen’’ een deels onbekend begrip.
Duurzaamheid wordt omschreven als:
‘’IN EEN DUURZAME WERELD ZIJN MENS , MILIEU EN ECONOMIE MET ELKAAR IN EVENWICHT , ZODAT
WE DE AARDE NIET UITPUTTEN .’’ (CENTRAAL B UREAU VOOR DE S TATISTIEK , Z. D.).
Het doel vanuit het ziekenhuis is een bijdrage leveren aan een transformatie waarbij onze zorg een minder
grote impact krijgt op het klimaat, het milieu en de leefomgeving (Spek, 2023). Het ziekenhuis heeft het
milieukeurmerk zilver behaald (milieukeur, 2022). Dit is een schaal om duurzaamheidsprestaties en
milieuzorg zichtbaar te maken, op schaal van brons tot goud.
Organisaties in de zorg kunnen zich aansluiten bij de ‘’Green deal duurzame zorg’’, het ziekenhuis is hier lid
van. Dit betreft initiatieven om de duurzaamheid van ziekenhuizen te verbeteren (Greendealduurzamezorg,
2024). De Green deal 3.0 richt zich met name op vijf thema’s (Greendeal, 2022; TVZ, 2023, Zorgvoorbeter,
2022):
Figuur 1: 5 thema's in de green deal
AZorgvoorbeter (2022). BGreendeal (2022). CTVZ (2023)
Het ziekenhuis is een perifeer algemeen ziekenhuis, in totaal heeft het ziekenhuis 332 bedden beschikbaar om
zorg te leveren. In totaal zijn er 15 klinische afdelingen waar 433 verpleegkundigen werkzaam zijn. Deze
verpleegkundige doelgroep is van diverse leeftijd en opleidingsniveau, variërend van mbo/hbo
verpleegkundig tot verpleegkundig specialist. Hiernaast zijn er op bijna alle klinische afdelingen
verpleegkundigen die zich hebben aangesloten in de ‘’Green teams’’. Dit is een team om duurzaamheid te
bevorderen op de afdelingen en te behouden (Spek, 2023).
BLIK OP DUURZAAMHEID OP DE VERPLEEGAFDELING 4
